Taleb on HỌC

Tóm tắt từ bộ sách Incerto của Nassim Nicholas Taleb: tài liệu khoa học nghiêm túc, không phải bài viết tự suy luận, suy diễn. 
Toàn bộ luận điểm trong bộ sách là mạnh mẽ và chưa bị bác bỏ sau 20 năm kể từ khi xuất bản tập đầu tiên của bộ sách
Hy vọng bạn có thể ứng dụng chúng vào cuộc sống/công việc để tạo niềm vui + lợi nhuận cho bản thân và nhiều người xung quanh

SỨC KHỎEMAY MẮN & THÀNH CÔNG
HỌC HÀNHTRÍ NÃO
DỰ ĐOÁNMÊ TÍN
XÁC SUẤTANH HÙNG & TỘI ĐỒ
DỮ LIỆUTRÒ ĐÙA CỦA NGẪU NHIÊN
AUTODIDACTTHIÊN NGA ĐEN
R. Feynman, C. MungerKHẢ NĂNG CẢI THIỆN NGHỊCH CẢNH

Nền giáo dục và văn hóa đã lừa cho tôi tin rằng sự mê tín của tôi là mang tính văn hóa nên nó có thể được gạt bỏ thông qua một hoạt động gọi là tư duy. Sinh lý là bộ não cổ xưa nhất

Vấn đề Linda, những người có lý trí & giáo dục cho rằng xác suất của một sự kiện là cao hơn so với xác suất của một sự kiện khác lớn hơn bao trùm nó

Hệ thống giáo dục buộc học sinh phải cố nặn ra đáp án cho các nội dung môn học & khiến chúng ta thấy hỗ thẹn vì k đưa ra được ý kiến hoặc vì đã thốt lên rằng “tôi không biết”

Vì hoàn cảnh, Mandelrot đã may mắn thoát khỏi nền giáo dục truyền thống xứ Goloa với những bài tập đại số chán ngắt & phần lớn là tự học

Hơn nữa, cho phép tôi nhắc độc giả rằng sự học rộng biết nhiều và giáo dục có tổ chức không phải là cùng một loại

Wolf “nền giáo dục thật sự là ở đây” & bà chỉ vào căn phòng đầy người đang trò chuyện

Tại sao bị lãng quên? Vì nền giáo dục có tổ chức ưa thích sự kiệt quệ & đơn giản hóa của chủ nghĩa duy lý ngây thơ, dễ dạy, chứ không phải chất liệu phong phú của chủ nghĩa kinh nghiệm & như tôi đã nói, những người công kích tư duy hàn lâm gần như không có người đại diện (ta sẽ thấy điều này thể hiện rõ ràng trong lịch sử y học)

Nền giáo dục thật là mỏng manh

Giáo dục là một thể chế tăng trưởng mà không có những yếu tố gây căng thẳng từ bên ngoài: cuối cùng rồi sẽ sụp đổ

Giáo dục, theo ý nghĩa định hình tính cách, nhân cách & tiếp thu kiến thức thực thụ, cũng giống như sự xáo trộn

Điều gì cản trở sự phát triển của trẻ em nhiều nhất, đó là những bà mẹ ấp ủ bảo bọc con cái thái quá

Cũng hệt như mọi trẻ em đều đọc Harry Potter & chơi Facebook, con người ta khi giàu có sẽ bắt đầu tham gia vào cùng những hoạt động như nhau & mua sắm những món đồ giống hệt nhau

trẻ em hay sách đều mang theo thông tin lưu lại qua nhiều thế kỷ

Việc trao đổi, liên lạc với những người thông minh giúp ích cho sự khai sáng của một cá nhân nhiều hơn là sục sạo lần mò trong thư viện

Thật phi triết học khi đầu tư vào lòng tự hào & bản ngã của mình cho những thứ như “nhà/thư viện/xe của tôi lớn hơn những người khác”

Xác suất: thuần túy về mặt định tính, sách vở >< mặt định lượng “khoa học”

Nero thì không thể bị bật bãi. Ngôi nhà khiêm tốn cùng với 4000 cuốn sách trong đó, là tài sản riêng của anh. Không biến cố nào trên thị trường có thể cướp nó ra khỏi tay anh được. Mọi khoản tổn thất của anh đều trong giới hạn. Phẩm giá nhà giao dịch của anh sẽ không bao giờ, không bao giờ bị đe dọa

Tôi bị cảm xúc của mình chi phối – nhưng với tư cách là một người yêu nghệ thuật, tôi hạnh phúc với điều đó. Tôi cũng chỉ giống như tất cả những nhân vật mà tôi chế giễu trong cuốn sách này. Tôi có thể còn tệ hơn họ vì có thể tồn tại mối tương quan tiêu cực giữa niềm tin & hành động (Popper)

thì tại sao việc đọc báo lại thực sự làm giảm kiến thức của bạn về thế giới?

Nhóm còn lại, với số lượng rất ít, những người hiếu rằng thư viện cá nhân là một công cụ phục vụ nghiên cứu chứ không phải là thứ nhằm phô trương bản ngã cá nhân. Một thư viện nên chứa đựng càng nhiều kiến thức bạn chưa biết càng tốt, bởi các phương tiện tài chính, lãi suất thế chấp & thị trường bất động sản thắt chặt ngày nay đã cho phép bạn đưa tri thức chưa biết vào đó. Theo thời gian, bạn càng tích lũy thêm nhiều sách & kiến thức khi trưởng thành hơn, thì đồng thời lượng sách chưa đọc ngày càng tăng trên các kệ sẽ khiêu khích bạn hơn. Thật vậy, bạn biết càng nhiều thì số lượng dãy sách chưa đọc lại càng tăng. Chúng tôi xin gọi việc thu thập những cuốn sách chưa đọc này là phản thư viện

Ngưng hẳn việc đọc báo, xem tivi đã tiết kiệm một khoảng thời gian đáng kể ( tức là một hoặc vài giờ mỗi ngày, đủ để đọc thêm hàng trăm cuốn sách mỗi năm và sau vài thập kỷ, con số cứ tăng dần lên)

Không bao giờ tham gia vào các cuộc “họp”, tránh xa danh hiệu “kẻ thành đạt” và những người ăn mặc sang trọng nhưng không bao giờ đọc sách & trung bình sau mỗi 3 năm, tôi lại xin nghĩ 1 năm để lấp đầy những khoảng trống văn hóa khoa học và triết học của mình

Cả Huet lẫn Bayle đều là những người có học thức uyên bác & dành cả đời để đọc. Học vấn uyên bác rất quan trọng, nó là dấu hiệu của tính ham học hỏi chân thành, đi kèm với một trí óc phóng khoáng & khát khao tìm hiểu ý tưởng của người khác. Không bao giờ cảm thấy hài lòng với những kiến thức của mình & chính sự không hài lòng ấy là tấm chắn tuyệt vời để bảo vệ họ khỏi chủ nghĩa hiện thực Plato, tức là những biện pháp đơn giản hóa của một vị giám đốc 5 phút, hay tính tầm thường của một học giả quá chú tâm vào các tiểu tiết. Quả thật, học rộng mà không uyên thâm có thể dẫn đến nhiều thảm kịch

Hãy tắt tivi, hạn chế thời gian đọc báo, không thèm đọc blog. Hãy rèn luyện để có thể đưa ra những quyết định dưạ trên khả năng lý luận của chính mình, tống cổ Hệ thống 1 ra khỏi những quyết định quan trọng

Học cách đọc lịch sử, có được tất cả những thông tin mà bạn có thể đạt được, đừng cau mày với những chuyện vặt, cũng đừng rút ra bất kỳ mối liên kết nào, đừng cơ cấu ngược quá nhiều – nhưng nếu làm được như thế thì cũng đừng đưa ra những tuyên bố khoa học to tát. Hãy nhớ rằng những người theo chủ nghĩa thực nghiệm hoài nghi là những người tôn trọng truyền thống. Họ dùng nó như một điều mặc định, một điểm xuất phát để hành động & không gì ngoài mục đích đó

Và bạn sẽ dành chiến thắng nếu biết sự ngu dốt của mình nằm ở đâu, có thể nói nếu bạn là người duy nhất nhìn vào những cuốn sách chưa đọc

Y học: Nero đọc sách & sách chuyên ngành (chứ không phải các bài báo)

Thư viện Harvard: 2 triệu sách ~ 33 triệu giờ đọc ~ 9 nghìn năm

Đọc/chuyện trò

Taleb nghi ngờ mối quan hệ thầy – trò mà ta đọc thấy trong lịch sử văn hóa: đôi khi chỉ là suy nghĩ giống nhau

Tôi không chính xác là một người tự học, vì tôi cũng có bằng cấp; nói đúng ra, tôi là một người tự học theo chiến lược hai đầu, vì tôi học ở trường lớp chính thức với mức độ tối thiểu để vượt qua các kỳ thi. Nhưng tôi đọc ngấu nghiến số lượng nhiều khoa học nhân văn -> toán học & khoa học -> lịch sử bất kể tự chọn lĩnh vực nào tôi cũng có thể đọc sâu hơn & rộng hơn – điều đó thõa mãn óc tò mò của tôi

Lúc tôi thấy chán với một quyển sách hay một đề tài này -> tôi chuyển ngay sang một quyển sách hay đề tài khác, thay vì từ bỏ việc đọc sách hoàn toàn – khi bạn bị giới hạn trong tài liệu học tập của nhà trường & bạn cảm thấy chán, bạn có xu hướng từ bỏ & không làm gì cả hay trốn học do chán nản. Mánh khóe là hãy cảm thấy chán một quyển sách cụ thể, chứ không phải chán việc đọc sách. Vì thế, số trang sách hấp thu có thể tăng nhanh hơn. Và bạn sẽ dễ dàng tìm thấy vàng (ấy là nói thế) hệt như trong việc nghiên cứu duy lý nhưng dựa vào sự thử nghiệm và sửa sai không theo chỉ đạo. Điều đó giống hệt như các quyền chọn, như việc thử nghiệm & sửa sai, k bị tắc nghẽn, rẽ đôi những khi cần thiết, nhưng duy trì ý thức tự do & chủ nghĩa cơ hội. Thử nghiệm và sửa sai là tự do

Từ 13 tuổi, tôi đã có một cuốn nhật ký thời gian đọc sách của mình, khoảng 30 – 60 hour/tuần, một thói quen mà tôi vẫn giữ suốt

Đó là một chiến lược hai đầu – học tập an toàn ở nhà trường & tự đọc, không kỳ vọng gì từ nhà trường

xác suất “ngẫu nhiên” tôi không đọc thứ gì khác suốt vài năm, không tài liệu học tập, không báo chí, không văn chương, không gì cả. Tôi đọc chúng trên giường, nhảy từ cuốn này sang cuốn khác khi có điều gì vướng mắc mà tôi không thông suốt ngay lập tức hay cảm thấy hơi chán. Và tôi duy trì việc đặt mua loại sách này. Tôi thèm khát đi sâu vào vấn đề về những xác suất nhỏ. Thật dễ dàng. Đó là vụ đầu tư tốt nhất của tôi – rủi ro hóa ra là đề tài tôi am hiểu nhất. Năm năm sau, tôi sắp xếp lại cuộc sống & giờ đây tôi đang tiến hành một sự nghiệp nghiên cứu những khía cạnh khác nhau của các biến cố có xác suất nhỏ. Giả sử tôi học tập đề tài này bằng những phương tiện chính thức được đóng gói sẵn, thì chắc giờ đây tôi đã bị tẩy não để cho rằng tình trạng bất định là thứ mà ta thấy trong các sòng bạc, kiểu sự việc đó. Có một lĩnh vực đại loại như toán học ứng dụng: trước tiên tìm một vấn đề, rồi tìm toán học chứng minh cho vấn đề đó (hệt như người ta học ngôn ngữ), thay vì nghiên cứu một cách rỗng tuếch thông qua các định lý & ví dụ giả định, rồi thay đổi thực tế để làm cho nó phù hợp với các ví dụ này

Cho tới giờ, tôi vẫn còn thiên hướng cho rằng những gì quý báu, những gì ta cần biết cho một nghề nghiệp, nhất thiết nằm bên ngoài phần cốt lõi, càng xa trung tâm càng tốt. Nhưng có một điều quan trọng khi đi theo đường lối riêng trong việc chọn lọc tài liệu đọc: những gì tôi được yêu cầu phải học ở nhà trường đã bị lãng quên; trong khi những gì tự tôi quyết định đọc, tôi vẫn còn nhớ

Rằng học giả còn có những việc khác để làm như đọc sách trên giường vào buổi sáng, viết lách bên chiếc bàn kê trước cửa sổ, đi bộ (chậm rãi), uống café espresso (vào buổi sáng), uống trà hoa cúc & lại đọc sách trên giường trước khi ngủ

Karl Popper, sai lầm của chủ nghĩa lịch sử. Thực chất: câu trả lời của tôi là: hãy cho các em đọc các tác phẩm cổ điển. Tương lai nằm ở quá khứ. Cách ngôn Ả Rập: Những người không có quá khứ sẽ chẳng có tương lai

rồi những kẻ ngốc gặp rắc rối do đọc những lời nói nhảm này lại trông chờ vào đó như một sự hướng dẫn trong tương lai & lại tiếp tục gặp rắc rối nữa

Đó là lời khen ngợi tuyệt vời nhất Nero từng nhận được từ Tony, tin rằng Nero có thể đọc được suy nghĩ của mình
Mà quả thật anh đã đọc được

Tư duy khoa học + đầu óc nhanh nhẹn kiểu đường phố

Nó không hẳn là một phương pháp tính toán, mà đúng hơn là một cách tư duy. Toán học chủ yếu là công cụ để chiêm nghiệm hơn là công cụ tính toán

Tôi có 2 cách để học hỏi từ lịch sử: từ quá khứ, bằng cách đọc tác phẩm của người đi trước; & từ tương lai nhờ vào món đồ chơi Monte Carlo của tôi

Kinh tế học, kinh tế linh tinh học. Tất cả đều là động lượng của thị trường thôi mà

Xu hướng bám chặt lấy các công cụ tài chính. Trung thành với các tư tưởng không phải là điều tốt cho giới giao dịch, khoa học – hay bất cứ ai

kiếm được bộn tiền & có điều kiện theo học đủ mọi lĩnh vực

Lịch sử dạy chúng ta rằng những chuyện chưa từng xảy ra sẽ xảy ra. Ngoài những chuỗi thời gian được xác định hạn hẹp; tầm nhìn càng rộng thì bài học càng hay

chiêm tinh học vs khoa học

Triết học: thời gian rãnh rỗi: thời gian biểu nhẹ nhàng: lập tức quên nó đi ngay ngày hôm sau. Tiếp xúc quá nhiều với triết học có thể đưa người ta vào chỗ rắc rối

Khoa học chỉ đơn thuần là sự phỏng đoán, chỉ là việc thiết lập những phỏng đoán

Khoa học thống kê: nếu giúp ích -> sử dụng

Loài người không thể có lý trí hơn, hoặc không thể không cảm nhận được sự khinh miệt của xã hội, ít nhất là đối với các đặc điểm sinh học hiện thời. Vận dụng lý trí không khiến người ta cảm thấy nguôi ngoai hơn

Nguyên nhân đơn giản có lẽ vì toán học chỉ có vai trò hỗ trợ thứ yếu trong thế giới thực của chúng ta

Trong thế giới đầy rẫy sự ngẫu nhiên của chúng ta, toán học chỉ đơn thuần là một cách tư duy & chiêm nghiệm không hơn

Tư duy kinh tế học trong hai thế kỷ vừa qua: Daniel Kahnerman & Amos Tversky: tìm hiểu những khía cạnh trong đó loài người không được tạo hóa ban cho tư duy xác suất có lý trí & hành vi tối ưu trong sự bất định

Khoa học chuẩn tắc & khoa học thực chứng

Một chiều có nghĩa là chúng ta đang nhìn vào một biến số duy nhất, không phải là tập hợp các sự kiện riêng biệt. Một chứng khoán, một chiều. Nhiều chứng khoán, đa chiều – lập mô hình toán học

Vẻ đẹp của khoa học là nó cho phép xảy ra cả 2 loại lỗi sai này. May mắn là có một con đường ở giữa, chỉ có điều đáng buồn là rất ít người đi

Tại sao tôi muốn mọi người học một chút thống kê? Câu trả lời là có quá nhiều người chỉ đọc những lời giải thích. Chúng ta không thể hiểu bằng trực giác những khía cạnh phi tuyến của xác suất

Dù tôi có học hỏi & cố gắng hiểu rõ xác suất bao lâu, những cảm xúc của tôi sẽ phản ứng với những tính toán hoàn toàn khác biệt, những tính toán mà bộ gen tối dạ của tôi muốn tôi thực hiện. Nếu bộ não của tôi có thể nói được sự khác nhau giữa tạp âm & tín hiệu thì trái tim tôi không thể làm điều đó

Xác suất không phải là về khả năng xảy ra (cách tính toán) mà là về niềm tin vào sự tồn tại của một kết quả, nguyên nhân, hay động cơ thay thế. Hãy nhớ rằng toán học là công cụ để suy tư, không phải để tính toán

Nền văn hóa hiện đại biến sự tự mâu thuẫn trở thành điều đáng xấu hổ, và đây là một tai hại trong khoa học

Nobel/ Tính bất khả ngộ của Giáo hoàng/ thể chế “khoa học” –> đừng thần thánh hóa những ý tưởng hiện thời

Kinh tế học là một lĩnh vực mang tính kể chuyện và khi từ hiện tại nhìn về quá khứ thì kiểu gì họ cũng đưa ra được những lời giải thích xác đáng

Toán học mâu thuẫn với xác suất

Không có gì là hoàn toàn trái ngược với triết học, quả ngọt của cuộc đời khoa học, hơn là thuyết bất khả ngộ dù nó được dàn trải trong những cạm bẫy giáo hội xưa cũ, hay dưới sự ngụy trang khoa học” gần đây

Chính xác thì mọi người không học hỏi được từ phản ứng trong quá khứ của họ đối với những việc tốt và cả việc xấu

Xem xét lại toàn bộ/hoàn toàn các lý thuyết kinh tế học

Trí thức công chúng & trí thức khoa học

Động lực phi tuyến tính: điểm chuyển tiếp: tính chất động lực học