Taleb on ANH HÙNG & TỘI ĐỒ

Tóm tắt từ bộ sách Incerto của Nassim Nicholas Taleb: tài liệu khoa học nghiêm túc, không phải bài viết tự suy luận, suy diễn. 
Toàn bộ luận điểm trong bộ sách là mạnh mẽ và chưa bị bác bỏ sau 20 năm kể từ khi xuất bản tập đầu tiên của bộ sách
Hy vọng bạn có thể ứng dụng chúng vào cuộc sống/công việc để tạo niềm vui + lợi nhuận cho bản thân và nhiều người xung quanh

SỨC KHỎEMAY MẮN & THÀNH CÔNG
HỌC HÀNHTRÍ NÃO
DỰ ĐOÁNMÊ TÍN
XÁC SUẤTANH HÙNG & TỘI ĐỒ
DỮ LIỆUTRÒ ĐÙA CỦA NGẪU NHIÊN
AUTODIDACTTHIÊN NGA ĐEN
R. Feynman, C. MungerKHẢ NĂNG CẢI THIỆN NGHỊCH CẢNH

Tôi muốn sống hạnh phúc trong một thế giới mà tôi không am hiểu

Steve Jobs “bạn phải làm việc cật lực mới đạt được tư duy thuần khiết để trở nên đơn giản”

Tôi ăn những gì tôi nấu ra

Cam kết đức tin, những niềm tin không chỉ nói suông, những niềm tin mà ta cam kết đủ để ta dám chấp nhận rủi ro cá nhân

Để đương đầu với sự thành công, bạn cần có nhiều sức mạnh tương xứng, thậm chí cần có nhiều khả năng cải thiện nghịch cảnh

Khó khăn sẽ đánh thức tài năng
“khi đời trao cho bạn một vật vô dụng…”
Năng lượng dư thừa thoát ra từ phản ứng vượt bậc trước khó khăn thất bại sẽ dẫn đến đổi mới cách tân!

“Nhu cầu thực tế là mẹ của phát minh đổi mới”

Sự tiện nghi làm suy nhược ý chí ( của con người và xã hội)

Do thiếu thử thách nên những đối tượng giỏi nhất trở nên bị xuống cấp

Nếu bạn cần làm việc gì khẩn cấp, hãy giao nhiệm vụ cho người bận rộn nhất (hay người đứng thứ nhì). Càng bận rộn họ càng năng động trong những công việc khác. Kết quả đạt được sẽ cao vượt bậc

Cũng như các ông trùm mafia, những chuyên viên giao dịch có quyền lực nhất là những người nói khó nghe nhất
Làm cho họ (người nghe) phải chuyển sang trạng thái gắng sức về mặt tinh thần. Nghịch lý về sự chú ý

Hành động chống lại tiếng ồn sẽ giúp ta cải thiện sự tập trung tinh thần

Phản ứng cải thiện nghịch cảnh là sự dư thừa
Thiên nhiên thích tự bảo hiểm quá mức cho mình

Vấn đề Lucretus, kẻ ngốc tin rằng ngọn núi cao nhất trên thế giới là ngọn núi cao nhất ông ta từng nhìn thấy

Một khi ta cố vượt qua sự hạn chế nhận thức vào một lĩnh vực nhất định, ta sẽ thấy hiện tượng đạt kết quả vượt bậc xuất hiện khắp mọi nơi

Máy móc bị hư hại do những yếu tố gây căng thẳng ở mức thấp (giảm sức bền vật liệu), trong khi vật thể sống bị hư hại do thiếu vắng những yếu tố gây căng thẳng ở mức thấp (Hormesis)

“Máy móc: sử dụng nó & mất nó; vật thể sống: sử dung nó hay là mất nó”

Tất cả những gì họ cần là giữ cho sai lầm của mình ở mức nhỏ đủ để họ có thể tồn tại

Cả thành công & thất bại của bạn đều mang lại thông tin cho bạn

Cái gì không tiêu diệt được tôi sẽ tiêu diệt những người khác

Ai đó tuy không thành công cũng vẫn mang lại cho người khác tri thức, tri thức tốt nhất về những gì không có hiệu quả

Các yếu tố căng thẳng là thông tin; sự nghiệp của họ đứng trước một nguồn cung liên tục các yếu tố căng thẳng làm cho họ phải thích nghi một cách cơ hội. Thêm vào đó, họ mở ngỏ với của hời & những bất ngờ tích cực, những quyền chọn tự do – con dấu chất lượng của khả năng cải thiện nghịch cảnh

Voltaire là một người tự thành đạt, một thương gia giàu có, một nhà đầu tư & một con buôn đầu cơ. Cũng đáng lưu ý là phần lớn tài sản của ông hình thành từ khả năng cải thiện nghịch cảnh trước những yếu tố căng thẳng, khi ông bắt đầu xây dựng cơ đồ từ những năm tháng lưu đày đầu tiên

Người Thụy sĩ dựa vào techno (ngón nghề & bí quyết) chứ không phải dựa vào episteme (tri thức)

Sứ mệnh trong đời đơn giản là “làm sao đừng trở thành gà tây” hoặc tốt hơn là có khả năng cải thiện nghịch cảnh

Quy tắc suy nghiệm mà các cựu binh thường sử dụng: lập “đáy mới” -> “máu đổ” -> “dọn dẹp” thị trường -> đưa “những tay chơi yếu kém” ra khỏi thị trường
Biến động, hay thả nổi, nhưng không chìm

Gói ghém lại sự đời: không có sự ổn định nào mà không có biến động

Và bài học sau cùng là: người ta không nên trông chờ được ban thưởng vì tiết lộ sự thật

“sự đời ngẫu nhiên nhiều hơn bạn tưởng” # “sự đời hoàn toàn là ngẫu nhiên” #”hoàn toàn là chuyện tình cờ may rủi”

“Hãy xem những gì tôi đã làm cho bạn này” # “Hãy xem những gì tôi đã tránh được cho bạn kìa”

Vị anh hùng thực thụ trong thế giới TNĐ là người ngăn được thảm họa & lẽ dĩ nhiên, vì thảm họa không xảy ra nên không được công nhận hay khen thưởng gì cả

Tướng Fabius Maximus, Người trì hoãn
Đây hóa ra là một chiến lược hết sức hữu hiệu, không phải như một phương thức để đạt các mục tiêu của họ, mà là để thích nghi với thực tế rằng đó là những mục tiêu di động. Sự trì hoãn hóa ra có nghĩa là cứ để yên cho sự việc thể hiện chiều hướng của nó & cho người hành động có cơ hội đổi ý trước khi dấn thân vào những chính sách không thể cứu vãn

Người La Mã, festina lente, “làm gấp một cách từ từ”
Trung Hoa Lão Tử, ” vô vi”, nghĩa là “thành tựu thụ động”
Trì hoãn là sự phòng thủ tự nhiên, để cho sự việc tự lo liệu & phát huy khả năng cải thiện nghịch cảnh của nó; điều đó đạt được từ sự khôn ngoan của tự nhiên & sinh thái, & không phải lúc nào cũng tệ; ở mức độ tồn tại, chính cơ thể tôi sẽ vùng lên để thoát bẫy

Con người có bản năng trì hoãn chỉ khi mạng sống không bị đe dọa
Tôi không trì hoãn sau khi bị thương nặng
Tôi chỉ trì hoãn với những nhiệm vụ & thủ tục phi tự nhiên

Thật ra con người chúng ta rất kém trong việc chọn lọc thông tin, nhất là những thông tin ngắn hạn & sự trì hoãn là một phương thức để ta chọn lọc tốt hơn, để ta chống lại hậu quả của việc nhảy ngay vào thông tin

Người điềm tĩnh, có khả năng giữ bình tĩnh trong cảnh nước sôi lữa bỏng được xem là đức tính cần thiết để trở thành một nhà lãnh đạo, chỉ huy quân sự hay bố già mafia. Thường trầm tĩnh & miễn nhiễm trước những thông tin nho nhỏ, sự tự chủ trong những tình huống khó khăn

Loạn thần kinh chức năng trong khuôn khổ công nghiệp –>”phản ứng quá đáng”
Người phản ứng trước thông tin thực tế vs Người phản ứng trước độ nhiễu thông tin

Điều làm cho cuộc đời trở nên đơn giản là những người mạnh mẽ & có khả năng cải thiện nghịch cảnh thì không cần phải thấu hiểu chính xác về thế giới như những người mong manh. Và họ không cần dự báo

Việc không dự đoán trước một trận sóng thần hay một biến cố kinh tế xảy ra thì có thể tha thứ được, nhưng việc xây dựng những thứ mong manh trước các biến cố này thì không thể tha thứ

Thay vì dự đoán –> tập trung vào việc tránh sự liên lụy với thất bại

Hiệu ứng “được ăn cả ngã về không” đang trở nên xấu đi: một tác giả, một công ty, một ý tưởng, một nhạc sĩ, một vận động viên khi thành công sẽ có cả thế gian này trong túi, hoặc trắng tay hoàn toàn khi thất bại

Tonny Béo có thể đánh hơi thấy tính mong manh, hiểu theo nghĩa đen
Anh cho rằng anh có thể phân loại một người chỉ bằng cách nhìn ông ta đi vào nhà hàng, mà gần như đúng thế thật

Kẻ ngốc & kẻ không ngốc
Tonny Béo tin rằng những kẻ say mê nghiên cứu khoa học một cách mù quáng, các nhà quản lý, các ông chủ ngân hàng là những kẻ ngốc tối hậu tập trung lại họ còn ngốc hơn so với khi tách riêng

Đối với Nero, một hệ thống xây dựng trên ảo tưởng về sự am hiểu xác suất nhất định sẽ sụp đổ

Thông qua đánh cược chống lại tính mỏng manh, họ trở nên có khả năng cải thiện nghịch cảnh

Nero độc lập về tài chính & anh xem kiếm tiền là sự lãng phí thời gian. Tiền đối với anh không thể là một bản báo cáo thành công xã hội – chỉ có học vấn bây giờ & có lẽ là sự khôn ngoan từng trãi khi về già. Của cải dư thừa, nếu bạn không cần đến, sẽ trở thành một gánh nặng… và những cơn đau đầu tương tự nhân lên theo tiền bạc

“Cậu sẽ trở thành kẻ ngớ ngẫn, lời nói chỉ dành cho những kẻ ẻo lả”. Một hệ thống dựa vào sự cảnh báo bằng lời sẽ bị chi phối bởi những kẻ bá láp không dám chấp nhận rủi ro. Những người này sẽ không tôn trọng bạn & ý tưởng của bạn trừ khi bạn lấy được tiền của họ

Nhu cầu tập trung vào hành động & tránh những lời nói: phụ thuộc vào sự công nhận bên ngoài khiến người ta tiêu hao sức lực. Hãy duy trì sự mạnh mẽ bất kể người khác đối xử với bạn ra sao

Nhìn vào biểu hiện vật chất của các chiến lợi phẩm: không phải là số tiền, mà là tính hữu hình của hành động mới quan trọng

Người không dự đoán có thể dự đoán những gì
Nói chung bạn không thể dự đoán, nhưng bạn có thể dự đoán rằng những người dựa vào dự đoán để chấp nhận nhiều rủi ro hơn sẽ gặp rắc rối, thậm chí có thể phá sản. Tại sao? Những người dự đoán sẽ mong manh trước sai số dự đoán

Seneca (người giàu nhất đế chế La Mã) nói với chúng ta, chàng khẳng định những gì mình nói bằng hành động & nhấn mạnh vào khía cạnh thực hành của chủ nghĩa khắc kỷ

Ít thiệt hại hơn từ cuộc đời

“tôi không mất gì” sau một biến cố bất lợi

Và những người theo chủ nghĩa khắc kỷ xem thường sự xa hoa. Seneca viết về một người sống cuộc đời hoang phí: “Hắn sống trong nợ nần, bất kể hắn vay mượn từ người khác hay từ tương lai của mình”

Trở nên mạnh mẽ trước các cảm xúc theo chủ nghĩa khắc kỷ

Thành công mang lại tình trạng phi đối xứng: giờ đây bạn có nhiều thứ để mất hơn so với những thứ bạn có thể kiếm thêm

Livy “người ta cảm nhận điều tốt không mãnh liệt bằng điều xấu”

Phương pháp thực hành để đối phó với tính mỏng manh của Seneca là trải qua các bài tập tinh thần để dứt bỏ sự chiếm hữu, vì thế khi thiệt hại phát sinh, ta sẽ không cảm thấy dằn vặt đau xót, một phương thức để dành lấy sự tự do trong nhiều hoàn cảnh. Điều này tương tự như mua một hợp đồng bảo hiểm để bảo vệ trước thiệt hại

Seneca thường bắt đầu các chuyến đi với gần như cùng những vật dụng mà chàng sẽ có nếu bị đắm tàu

Chủ nghĩa khắc kỷ là về việc thuần hóa cảm xúc, chứ không nhất thiết là triệt tiêu cảm xúc, không phải là về việc biến con người thành thực vật. Ý tưởng của tôi về nhà hiền triết khắc kỷ thời hiện đại là người biến lo sợ thành thận trọng, biến nỗi đau thành thông tin, biến sai lầm thành khởi động, & biến ước mơ thành nhiệm vụ

Seneca cũng mang đến cho ta cả một danh mục hành động xã hội, đầu tư vào những hành động đúng đắn. Mọi vật có thể bị lấy mất & rời xa ta, nhưng hành động đúng đắn và hành vi đạo đức sẽ còn ở lại

Điều quan trọng là lộ trình được chọn, thứ tự của các biến cố chứ không phải điểm đến – phụ thuộc vào trình tự

Doanh nhân quên đi trình tự logic là phải tồn tại rồi mới thành công. Để có lợi nhuận & mua một chiếc BMW, người ta phải tồn tại trước đã

Những khái niệm như tốc độ & tăng trưởng – bất luận thứ gì liên quan đến chuyển động – thì trống rỗng & vô nghĩa khi ta không xem xét đến tính mỏng manh

Tốc độ danh nghĩa (200 km/h) # tốc độ hiệu dụng sẽ chính xác bằng 0 km/h

Nếu sự việc có tính mỏng manh, rủi ro đổ vở làm cho những gì bạn làm để cải thiện nó hay làm cho nó “hiệu quả” sẽ trở nên vô nghĩa, trừ khi trước hết bạn phải giảm rủi ro đổ vỡ cho nó. Publilius Sirius viết, không thứ gì có thể làm một cách vừa vội vã vừa an toàn – gần như không thứ gì cả

Cổ ngữ Do Thái ” Hãy lo cho những gì tệ nhất, còn những gì tốt nhất có thể tự lo liệu”. Nghe có vẻ vô vị, nhưng không phải thế; chỉ cần quan sát là thấy người ta có xu hướng lo cho những gì tốt nhất & hy vọng những gì tệ nhất sẽ tự lo liệu

Tránh xa khoảng giữa dung hòa
Chiến lược hai cực/ hai đầu (an toàn tối đa cộng đầu cơ tối đa)

Ray Dalio ” Bảo đảm rằng xác suất của phương án không thể chấp nhận được (tức rủi ro phá sản) là bằng không

Bạn có thật sự biết mình sẽ đi đâu?
Nơi hàm chứa sai lầm phổ biến nhất của con người “Một tác nhân sẽ không di chuyển, trừ khi có dự định về mục đích”
Ngụy biện mục đích luận (telelogical fallacy) diễn tả ảo tưởng cho rằng bạn biết chính xác bạn sẽ đi đâu, bạn biết chính xác bạn đã đi đâu trong quá khứ & những người khác đã thành công trong quá khứ vì họ biết họ sẽ đi đâu

Người đi phượt duy lý là người ra quyết định từng bước một để sửa đổi lịch trình của họ, để họ có thể hấp thu sự việc dựa vào những thông tin mới
Người đi phượt không bị giam cầm trong các kế hoạch. Các phượt thủ liên tục thay đổi mục tiêu khi hấp thu thông tin mới

Sai lầm của suy nghĩ cho rằng bạn biết chính xác bạn sẽ đi đâu & giả định rằng ngày hôm nay bạn biết về những sở thích của bạn vào ngày mai, còn có 1 sai lầm liên quan. Đó là ảo tưởng cho rằng những người khác cũng biết họ sẽ đi đâu & sẽ nói cho bạn biết họ muốn gì nếu bạn hỏi họ

Đừng bao giờ hỏi họ xem họ muốn gì, hay họ muốn đi đâu, hay họ nghĩ họ sẽ đi đâu, hay tệ hơn, họ nghĩ ngày mai họ sẽ muốn gì

Steve Job không tin cậy vào các nghiên cứu thị trường và nhóm khảo sát mà ông chỉ tuân thủ theo óc tưởng tượng của mình
Theo phương thức của ông, người ta không biết họ muốn gì cho đến khi bạn cung cấp cho họ
Khả năng thay đổi chiều hướng hành động này là một quyền chọn để thay đổi

Tài sản chính của nước Mỹ: đơn thuần là sự chấp nhận rủi ro & sử dụng khả năng chọn lựa, khả năng tham gia vào các dạng thử nghiệm & sửa sai hợp lý, không hổ thẹn khi thất bại, bắt đầu làm lại & lại thất bại

Tự do là quyền chọn tối thượng
Sự độc lập tài chính, khi được sử dụng một cách khôn ngoan có thể làm bạn trở nên mạnh mẽ; nó mang lại cho bạn quyền chọn & cho phép bạn thực hiện những chọn lựa đúng đắn

Hơn nữa, bạn sẽ không bao giờ biết về chính mình – những sở thích thật sự của mình – trừ khi bạn đứng trước các quyền chọn & các phương án chọn lựa

Biến động của cuộc đời giúp mang lại cho ta thông tin về những người khác đồng thời cũng mang lại thông tin về chính ta

Cương vị cao nhất mà người ta có thể đạt được: vừa độc lập vừa có năng lực trí tuệ. Ông thậm chí còn có nhiều quyền chọn hơn. Ông không cần phải nói với những người khác – những người tài trợ cho ông – ông sẽ đi đâu, vì có lẽ chính ông còn không biết mình sẽ đi đâu

Tình hình càng bất định chừng nào, quyền chọn càng có giá trị chừng ấy

Trí thông minh: quần thể nam giới có nhiều biến thiên & phân tán hơn quần thể phụ nữ

Tăng trưởng xã hội: không xuất phát từ sự nâng cao giá trị bình quân theo kiểu Châu Á mà từ số lượng vô cùng ít ỏi những người dám chấp nhận rủi ro, đủ điên rồ để có những ý tưởng của riêng mình, những người thừa hưởng khả năng vô cùng hiếm hoi là trí tưởng tượng, thừa hưởng phẩm chất còn hiếm hoi hơn là lòng can đảm & những người thúc đẩy sự việc xảy ra

Nếu bạn “có khả năng chọn lựa”, bạn không cần lắm đến cái mà người ta thường gọi là trí thông minh, tri thức, hiểu biết, kỹ năng & những thứ phức tạp đang diễn ra trong não bộ
Vì bạn không cần phải luôn luôn đúng. Tất cả những gì bạn cần chỉ là sự khôn khéo không làm những điều kém hiểu biết gây tổn thương cho chính mình (những hành động tiết chế nhất định) & nhận ra những kết quả thuận lợi khi chúng xuất hiện. (Mấu chốt là ở chỗ, bạn không cần phải đánh giá trước khi kết quả xảy ra, mà chỉ sau khi kết quả xảy ra)
Thuộc tính này cho phép chúng ta có thể ngu ngốc hay nhận được kết quả tốt hơn so với tri thức của ta
“hòn đá luyện đan”/”độ lệch lồi”/bất đẳng thức Jensen

Califonia Style/Silicon valley style “thất bại sớm ngay từ đầu”
hoạt động thử nghiệm & sửa sai là hoạt động sữa chữa chắp vá, tiêu biểu cho những sai lầm nhỏ & những mối lợi lớn

Steve Jobs “hãy cứ khát khao, hãy cứ dại khờ”
Hãy cứ điên rồ nhưng giữ lại tính duy lý của việc chọn lựa giới hạn trên khi bạn nhìn thấy nó

Vì vấn đề không phải là về sự may rủi mà là về khả năng chọn lựa. Theo định nghĩa, sự may rủi thì không thể khai thác được, thử nghiệm & sửa sai có thể dẫn đến những sai lầm. Khả năng chọn lựa là đạt được nữa trên may mắn trong sự may rủi

Quyền chọn = Phi đối xứng + Tính duy lý

Tính duy lý một phần nằm ở chỗ giữ lại cái tốt & bỏ đi cái xấu, biết nắm lấy lợi nhuận
Tính duy lý cũng bao hàm trong việc không bác bỏ những gì tốt hơn rõ rệt so với những gì bạn từng có trước đây

Chấp nhận rủi ro không phải là đánh bạc, & khả năng chọn lựa không phải là những tấm vé số

US: công ty tạo ra của cải nhiều nhất:
Các công ty bds (các nhà đầu tư có quyền chọn bằng tổn thất của ngân hàng)
Các công ty công nghệ (hoàn toàn dựa vào việc thử nghiệm & sửa sai)

Hơn nữa, cho phép tôi nhắc độc giả rằng sự học rộng biết nhiều và giáo dục có tổ chức không phải là cùng một loại

Hiệu ứng hào quang:
chơi cờ giỏi -> nhà chiến lược (chưa chắc)
trượt tuyết giỏi -> quản lý cửa hàng giỏi (chưa chắc)

Học là để hiểu biết, trở thành người tốt, đáng để trò chuyện chứ không phải để tăng trữ lượng vàng (tăng trưởng kinh tế)

Sai lầm khi đánh đồng giữa kỹ năng làm việc & kỹ năng nói.
Người thực hành giỏi là họ có thể vô cùng khó hiểu – họ không phải dành nhiều năng lượng để biến những hiểu biết & sự mạch lạc nội tâm thành phong cách tao nhã & ngôn ngữ dễ hiểu

Nghề thủ công: chất lượng nằm ở sản phẩm chứ không phải cuộc chuyện trò

Công chức, do thiếu một thước đo thành công khách quan & thiếu áp lực thị trường, nên được tuyển chọn dựa vào “hiệu ứng hào quang” của hình thức & vẻ ngoài thanh lịch. Tác dụng phụ là làm cho họ giỏi hơn trong các cuộc chuyện trò

Sự tiến hóa không dựa vào những câu chuyện kể, mà là dựa vào hành động

Tất cả những gì Tony biết là trên đời có những kẻ ngốc
Mối quan hệ nhân quả đích thị là thứ Tony không cho là đương nhiên
“Kuwait & dầu không phải là cùng 1 thứ”
Triển vọng kiếm lời của Tony nhiều hơn triển vọng bị lỗ, và đối với anh, chỉ cần thế

Trong hành động người ta càng đơn giản càng tốt
Càng nghiên cứu nhiều, những vấn đề cơ bản càng trở nên kém rõ ràng; mặt khác, hành động giúp bóc trần sự việc trong hình thái khả dĩ đơn giản nhất

Chúng ta có biến số (nhận thức, ý tưởng, lý thuyết) và một hàm số theo biến số (giá cả hay thực tế)
Đánh đồng hai thứ có nghĩa là bạn nhầm lẫn cái này với cái kia, quên đi rằng ta có một hàm số & hàm số đó có những thuộc tính khác. Bây giờ, giữa biến số & hàm số càng phi đối xứng chừng nào thì sự khác biệt giữa chúng càng lớn. Cuối cùng, chúng có thể chẳng còn liên quan với nhau

Có nhiều thứ không phải như nhau trong đời

Lý thuyết nên độc lập với thực hành & ngược lại
Kinh tế học không phải là 1 khoa học & không nên cố vấn chính sách

Và tôi lập luận rằng, bạn không cần đến trường để học về khả năng chọn lựa, mà ngược lại, bạn đến trường để trở nên mù quáng, không nhìn thấy nó

Mục đích luận vs khả năng chọn lựa
Tri thức liên tưởng vs khả năng cải thiện nghịch cảnh/hoạt động chỉnh sửa có khả năng chọn lựa/thử nghiệm & sửa sai

Sự liên tưởng không phải là nhận thức mà là công cụ
Không phụ thuộc vào một câu chuyện – chuyện kể chỉ có tính chất kích thích (tương tự cho kinh tế học & khoa học xã hội)

Một ý tưởng không tồn tại bởi vì nó tốt hơn trong quá trình cạnh tranh, mà đúng hơn, vì người có ý tưởng đó đã tồn tại –> học hỏi từ bà ngoại sẽ ưu việt hơn học hỏi từ trường kinh doanh

Điều này đạt được thông qua quá trình chọn lọc tự nhiên, sự tồn tại, học việc với những nhà thực hành có kinh nghiệm & tài chuyên môn riêng

Các nhà thực hành không viết mà chỉ làm
Chúng tôi không đưa lý thuyết vào thực tiễn. Chúng tôi tạo ra lý thuyết từ thực tiễn

Chúng ta không thể suy luận ra hương vị món ăn bằng cách xem xét bảng thành phần dinh dưỡng và chúng ta có thể quan sát thấy các suy nghiệm của tổ tiên phát huy tác dụng: các thế hệ sửa chữa chắp vá tập thể dẫn đến sự tiến hóa của các công thức nấu nướng

Thậm chí y học ngày nay vẫn là một mô hình học việc với khoa học lý thuyết là hậu cảnh

Các nhà đầu tư có xu hướng hỗ trợ các nghiệp chủ chứ không phải hỗ trợ các ý tưởng

Bạn đánh cá dựa vào người cưỡi ngựa, chứ không phải dựa vào con ngựa. Tại sao? Bởi vì hoạt động phát minh đổi mới có tính chất trôi dạt tình cờ & người ta cần những khả năng tương tự như những người đi phượt, để liên tục nắm bắt những cơ hội phát sinh, chứ không khóa chặt vào một khuôn đúc quan liêu cứng nhắc

Rõ ràng, đồng tiền nên dành cho những người chỉnh sửa năng nổ xốc vác mà bạn tin rằng sẽ biết khai thác các quyền chọn

“1/n” dàn trải nổ lực cho càng nhiều phép thử càng tốt, nếu bạn đứng trước n quyền chọn, thì hãy đầu tư vào tất cả quyền chọn những số tiền bằng nhau

20 năm sàng lọc: 144 000 mẫu thực vật: 15 000 loài: không có lấy một loại thảo dược chống ung thư nào được phê duyệt
Vinca Alcaloids, một khám phá tình cờ chứ không thông qua chỉ đạo

10 loại thuốc: 9 loại được phát triển từ hoạt động tư nhân
46 loại thuốc có doanh số đáng kể trên thị trường: chỉ có 3 loại liên quan đến ngân sách liên bang

Việc nghiên cứu thành phần hóa học không giúp bạn trở thành đầu bếp giỏi mà cũng chẳng trở thành chuyên gia nếm giỏi – thậm chí còn làm cho bạn tệ hơn trên cả 2 cương vị

Việc nấu nướng đặc biệt trở nên dở tệ bởi vì những người theo tư tưởng mục đích luận

Con người # loài vật: sự cộng tác mang lại kết quả có lợi to lớn
Hàm siêu cộng (supperadditive function)
1 + 1 > 2; 1 + 1 + 1 > 3
bạn không thể dự đoán sự cộng tác & không thể chỉ đạo nó

Chỉ có những người tự học là tự do. Và không chỉ trên phương diện học tập, những người chống lại sự chuẩn hóa , chống lại việc lên kế hoạch cứng nhắc cho cuộc đời họ cũng thế

Sư tử bị giam cầm sống lâu hơn, chúng giàu có hơn & được bảo đảm an toàn việc làm cả đời

Cha tôi xem ra không đánh giá cao việc học tập, mà đánh giá cao văn hóa hay tiền bạc
Ông yêu thích sự uyên bác và giới doanh nhân, những người mà vị trí của họ không phụ thuộc vào bằng cấp

Giới y học chính thức, dưới ánh sáng của lịch sử, không giỏi giang gì hơn những người mà họ gọi là lang băm – họ chỉ che dấu sự lừa đảo của họ dưới sức nặng của những lập luận duy lý thuyết phục. Họ chỉ là những kẻ lang băm có tổ chức

Cứ thử đưa họ ra xa những gì họ học tập một chút thôi & xem họ lúng túng, mất tự tin & bị phủ nhận như thế nào

với bộ mặt bi thảm của người chăm đến phòng tập gym trước một gã gangxto đánh người

Tôi không chính xác là một người tự học, vì tôi cũng có bằng cấp; nói đúng ra, tôi là một người tự học theo chiến lược hai đầu, vì tôi học ở trường lớp chính thức với mức độ tối thiểu để để vượt qua các kỳ thi. Nhưng tôi đọc ngấu nghiến số lượng nhiều khoa học nhân văn -> toán học & khoa học -> lịch sử bất kể tự chọn lĩnh vực nào tôi cũng có thể đọc sâu hơn & rộng hơn – điều đó thõa mãn óc tò mò của tôi

Lúc tôi thấy chán với một quyển sách hay một đề tài này -> tôi chuyển ngay sang một quyển sách hay đề tài khác, thay vì từ bỏ việc đọc sách hoàn toàn – khi bạn bị giới hạn trong tài liệu học tập của nhà trường & bạn cảm thấy chán, bạn có xu hướng từ bỏ & không làm gì cả hay trốn học do chán nản. Mánh khóe là hãy cảm thấy chán một quyển sách cụ thể, chứ không phải chán việc đọc sách. Vì thế, số trang sách hấp thu có thể tăng nhanh hơn. Và bạn sẽ dễ dàng tìm thấy vàng (ấy là nói thế) hệt như trong việc nghiên cứu duy lý nhưng dựa vào sự thử nghiệm và sửa sai không theo chỉ đạo. Điều đó giống hệt như các quyền chọn, như việc thử nghiệm & sửa sai, k bị tắc nghẽn, rẽ đôi những khi cần thiết, nhưng duy trì ý thức tự do & chủ nghĩa cơ hội. Thử nghiệm và sửa sai là tự do

Tôi thú nhận tôi vẫn sử dụng phương pháp đó vào thời điểm viết quyển sách này. Tránh né sự nhàm chán là phương thức hành động đáng giá duy nhất, bằng không, cuộc đời không còn đáng sống nữa

Nhà trường là một mưu đồ được thiết kế nhằm tước đoạt sự uyên bác của con người bằng cách o ép tri thức họ trong một tập hợp tác giả hạn hẹp

Một ngày kia, vào những năm 1980, tôi ăn tối với một nhà đầu cơ nổi tiếng, một người cực kỳ thành công. Anh thì thầm một cách cường điệu nhưng đích đáng: “Phần lớn những gì người ta biết đều không đáng để biết”

Cho tới giờ, tôi vẫn còn thiên hướng cho rằng những gì quý báu, những gì ta cần biết cho một nghề nghiệp, nhất thiết nằm bên ngoài phần cốt lõi, càng xa trung tâm càng tốt. Nhưng có một điều quan trọng khi đi theo đường lối riêng trong việc chọn lọc tài liệu đọc: những gì tôi được yêu cầu phải học ở nhà trường đã bị lãng quên; trong khi những gì tự tôi quyết định đọc, tôi vẫn còn nhớ

trong trường hợp của Tony, thời gian rỗi là kết quả của sự hiểu biết mang lại lợi ích

Đối với Tony, sự phân biệt trong cuộc đời chẳng phải là về đúng hay sai, mà là kẻ ngốc hay không ngốc
Kết quả, những gì xảy ra với bạn (lợi ích hay thiệt hại từ một biến cố) luôn luôn là điều quan trọng nhất, chứ không phải bản thân biến cố

Tính phi tuyến của sự phồn vinh
chỉ bởi giàu hơn nên thế giới gặp rắc rối nhiều hơn với tính mỏng manh & tính không thể dự đoán gia tăng

Ngay cả ở cấp độ cá nhân, giàu cũng có nghĩa là đau đầu nhiều hơn; để giảm nhẹ những phức tạp phát sinh từ sự giàu có ta có thể phải làm việc vất vả hơn so với khi ta làm việc để trở nên giàu có

thực tế, phương pháp phủ định mới được sử dụng bởi những kẻ chuyên nghiệp, những người được chọn lọc thông qua quá trình tiến hóa: kỳ thủ thường chiến thắng bằng cách không để bị thua, trở nên giàu có vì không bị phá sản (nhất là khi người khác phá sản), tôn giáo chủ yếu bao gồm những điều cấm; quá trình học hỏi trên đường đời chủ yếu là về những gì nên tránh. Bạn giảm được hầu hết rủi ro cá nhân ngẫu nhiên nhờ vào một số ít biện pháp

Hơn nữa, ta bị mắc lừa bởi ngẫu nhiên là ở chỗ, trong hầu hết những tình huống đầy ngẫu nhiên, ta thường không biết chắc liệu 1 người thành công sẽ có kỹ năng hay là 1 người có kỹ năng sẽ thành công – nhưng ta có thể dự đoán được phản đề, nghĩa là 1 người hoàn toàn không có kỹ năng rốt cuộc sẽ thất bại

Việc giữ khoảng cách với một người ngu dốt cũng tương đương với việc kết bạn với một người thông thái

Steve Jobs: “Người ta cứ tưởng xoáy vào trọng tâm có nghĩa là đồng ý với điều mà bạn phải tập trung chú ý tới. Nhưng đó hoàn toàn không phải là ý nghĩa của trọng tâm. Trong tâm có nghĩa là sự phủ nhận hàng trăm ý tưởng khác hiện có. Bạn phải chọn lựa cẩn thận. Tôi thật sự tự hào về những gì chúng tôi đã không làm cũng hệt như về những gì chúng tôi đã làm. Phát minh có nghĩa là phải biết từ chối 1000 thứ”

Tri thức phủ định là một dạng chiến lược hai đầu. Điều quan trọng là nó có tính lồi. Khi bạn biết điều gì là sai, đó là một tri thức mạnh mẽ vững chắc, bởi vì, những gì bạn không biết thì mỏng manh & phỏng đoán, nhưng điều đó không quan trọng vì bạn chắc chắn nó sẽ không làm hại bạn khi hóa ra nó sai
“càng đơn giản càng tốt” – “mạnh mẽ”, trước mọi sai lầm & sự thay đổi ý kiến

Quy luật Pareto 80/20, khi áp dụng 3 lần sẽ thành 50/1 “được ăn cả ngã về không”
ngày nay trong một số lĩnh vực: 99/1
chỉ cần chú trọng sửa đổi 1% của hệ thống là đủ để giảm tính mỏng manh (hay tăng khả năng cải thiện nghịch cảnh) khoảng 99% – và tất cả chỉ mất vài bước, thường là với chi phí thấp, để làm cho sự việc trở nên tốt hơn & an toàn hơn

Giới mafia thường nói, hãy lấy sạn ra khỏi giày

Ta hãy đóng vai nhà tiên tri, dẫu đó không phải là một chọn lựa nghề nghiệp tốt, trừ khi bạn có làn da dày, giới thân hữu chí cốt, ít truy cập internet, một thư viện với những câu tục ngữ cổ xưa thâm thúy & nếu có thể, có khả năng khai thác lợi ích cá nhân từ việc tiên tri của bạn
trước khi bạn được chứng minh là đúng bạn sẽ bị xỉ vả; sau khi chứng minh là đúng bạn sẽ bị ghét bỏ trong một thời gian, hay tệ hơn, ý tưởng của bạn sẽ trở nên “tầm thường” do sự hồi tưởng méo mó sau khi sự việc xảy ra

Phương pháp của Tony – tập trung vào việc khai thác lợi ích vật chất thay vì tìm kiếm sự công nhận – trở nên thuyết phục hơn

Cảnh báo, chứ không nhất thiết là dự đoán & dự đoán các thảm họa nếu người ta không lắng nghe

Vai trò kinh điển của nhà tiên tri, không phải là nhìn về tương lai, mà đúng ra là nói về hiện tại. Nhà tiên tri khuyên người ta nên làm gì, hay đúng hơn & xác đáng hơn, theo tôi, khuyên họ không nên làm gì

Sự thật mất lòng
Chúng ta thường không thể học hỏi từ hành vi quá khứ

Sai lần của những nhà khoa học ra sức trở thành mới mẻ theo một phương thức tiêu chuẩn (cũ)

Ra quyết định dựa vào kết quả, chứ không dựa vào tri thức

Trong một lĩnh vực phức hợp, thời gian sẽ là bằng chứng

Trong bối cảnh phi tuyến tính, những phát biểu đơn giản như “có hại” hay “có lợi” không thể đứng vững: vấn đề là ở liều lượng

thiệt hại nằm ở tương lai, chứ không phải ở quá khứ

chi phí tiềm ẩn thì lớn lao hơn nhiều so với lợi ích cộng dồn

Vì thế, bí quyết hành động trong mỗi cuộc phiêu lưu là càng vững mạnh càng tốt trước những thay đổi trong lý thuyết

Những người theo chủ nghĩa kinh nghiệm nhất quyết nói “Tôi không biết” khi đứng trước những tình huống chưa từng thấy một cách chính xác trong quá khứ, tức là trong những điều kiện gần giống

Tôi là một người ra quyết định kết hợp & sẽ không bao giờ tách rời giữa hai vai trò: người ra quyết định & người theo thuyết xác suất kết hợp với một triết gia

duy lý ngây thơ ấu trĩ – chỉ chú trọng vào những gì đã biết mà bỏ qua những gì không biết

Điều kiện duy nhất cho chủ nghĩa duy lý tinh tế: khi ta tin tưởng & hành động như thể ta không biết toàn bộ câu chuyện – có nghĩa là, để trở nên tinh tế, bạn cần chấp nhận rằng bạn không tinh tế

Nếu tài sản đích thực trên đời này bao gồm những giấc ngủ không muộn phiền, ý thức minh mẫn, lòng biết ơn tương ái, không đố kỵ, sự ngon miệng, sức mạnh cơ bắp, năng lượng thể chất, những tiếng cười thường xuyên, không có những bữa ăn một mình, không có những lớp tập thể hình, có chút công việc thể chất (hay thú vui), nhu động ruột tốt, không có những phòng họp & có những nỗi ngạc nhiên thường kỳ, thì đó là sự loại trừ (loại trừ hiện tượng lợn lành chữa thành lợn què)

Tôi không muốn sống mãi như một con vật ốm yếu
Tôi tồn tại để nhận lấy một cái chết hào hùng vì tập thể, để sinh ra con cháu ( chuẩn bị & lo liệu cho chúng) hay để viết những cuốn sách; thông tin của tôi, gene di truyền của tôi, khả năng cải thiện nghịch cảnh trong tôi, sẽ là những thứ tìm kiếm sự bất tử, chứ không phải tôi
Nhường chỗ cho người khác

Đối với những người khắc kỷ, sự thận trọng có cùng bản chất với lòng dũng cảm – dũng cảm chống lại thôi thúc bản năng
thận trọng được xem là lòng dũng cảm của vị đại tướng

tôi ngưỡng mộ ông vì học vấn uyên thâm của ông, nhưng không khiếp sợ vì sự uyên bác tự nó không làm nên con người
Nếu bạn chấp nhận rủi ro & đương đầu với số phận một cách đầy phẩm giá, không một hành động nào của bạn có thể làm cho bạn trở nên tầm thường nhỏ bé; nếu bạn không dám chấp nhận rủi ro, không một hành động nào của bạn có thể giúp bạn trở thành vĩ đại, không hề có

tìm hiểu quyết định của ai đó, thể hiện qua hoạt động đầu tư riêng của họ

Thật ra, đâu cần kiếm được “lợi nhuận” từ các biến cố như Tony & Nero để chứng tỏ mình không ngu ngốc: chỉ cần tránh bị thiệt hại bời những biến cố đó là đủ rồi

Bạn không thể ngồi than vãn về thế giới. Bạn cần vươn lên đỉnh cao

Phải trang trọng xem xét các chiến lợi phẩm của mình. Giá trị biểu tượng. Chiến thắng vô hình thì đâu có giá trị

Tony Béo chỉ thích “kiếm tiền” chứ không cần “chứng tỏ mình đúng”

Những người có khả năng cải thiện nghịch cảnh có thể thua trong một thời gian dài mà không sao cả, miễn là họ tình cờ đúng một lần; trong khi đối với người mỏng manh, chỉ một lần thua có thể tàn đời

kẻ ngốc cố sao cho đúng, kẻ không ngốc cốt sao kiếm tiền

kẻ ngốc tìm cách thắng trong cuộc tranh luận
kẻ không ngốc tìm cách thắng cuộc & kiếm lợi

Thua trong cuộc tranh luận kể cũng tốt

Đừng bao giờ dồn kẻ thù vào chân tường

Nếu nhà khoa học nghiên cứu trong lĩnh vực toán học thuần túy hay thần học, hay dạy thơ, thì không có vấn đề gì. Nhưng nếu họ đang nghiên cứu trong các lĩnh vực ứng dụng, hãy cắm ngay biển báo nguy hiểm

“đừng xem những gì các học giả viết mà hãy nhìn kỹ những gì họ làm”

tình trạng không nhất quán giữa lời nói & lối sống của người ta có thể vô cùng rõ ràng & thuyết phục

Chỉ những người có niềm tin đích thực suy cho cùng mới tránh được tự mâu thuẫn với chính mình & không trở thành kẻ diễn giải bao biện sau khi sự việc xảy ra

Chỉ có ý thức danh dự mới có thể dẫn đến quan hệ. Bất kỳ quan hệ nào

Giàu có nhưng lệ thuộc: hiệu ứng guồng quay
Lòng tham có khả năng cải thiện nghịch cảnh, nhưng nạn nhân của lòng tham thì không có khả năng cải thiện nghịch cảnh

Quy trở lại vấn đề của kẻ ngốc khi tin rằng sự giàu có làm cho người ta trở nên độc lập hơn

Người ta gần như không liên lụy gì đến những kẻ quyền thế giàu có khác, tương tự như các ông trùm mafia không hòa nhập với những ông trùm mafia khác ngoài khu vực quyền hạn của mình
Những địa chủ, chính khách địa phương

Những người có thể đánh mất vị thế của mình trong những thành phố lớn lại bảo toàn thân phận ở các tỉnh lẻ quê hương.

Tony Béo, nhân cách con người bắt đầu ở trình độ “tự làm chủ”, làm chủ các quan điểm của mình. Và nó không liên quan đến của cải, dòng dõi, trí thông minh, hình thức bề ngoài, cỡ giày, mà đúng hơn, nó liên quan đến lòng can đảm

Tony Béo, người tự do là người mà không ai có thể ép họ làm điều mà họ không muốn làm

Chỉ những người có lòng can đảm mới tự do với quan điểm của mình. Những kẻ ẻo lả là bẩm sinh, chứ không phải là một tính cách mới hình thành. Họ vẫn ẻo lả bất kể họ độc lập như thế nào, bất kể họ giàu có ra sao

Cơ chế thao túng luân thường đạo lý, trong đó người ta điều chỉnh niềm tin theo hành động, chứ không phải điều chỉnh hành động theo niềm tin

Hãy nhìn quanh mình, nhìn vào đời mình, các đối tượng, các mối quan hệ, các thực thể
Thời gian là biến động
Giáo dục, theo ý nghĩa định hình tính cách, nhân cách & tiếp thu kiến thức thực thụ, cũng giống như sự xáo trộn

Cách tốt nhất để xác minh rằng ta còn sống là kiểm tra xem ta có yêu thích biến động hay không

Và Bảng Bộ Ba cho ta chỉ báo về những gì nên làm để sống trong một thế giới không muốn chúng ta am hiểu nó, một thế giới mà chính vì ta không am hiểu nên lại càng hấp dẫn

Taleb on May mắn & Thành công

Taleb on Trí não

Taleb on Mê tín

Taleb on Anh hùng & Tội đồ