Taleb on TRÍ NÃO

Tóm tắt từ bộ sách Incerto của Nassim Nicholas Taleb: tài liệu khoa học nghiêm túc, không phải bài viết tự suy luận, suy diễn. 
Toàn bộ luận điểm trong bộ sách là mạnh mẽ và chưa bị bác bỏ sau 20 năm kể từ khi xuất bản tập đầu tiên của bộ sách
Hy vọng bạn có thể ứng dụng chúng vào cuộc sống/công việc để tạo niềm vui + lợi nhuận cho bản thân và nhiều người xung quanh

SỨC KHỎEMAY MẮN & THÀNH CÔNG
HỌC HÀNHTRÍ NÃO
DỰ ĐOÁNMÊ TÍN
XÁC SUẤTANH HÙNG & TỘI ĐỒ
DỮ LIỆUTRÒ ĐÙA CỦA NGẪU NHIÊN
AUTODIDACTTHIÊN NGA ĐEN
R. Feynman, C. MungerKHẢ NĂNG CẢI THIỆN NGHỊCH CẢNH

sự kiện hiếm gặp đóng vai trò quan trọng trong việc lý giải về thế giới mà ta đang sống mà ta vẫn thấy chúng phi lý và ngược đời như tổ tiên ngày xưa

Thiên kiến nhận thức muộn (hindsight bias): các sự kiện trong quá khứ luôn luôn có vẻ ít tính ngẫu nhiên hơn so với bản chất thực của chúng. Mọi người thường cho rằng những sự kiện đã xảy ra là có thể dự đoán được từ trước –> họ nghĩ rằng mình phải biết điều đó sớm hơn

Kể chuyện quá khứ bằng sự giải thích của một cái đầu bị lừa dối theo hướng hợp lý hóa sự việc đã xảy ra. Bị loạn trí

Các phát ngôn tiết lộ nhiều điều về người phát ngôn hơn là về thông điệp mà chúng muốn truyền tải

Tài sản quan trọng nhất cần phải bảo vệ & vun vén là sự hoài nghi tri thức vốn đã ăn sâu bén rễ trong tôi

trêu chọc những người đề cao quá mức bản thân & chất lượng kiến thức của mình

Chúng ta được mẹ thiên nhiên nhào nặn để tự lừa dối chính bản thân mình

Đôi khi não bộ của chúng ta quay ngược chiều mũi tên nhân quả

Ngành truyền thông báo chí chỉ là giải trí đơn thuần, không phải là công cụ tìm kiếm sự thật. Hãy tránh xa những kẻ có vẻ không biết rằng họ chỉ đơn thuần là kẻ mua vui mà lại thật thà tin tưởng rằng mình là nhà tư tưởng

Việc trao đổi, liên lạc với những người thông minh giúp ích cho sự khai sáng của một cá nhân nhiều hơn là sục sạo lần mò trong thư viện

Có điều gì đó ẩn sâu trong bản chất giúp chúng ta phát triển nhiều ý tưởng khi đối thoại & giao du với người khác

Bây giờ, hiểu về hạnh phúc là một mưu cầu thực sự

nhóm Tầm nhìn Ảo Tưởng tin vào tư duy & lý trí – vượt qua rào cản văn hóa –> nhân loại tốt hơn, có thể dùng ý chí để kiểm soát bản năng & biến đổi bản năng chỉ qua lời ra lệnh đơn thuần nhằm đạt hạnh phúc lý trí

nhóm Tầm nhìn Bi Kịch tin vào sự tồn tại những giới hạn & khiếm khuyết cố hữu trong cách chúng ta suy nghĩ & hành động, đồng thời đòi hỏi chúng ta phải thừa nhận thực tế này, lấy đó làm cơ sở cho bất kỳ hành động nào của cá nhân & tập thể

Karl Popper: chủ nghĩa bác bỏ & sự hoài nghi những “câu trả lời” của giới trí thức (hoặc bất kỳ ai tự tin rằng mình biết chắc bất kỳ điều gì)
Chúng ta không hoàn hảo và không cần phải nhọc hơi sửa chữa những khiếm khuyết của mình làm gì –> tìm cách đi đường vòng qua những khiếm khuyết này thay vì dùng lý trí để giải thích chúng

Trận chiến giữa bộ não (không bị sự ngẫu nhiên che mắt) & cảm xúc (hoàn toàn bị ngẫu nhiên che mắt)

Chúng ta cần có những mẹo tinh ranh, vì những lời rao giảng về đạo đức không có tác dụng gì. Mù quáng tin vào những phương pháp vô ích này

Đằng sau hành động khuyên nhủ là việc giả định rằng cơ chế nhận thức – chứ không phải cơ cấu cảm xúc – có khả năng kiểm soát ở mức độ nào đó đối với các hành vi của chúng ta (bị chứng minh là sai lầm trong khoa học hành vi hiện đại)

Cuối cùng là yếu tố vô ơn trong việc cảnh báo người khác về thứ gì đó trừu tượng (theo định nghĩa, tất cả những gì không xảy ra đều là trừu tượng)

Tư duy khoa học + đầu óc nhanh nhẹn kiểu đường phố

Công chúng quan sát các dấu hiệu bên ngoài của sự giàu có mà không bận tâm để ý đến nguồn gốc tạo nên sự giàu có ấy (nguồn tạo)

Ông là một trong số rất ít người có đủ dũng cảm để chỉ quan tâm đến nguồn tạo mà hoàn toàn bỏ qua kết quả

Hãy cẩn thận với những người “giỏi làm ăn” & tiêu tiền như rác; nghĩa trang của các thị trường nhan nhản bia mộ của những kẻ tự phong là biết cách kiếm “lợi nhuận”

Não bộ của chúng ta có xu hướng tìm kiếm những dấu hiệu bề ngoài khi xử lý các vấn đề liên quan đến rủi ro và xác xuất, những dấu hiệu này được xác định chủ yếu dựa vào cảm xúc mà chúng gợi nên hoặc dựa vào việc chúng có dễ dàng thâm nhập vào đầu óc của chúng ta hay không

Cả cơ chế phát hiện rủi ro & né tránh rủi ro đều không được xử lý ở phần “suy nghĩ” trong não bộ, mà lại ở phần điều khiển cảm xúc (theo giả thuyết “rủi ro cũng là cảm giác”)–> Điều đó có nghĩa là tư duy lý trí hầu như không có liên hệ gì với cơ chế né tránh rủi ro. Có vẻ như nhiệm vụ chủ yếu của tư duy lý trí là hợp lý hóa hành động của một người bằng cách gán ghép logic cho hành động đó

Thừa mứa những câu tục ngữ. Thói thường thích những gì có thể lý giải ngay lập tức & thích “nói tóm lại”

Hầu hết các câu châm ngôn được diễn đạt theo hình thức thơ ca đều sai lầm. Trí tuệ vay mượn có thể rất tồi tệ. Tôi phải cố gắng lắm để không bị dao động trước những ý kiến nghe có vẻ xuôi tai

Câu nói của Einstein rằng tư duy thông thường chẳng qua chỉ là tập hợp những quan điểm sai lầm mà chúng ta tiếp thu ở tuổi 18

Mọi chuyện có thể còn tệ hơn thế: trong một số khía cạnh, chúng ta còn k rút kinh nghiệm từ chính lịch sử của bản thân

Mọi chuyện luôn rõ ràng sau khi chúng đã xảy ra. Khi bạn nhìn về quá khứ, thì quá khứ luôn mang tính tất định, vì chỉ có một quan sát duy nhất xảy ra

Kiểm soát được cảm xúc bản thân(chuyện không thể) –>cũng như không thể kiểm soát được nhịp tim? Độ mọc của râu tóc?

Kịch bản thay thế/ lối mẫu thay thế: sự nghiên cứu trình tự các kịch bản theo trục thời gian

Quá trình ngẫu nhiên ( stochastic proccess) chỉ động lượng của các sự kiện diễn biến theo dòng chảy của thời gian

Hầu hết các phản ứng né tránh rủi ro xuất phát từ kinh nghiệm đều thuộc về loại trí nhớ kinh nghiệm (khác với trí nhớ quy nạp, trí nhớ có ý thức)

Tôi chưa từng gặp ai xem thường lịch sử mà chưa thất bại cả

Thiên kến nhận thức muộn, “tôi đã biết trước thế rồi mà”

Đối với hạnh phúc của một người, con đường làm giàu đóng vai trò cao hơn so với bản thân sự giàu có

Vấn đề của tôi là tôi không phải người có lý trí & rất dễ bị chết chìm trong sự ngẫu nhiên để rồi khốn khổ vì những đòn tra tấn cảm xúc

Đó là triệu chứng của những rắc rối mang tính hệ thống; nó cho thấy rằng toàn bộ cộng đồng giao dịch đang cùng thực hiện một hoạt động giống nhau. Trí tuệ của một nhà giao dịch lẽ ra phải hướng anh ta thực hiện điều mà “những người khác không làm”

Xu hướng bám chặt lấy các công cụ tài chính. Trung thành với các tư tưởng không phải là điều tốt cho giới giao dịch, khoa học – hay bất cứ ai

Xu hướng thay đổi nội dung câu chuyện: “tầm nhìn dài hạn”: hoán đổi vị trí nhà đầu tư & nhà giao dịch

Không chuẩn bị trước kế hoạch hành động phòng trường hợp thua lỗ

Thiếu tư duy phản biện, thể hiện qua việc không đánh giá lại lập trường của mình về việc “cắt lỗ”. Xem xét kết quả không mong đợi mà không kiểm chứng với khung phân tích

Xu hướng nghĩ rằng sỡ dĩ các nhà giao dịch thành công là bởi vì họ giỏi. Đảo chiều mối quan hệ nhân quả, cho rằng họ giỏi chỉ bởi vì họ kiếm được tiền. Người ta có thể kiếm tiền trên các thị trường tài chính một cách hoàn toàn ngẫu nhiên

Thuyết tiến hóa ngây thơ: Rất nhiều người nghiệp dư tin rằng các loài động thực vật sinh sản theo con đường một chiều tiến đến sự hoàn hảo

Các tổ chức không sinh sản như các sinh vật trong tự nhiên – các học thuyết của Darwin xoay quanh sự phù hợp về mặt sinh sản, không phải là về sự sống sót

Đây không phải là ý nghĩa của sự tiến hóa; tính trung bình, các loài vật sẽ phát triển theo hướng phù hợp, nhưng k phải với từng cá thể loài vật & cũng không phải vào mọi thời điểm

Con người nhạy cảm với sự có mặt/vắng mặt của một yếu tố kích thích hơn là cường độ của nó

Nguyên nhân của những thiên kiến như thế này nằm ở chỗ tâm trí bạn không thể lưu trữ & sử dụng mọi thứ bạn biết cùng lúc. Một điểm trọng tâm của phương pháp heuristic là nó bỏ qua việc suy luận

Sự phụ thuộc vào trạng thái cục bộ thay vì trạng thái toàn thể (kèm theo đó là hiệu ứng thua lỗ tệ hại hơn lời lỗ) sẽ ảnh hưởng đến nhận thức của bạn về tình trạng của mình

Đề cao tầm quan trọng của mẫu nhỏ + không sử dụng bộ não thống kế trong quá trình suy luận

Heuristic sẵn có: ước tính tần suất dựa trên mức độ dễ nhớ
Heuristic đại diện
Heuristic mô phỏng: tương ứng với lối tư duy phản thực tế
Heuristic tác động: cảm xúc do các sự kiện gợi lên sẽ quyết định xác suất của chúng trong tâm trí

Nhờ vào việc thực hành trò chơi xác suất sẽ xây dựng được một bộ máy xác suất bẩm sinh phát triển hơn rất nhiều so với phần dân số còn lại, trong đó có cả
1) Chúng ta không suy nghĩ mà sử dụng heuristic khi lựa chọn
2) Chúng ta mắc những sai lầm xác suất nghiêm trọng trong thế giới ngày nay – bất kể nguyên nhân thực sự ở đây là gì

Những người sống cách chúng ta vài chục thế kỷ lại có những cảm nhận & xúc cảm tương tự chúng ta

Tôi quá sai lầm khi tin rằng 2200 năm là một thời gian dài

Chúng ta không thể ra quyết định mà thiếu đi cảm xúc. Vai trò của cảm xúc là ngăn chúng ta trì hoãn. Có vẻ cảm xúc mới chính là yếu tố thật sự làm việc “dầu nhờn của tư duy”

Cảm xúc tác động đến tư duy. Chúng ta có cảm xúc trước (não giữa) sau đó mới tìm kiếm lời giải thích (tân vỏ não)

Nhiều người lý trí lại hút thuốc hay đánh lộn, vốn là những hoạt động không mang lại cho họ lợi ích nhãn tiền nào. Thay vì làm cho hành động khớp với não bộ, lại làm cho não bộ khớp với hành động của họ

Mọi người thường đề cao kiến thức của bản thân & đánh giá thấp xác suất họ mắc sai lầm

Họ thường lẫn lộn giữa thiếu vắng bằng chứng & bằng chứng của sự thiếu vắng

Tại sao tôi muốn mọi người học một chút thống kê? Câu trả lời là có quá nhiều người chỉ đọc những lời giải thích. Chúng ta không thể hiểu bằng trực giác những khía cạnh phi tuyến của xác suất

Giới chuyên nghiệp quên mất thực tế sau đây. Ước tính & dự đoán sẽ không quan trọng bằng mức độ tin cậy của ý kiến đó

Hoạt động của tôi trên thị trường (và các biến ngẫu nhiên khác) ít phụ thuộc vào quan điểm của tôi về tình hình của thị trường hay biến ngẫu nhiên mà phụ thuộc phạm vi lỗi sai mà tôi cho phép đối với mức độ tin cậy đó

Tuy tôi làm nghề giao dịch & đã đầu tư khá nhiều thời gian để nghiên cứu về đề tài này, song tôi vẫn cho rằng mình cũng dễ bị ngẫu nhiên che mắt như bất cứ ai mà tôi biết. Tính con người trong tôi sẽ tìm cách đánh lừa tôi; tôi phải tự bảo vệ mình. Tôi được sinh ra để bị sự ngẫu nhiên lừa dối

Dù tôi có học hỏi & cố gắng hiểu rõ xác suất bao lâu, những cảm xúc của tôi sẽ phản ứng với những tính toán hoàn toàn khác biệt, những tính toán mà bộ gen tối dạ của tôi muốn tôi thực hiện. Nếu bộ não của tôi có thể nói được sự khác nhau giữa tạp âm & tín hiệu thì trái tim tôi không thể làm điều đó
Những kết quả lý trí mà tôi thu được từ các tính toán xác suất không được ghi nhận đủ sâu để tác động lên phương hướng hành động của mình. Bộ não & bản năng của tôi không hề hành động hòa hợp với nhau

Như vậy, giải pháp không nằm ở việc thuần hóa con tim tôi –> mà phải thực thi những biện pháp nghiêm túc

Chúng ta biết khá rõ về những hành vi nên làm. Vấn đề nằm ở việc thực hiện, chứ không phải chúng ta không biết. Mình chỉ là loài động vật cần những mánh khóe ở mức độ thấp kém hơn, chứ không phải là những bài rao giảng

Nói chuyện với một người hút thuốc lá là cách tốt nhất để hiểu lý do tại sao rất lý trí trong nhận thức & rất ngờ nghệch trong thực thi

Rất nhiều người bám chặt ý tưởng của họ cho đến khi qua đời

Niềm tin được gọi là phụ thuộc lối mòn nếu như trình tự của các ý tưởng được sắp xếp sao cho ý tưởng đầu tiên hoàn toàn chiếm ưu thế

Kinh tế học là một lĩnh vực mang tính kể chuyện và khi từ hiện tại nhìn về quá khứ thì kiểu gì họ cũng đưa ra được những lời giải thích xác đáng

Sự nhạy cảm với mất mát: mất mát có ý nghĩa hơn lợi lộc nhưng bạn nhanh chóng bớt nhạy cảm với chúng ( 1 mất mát 10 000 $ tốt hơn 10 mất mát 1000$). Lợi lộc ít có ý nghĩa hơn mất mát & những lợi lộc lớn lại còn ít có ý nghĩa hơn ( 10 món lợi 1000$ tốt hợn là 1 món lợi 10 000$)

Học cách học: chúng ta không biết rằng mình không biết

Vấn đề nằm ở cấu trúc não bộ: Chúng ta không nghiên cứu các quy tắc mà chỉ nghiên cứu các sự kiện & chỉ sự kiện mà thôi. Các siêu nguyên tắc ( chẳng hạn như nguyên tắc rằng chúng ta có xu hướng không nghiên cứu các nguyên tắc) có vẻ như rất khó nắm bắt đối với chúng ta. Chúng ta coi thường những gì trừu tượng

Không thể áp dụng kiến thức phổ thông ấy trong môi trường hiện đại, phức tạp và ngày càng đệ quy của chúng ta

Những đứa trẻ bị – buộc – phải – đi – học

Tôi không quan tâm đặc biệt đến những điều thông thường. Nếu muốn nắm bắt được tính khí, đạo đức & độ lịch lãm của một người bạn cần phải quan sát anh ta dưới những thử thách trong những tình huống cam go, chứ không phải qua lăng kính màu hồng của cuộc sống thường nhật

Chủ nghĩa hiện thực Plato (Platonicity): nhầm lẫn giữa bản đồ với lãnh thổ, “hình thái” thuần túy & được định nghĩa rõ ràng (kém hữu dụng trong thực tế)

Chủ nghĩa kinh nghiệm ngây thơ (naïve empiricism): hàng chuỗi những giai thoại được chọn lựa để khớp với một câu chuyện sẽ không cấu thành bằng chứng

Bộ ba mờ đục
a) ảo tưởng về sự hiểu biết
b) sự bóp méo khi truy hồi về quá khứ
c) việc đánh giá quá cao thông tin của các dữ kiện cùng với thế bất lợi của những người có học thức & có thẩm quyền, nhất là khi tạo ra các phạm trù – khi họ “Plato hóa”

Không ai biết điều gì đang diễn ra: bệnh lý cho rằng thế giới mà chúng ta đang sống dễ hiểu, dễ giải thích & do đó dễ dự đoán hơn bản chất thực của nó

Lịch sử không lê từng bước nhỏ mà sải những bước dài

Trong khi trí nhớ của chúng ta rất thất thường thì 1 cuốn nhật ký ít nhiều có thể trực tiếp ghi lại những bằng chứng không thể chối cãi, do đó, nó cho phép cố định một quan điểm chưa được xem xét & sau này, giúp chúng ta nghiên cứu các sự kiện trong bối cảnh của nó

Được đào tạo để trở nên đần độn

Tôi không muốn trở thành con gà tây (sẽ bị thịt): với mục tiêu chính là không trở thành gã khờ trước những sự kiện có ý nghĩa. Chấm hết

a) chúng ta tập trung vào những phân khúc được chọn sẵn từ những gì đã được chứng kiến & khái quát chúng để áp đặt lên những gì chưa đc chứng kiến: đây là lỗi chứng thực
b) chúng ta tự lừa dối mình bằng những câu chuyện nhằm thỏa mãn cơn khát triết học Plato về những hình mẫu đặc trưng: một lối ngụy biện tường thuật
c) chúng ta cư xử như thể Thiên Nga Đen không hề tồn tại. Bản chất con người không được lập trình để đón nhận những hiện tượng Thiên Nga Đen
d) những gì chúng ta nhìn thấy k nhất thiết phải có ở đó. Lịch sử che dấu Thiên Nga Đen & khiến chúng ta nghĩa sai về khả năng xảy ra của các hiện tượng này: đây là sự bóp méo các bằng chứng thầm lặng
e) chúng ta “đi bằng đường hầm”: tức là chỉ tập trung vào một số ít nguồn gốc đã được xác định rõ về tính bất định & một danh sách quá chi tiết về các Thiên Nga Đen (khiến chúng ta không dễ gì nhìn thấy các hiện tượng khác)
a) b) c) d) e) thực chất chỉ là một

không có bất kỳ bằng chứng nào vs có bằng chứng cho thấy không có

Nguụy biện xoay vòng (round-trip fallacy)
hầu hết những kẻ khủng bố là người Hồi giáo
hầu hết những người Hồi giáo đều là khủng bố
(1 tỷ người đạo Hồi vs 10 000 quân số khủng bố)

Vấn đề này đã trở thành căn bệnh kinh niên: Nếu bạn nói với mọi người rằng chìa khóa dẫn đến thành công không phải lúc nào cũng là kỹ năng, họ sẽ hiểu là thành công không phải là nhờ vào kỹ năng mà hoàn toàn dựa vào may mắn

Chúng ta phản ứng trước một thông tin k phải do tính logic của nó mà do bối cảnh xung quanh và mức độ ăn nhập của nó trong hệ thống cảm xúc – xã hội của chúng ta

Bạn có thể tiến gần hơn đến sự thật nhờ vào các ví dụ tiêu cực chứ không phải nhờ vào chứng cứ! Việc xây dựng một quy luật chung từ những sự việc đã qua quan sát là một sai lầm. Trái với hiểu biết thông thường, khối lượng kiến thức của chúng ta không tăng lên nhờ vào các quan sát chứng thực, cũng giống kiến thức của con gà vậy

Chúng tôi là những người đưa ra quyết định dựa theo thực nghiệm, là người hiểu được rằng tính bất định chính là ngành nghiên cứu dành cho mình, và rằng hiểu được cách hành động trong những điều kiện thông tin không đầy đủ chính là mục tiêu cao nhất & cấp thiết nhất của loài người

Tuy nhiên bao giờ bạn cũng tự tin hơn khi kết luận điều gì là sai so với khi kết luận điều gì là đúng. Không phải thông tin nào cũng quan trọng như nhau

George Soros, khi đưa ra một dự đoán tài chính, luôn tìm kiếm những trường hợp có khả năng bác bỏ lý thuyết ban đầu. Có lẽ đây mới đích thực là sự tự tin: khả năng nhìn nhận thế giới mà không cần phải tìm kiếm các dấu hiệu để thõa mãn cái tôi của mình

Sự ngu xuẩn của việc chứng thực: chúng ta hay có xu hướng tìm kiếm sự chứng thực – confirmation bias, thiên kiến chứng thực

Hiếm khi nào chúng ta kiểm soát được căn bệnh lý thuyết hóa này: nó chủ yếu thuộc về cấu trúc cơ thể con người, là một phần của sinh vật học, do đó, đấu tranh với nó là đấu tranh với chính bản thân mình

Trí nhớ có tính động – chứ không phải tĩnh – giống như một tờ giấy mà trên đó những đoạn văn mới (hay phiên bản mới của đoạn văn đó) liên tục được lưu lại nhờ sức mạnh của thông tin đến sau

Trí nhớ giống như một cỗ máy động có chức năng tự chỉnh sửa: bạn ghi nhớ lần cuối cùng mình nhớ một sự kiện & thay đổi nội dung của sự kiện đó tại thời điểm ghi nhớ một sự kiện mới sau đó mà không hề nhận ra

Những gì có ý nghĩa phù hợp với thông tin nhận được sau đó sẽ được ghi nhớ sâu hơn

Làm thế nào để bạn có thể dứt bỏ sự day dứt dai dẳng này? Đừng cố tìm cách tránh nghĩ về nó: điều này gần như chắc chắn sẽ phản tác dụng. Giải pháp thích hợp hơn hết là hãy tăng tính tất yếu của một sự kiện. Này, nó buộc phải xảy ra & lo lắng cũng chẳng có ích gì

Chúng ta học hỏi từ sự lặp lại – và phải trả giá bằng những biến cố chưa từng xảy ra trước đây

Sức hút của những thứ giật gân >< thống kê trừu tượng. Vấn đề ở đây là lối văn tường thuật có thể “gây chết người” nếu sử dụng không đúng chỗ

Não vận hành theo 2 hệ thống
Hệ thống 1: suy nghiệm & thiên kiến (cảm xúc)
Hệ thống 2: suy ngẫm & tư duy (thường quên sử dụng)
Đặc tính quan trọng của Hệ thống 1 chính là chúng ta sử dụng nó mà không hề hay biết

Làm cách nào để tránh lối liên tưởng tường thuật. Ủng hộ hoạt động thực nghiệm hơn hình thức kể chuyện, thực nghiệm hơn lịch sử & kiến thức lâm sàng hơn lý thuyết

Bạn chỉ cần 1 hệ tư tưởng ủng hộ một nhóm kiến thức nào đó hơn các nhóm khác
x Nguyên nhân từ những suy xét táo bạo hoặc kết quả thực nghiệm chứ không phải những mẫu chuyện đơn thuần
x Dự đoán & lưu lại một bản sao các dự đoán ấy

Trong môi trường sơ khai, những thứ có liên quan chính là những thứ giật gân. Môi trường hiện đại, bị hệ thống sinh học dẫn dắt, hướng sự chú ý đến những gì gây cảm xúc mạnh mẽ – chứ không phải những gì có liên quan( trong khi đó những thứ liên quan thường nhàm chán và không tạo ra cảm xúc đặc biệt nào)

Niềm hạnh phúc của bạn phụ thuộc rất nhiều vào số lượng cảm xúc tích cực ” ảnh hưởng tích cực” hơn là so với cường độ của chúng. Tin tốt thì trước hết phải là tin tốt, còn tốt như thế nào không quan trọng

Khi áp dụng theo hướng ngược lại, đặc điểm ấy cũng đúng với tâm trạng đau khổ của con người. Thà nếm trải mọi đau khổ trong một khoảng thời gian ngắn còn hơn kéo dài dai dẳng

Có vẻ tầm thường khi nói rằng chúng ta cần nhiều thứ ở người khác, nhưng thực ra chúng ta còn cần ở họ nhiều hơn ta tưởng, đặc biệt là phẩm cách & sự tôn trọng
nhưng chúng ta lại có thể tự do chọn lựa bạn bè đồng lứa

Anh chia mọi người làm hai loại: loại có thể kết nối các điểm, bất kể có dc sinh ra ở Brooklyn hay không & loại không thể kết nối các điểm, bất kể trình độ học vấn hay vốn hiểu biết

Họ không xét đến những chú chim sơn ca trong các tác phẩm cổ đại. Xin lưu ý rằng gần 2 thế kỷ trước, con người đã có thói quen lý tưởng hóa quá khứ của mình cũng giống như chúng ta của ngày hôm nay đang lý tưởng hóa “ngày hôm qua”

Một sai lầm còn nghiệm trọng hơn về bản chất con người: Đó là niềm tin cho rằng con người sinh ra để hiểu thiên nhiên & bản chất của chính mình, và rằng quyết định của chúng ta đã & đang dựa trên sự lựa chọn của chính chúng ta. Tôi xin được phản bác điều này. Có quá nhiều bản năng chi phối chúng ta. Chúng ta là loài động vật luôn đi tìm kiếm lời giải thích là những người luôn có xu hướng cho rằng mọi việc đều có một nguyên nhân tương tự nhau & chộp lấy nguyên nhân nào rõ ràng nhất làm lời giải thích. Tuy nhiên, k phải lúc nào cũng có những cái bởi vì rõ ràng mà trái lại, thường không có gì cả, thậm chí là một tia sáng nhỏ về những lời giải có thể có. Nhưng bằng chứng thầm lặng đã che phủ sự thật này

Vì vậy, các bệnh dịch không nhất thiết phải có đặc điểm là chừa lại vài người như chúng ta. Bất cứ lúc nào bạn còn hiện hữu thì đừng vội tìm kiếm nguyên nhân & kết quả

Hệ thống giáo dục buộc học sinh phải cố nặn ra đáp án cho các nội dung môn học & khiến chúng ta thấy hỗ thẹn vì k đưa ra được ý kiến hoặc vì đã thốt lên rằng “tôi không biết”

Xin lưu ý rằng tôi hoàn toàn k có ý nói nguyên nhân k hề tồn tại đừng sử dụng luận chứng này để cố tránh việc học hỏi từ lịch sử. Tất cả những gì tôi muốn nói chính là nó không quá đơn giản như bạn nghĩ; hãy tỏ ra hoài nghi những cái “bởi vì” & cẩn thận ứng phó với nó – đặc biệt là trong những tình huống bạn nghi ngờ có bằng chứng thầm lặng

Hệ thống tri giác của chúng ta k thể phản ứng lại những gì k hiện ra trước mắt hoặc những gì k đánh thức được sự quan tâm về mặt cảm xúc trong mỗi con người

Có 2 cơ chế đang diễn ra ở đây: thiên kiến chứng thực (confirmation bias) lỗi chỉ chăm chăm đi tìm bằng chứng ủng hộ một mệnh đề nào đó, rồi cho rằng mệnh đề đó đúng & niềm tin bền bỉ (belief perseverance). Hãy nhớ rằng chúng ta luôn mặc định rằng các ý tưởng thuộc sở hữu của mình & sẽ rất khó để ta từ bỏ chúng

Sự thiếu kiến thức và ảo tưởng vể chất lượng kiến thức của mình là 2 thứ song hành – cùng một quá trình nhưng vừa khiến bạn biết ít vừa khiến bạn hài lòng với kiến thức của mình

Neo đậu (anchoring) bạn giảm bớt sự lo lắng của mình về tính bất định bằng cách tạo ra một con số & sau đó “bám” vào nó, giống như một vật bay lơ lửng trong môi trường chân không vậy

Luật về kỳ vọng lặp (law of iterated expectations) nếu nghĩ rằng mình sẽ nghĩ về một điều gì đó tại một thời điểm trong tương lai, tức là tôi đã nghĩ đến điều đó ở hiện tại

Để hiểu được tương lai đến mức có thể dự đoán được nó, bạn cần phải hợp nhất nhiều yếu tố từ chính tương lai này

Nếu biết về khám phá mà mình sẽ đạt được trong tương lai, thì bạn gần như đã tạo ra được nó
Cùng 1 dữ liệu có thể khẳng định 1 lý thuyết & cũng có thể khẳng định điều trái ngược lý thuyết đó. Nếu sống sót đến sáng mai a)bạn có nhiều khả năng bất tử b)bạn càng đến gần cái chết hơn

Phần nào trong não bộ của chúng ta dc sử dụng hiệu quả nhất? Đó chính là khả năng đưa ra các phỏng đoán trong tương lai & chơi trò suy nghĩ phản thực

Hãy lưu ý xu hướng tâm lý mà tôi gặp phải trong trường hợp này. Con người thường nhầm lẫn một sự kiện có xác suất thấp, ví dụ 20 năm mới xuất hiện 1 lần, với 1 sự kiện xảy ra định kỳ. Họ nghĩ rằng sẽ an toàn nếu chỉ tiếp xúc với nó 10 năm 1 lần

Hãy hất mặt với số phận. Tôi đã tự bảo mình sẽ không chạy theo lịch biểu. Có lẽ đây là một lời khuyên nhỏ nhưng có tác động lớn. Khi k còn chạy theo các chuyến tàu, tôi đã cảm nhận được chân giá trị của sự tao nhã & mỹ học trong hành vi, một cảm giác tự làm chủ thời gian, kế hoạch và cuộc đời mình. Việc nhỡ tàu chỉ trở nên “ghê gớm” khi bạn cố tìm cách đuổi kịp nó! Tương tự, việc không hoàn thành ý tưởng mà người khác kỳ vọng ở bạn sẽ chỉ gây đau đớn khi nó là thứ bạn đang tìm kiếm

Taleb on May mắn & Thành công

Taleb on Trí não

Taleb on Mê tín

Taleb on Anh hùng & Tội đồ