Taleb on MÊ TÍN

Tóm tắt từ bộ sách Incerto của Nassim Nicholas Taleb: tài liệu khoa học nghiêm túc, không phải bài viết tự suy luận, suy diễn. 
Toàn bộ luận điểm trong bộ sách là mạnh mẽ và chưa bị bác bỏ sau 20 năm kể từ khi xuất bản tập đầu tiên của bộ sách
Hy vọng bạn có thể ứng dụng chúng vào cuộc sống/công việc để tạo niềm vui + lợi nhuận cho bản thân và nhiều người xung quanh

Bài viết được biên soạn sau khi đã nạp vào cơ thể một số món như sau: hắc cáy, cá biển đỏ, cá chạch lấu, nhãn xuồng, chôm chôm, cam mật, cam soàn, rượu sim, rượu nếp, rượu gạo st25 (rượu biết hót)
–>xin thông cảm cho mọi lỗi sai chính tả

SỨC KHỎEMAY MẮN & THÀNH CÔNG
HỌC HÀNHTRÍ NÃO
DỰ ĐOÁNMÊ TÍN
XÁC SUẤTANH HÙNG & TỘI ĐỒ
DỮ LIỆUTRÒ ĐÙA CỦA NGẪU NHIÊN
AUTODIDACTTHIÊN NGA ĐEN
R. Feynman, C. MungerKHẢ NĂNG CẢI THIỆN NGHỊCH CẢNH

Bạn có thể dự đoán sai tất tần tật mọi chuyện trong suốt cuộc đời mình nhưng vẫn ung dung tin rằng lần tới mình sẽ đoán đúng

Người tiền sử đưa tay gãi mũi & chợt thấy trời đổ mưa

Câu thành ngữ có thể phản biện “Thiên thời địa lợi”

gán ý tứ sâu xa cho một cụm chữ xuất hiện ngẫu nhiên cạnh nhau

chỉ ra những “điểm bình thường” & “bất thường” trong dữ liệu thuần túy ngẫu nhiên

cố ý đón nhận sự nhầm lẫn giữa tạp âm và ý nghĩa

gán ghép ý nghĩa cho mọi dạng thức hiện thể

dò tìm hình dạng con người trong những vết mực loang

“tôi thấy thánh đường trong mây”

Chúng ta đều đọc thấy những thông điệp dài dòng và phức tạp trong gần như mọi hình thức biểu hiện của tự nhiên có sự bất đối xứng (lòng bàn tay, cặn ở đáy của cốc café ở Thổ Nhĩ Kỳ, bói bài, bói lá trà,…) cộng với các giả thuyết về sự phức tạp và “hỗn độn” –> từ đó tìm ra các dấu hiệu để bốc phét và lừa đảo

Tác giả không đánh giá các vị anh hùng dựa theo kết quả: chiến thắng & thất bại không liên quan gì đến lòng quả cảm – số phận của họ phụ thuộc vào các lực lượng ngoại lai, chủ yếu là từ các vị thần ranh mãnh (ở đây còn có cả thói gia đình trị). Anh hùng là anh hùng bởi vì sự quả cảm trong hành vi của họ, không phải do họ thành hay bại

Thói quen tôn sùng & hạ bệ các nhà tiên tri dựa trên vòng quay trong ổ đạn là triệu chứng của một căn bệnh đã ăn sâu vào cốt tủy trong thế giới hiện đại: sự bất lực không thể đương đầu được với cấu trúc phức tạp của sự ngẫu nhiên

Đánh đồng lời dự đoán với lời tiên tri là dấu hiệu của sự thiếu hiểu biết về tính ngẫu nhiên

Vậy thì tại sao phải đi tranh cãi với một phóng viên kiếm ăn từ việc lợi dụng lối tư duy truyền thống của đám đông?

Tôi có 2 cách để học hỏi từ lịch sử: từ quá khứ, bằng cách đọc tác phẩm của người đi trước; & từ tương lai nhờ vào món đồ chơi Monte Carlo của tôi

“Thần linh nhìn sự việc trong tương lai, người thường nhìn ở hiện tại, nhưng người thông thái thì nhìn những sự việc sắp xảy ra”

Trong sự trầm tư cao độ, âm thanh kín đáo của những sự việc sắp diễn ra tìm đến với họ & họ lắng nghe một cách tôn kính, trong khi ở ngoài đường kia, người ta không nghe thấy gì cả

Ông đã sống sót qua mọi chu kỳ thị trường mà người ta có thể hình dung ra
“Kinh tế học, kinh tế linh tinh học. Tất cả đều là động lượng của thị trường thôi mà”

Vấn đề cắt ngang. Vào một thời điểm xác định trên thị trường, những nhà giao dịch thành công nhất thường là những người phù hợp nhất với chu kỳ mới diễn ra
Các nghề có khả năng miễn nhiễm cao hơn với sự ngẫu nhiên. Nha sĩ? Nghệ sĩ piano?

Chu kỳ trong Kinh thánh, cần 7 năm để trở thành anh hùng nhưng chỉ cần 7 ngày để trở thành kẻ bại trận

Khi trao đổi với họ, có chung những đặc điểm của một kẻ ngốc bị ngẫu nhiên che mắt nhưng hết sức thành công & hoạt động trong những môi trường mang tính ngẫu nhiên nhất

Mình không hay biết gì & cũng không tỏ vẻ xấu hổ về việc đó. Tôi không quan tâm đến thị trường & không đưa ra dự đoán nào. Hết

Những đồng tiền thể hiện tính ổn định nhất trong lịch sử lai dễ bị sụp đổ nhất

Lịch sử dạy chúng ta rằng những chuyện chưa từng xảy ra sẽ xảy ra. Ngoài những chuỗi thời gian dđược xác định hạn hẹp; tầm nhìn càng rộng thì bài học càng hay

“Hãy cẩn thận với vùng nước lặng”

Càng có nhiều thông tin, bạn càng tự tin về kết quả: Nhiều là bao nhiêu? –> Sự bất đối xứng về tri thức

Kiến thức kinh tế lượng là vô dụng – chuyên gia thống kê tài chính

Các giá trị phân phối không đứng yên –> sai lầm đắt giá (rất đắt)

Giả định làm tốt trong quá khứ –> làm tốt hơn trong tương lại –> giả định yếu, rất yếu & yếu đến mức nó trở nên vô dụng trong việc ra quyết định

Thiên kiến kẻ sống sót ngụ ý rằng hiện thể có hiệu quả hoạt động tốt nhất sẽ là thứ rõ ràng nhất. Tại sao? Vì kẻ thất bại sẽ không xuất hiện

Người ta nói rằng thái độ lạc quan là dấu hiệu tiên đoán thành công. Tiên đoán? Nó cũng có thể tiên đoán thất bại

Tài nghệ tốt hơn chất liệu

Ngay cả cái đồng hồ hỏng cũng chỉ đúng giờ hai lần mỗi ngày

“Thế giới thật nhỏ bé!”: thử kiểm chứng lại khả năng gặp 1 người cụ thể, ở 1 nơi cụ thể vào 1 thời gian cụ thể

Bộ kiểm chứng ngược (backtest): tìm nguyên tắc khớp với dữ liệu –> nạo vét dữ liệu –> xàm chó
Thiên kiến khai phá dữ liệu

phát ngôn ngu ngốc “Trong giai đoạn 20 năm bất kỳ, thị trường luôn luôn đi lên”

Sự so sánh giữa 2 hoặc nhiều cá nhân/thực thể. Đối với 1 chuỗi thời gian đơn lẻ, chúng ta chắc chắn bị sự ngẫu nhiên đánh lừa, nhưng sự ngu ngốc này càng được nhân lên khi có sự so sánh giữa hai người, hay giữa 1 người với mức đối chuẩn. Tại sao? Bởi vì cả hai đều ngẫu nhiên

Hiệu ứng đống cát
“Cọng rơm làm gãy lưng con lạc đà”
“Giọt nước làm tràn ly”
Một đầu vào bổ sung rất nhỏ, gây ra một kết quả bất tương xứng

đôi khi việc tìm kiếm các “điểm then chốt” là ngốc nghếch vì có thể chúng không ổn định & chỉ được phát hiện sau khi mọi chuyện đã xảy ra. Phải chăng những “điểm then chốt” này không hẳn là điểm cụ thể mà là sự tiến triển (nguyên lý lũy thừa Parreto)

điều quan trọng ở đây là chúng ta nhận thức được sự tồn tại của những sự phi tuyến tính này, chứ không phải là cố gắng dựng mô hình cho chúng

Vì tính chất phi tuyến tính này, người ta không thể lĩnh hội được bản chất của các sự kiện hiếm gặp
Những người biết nỗ lực thêm chút nữa sẽ được tưởng thưởng. Hầu hết mọi người bỏ cuộc trước khi phần thưởng xuất hiện

Con lừa của Buridan, “tung đồng xu để phá vở trạng thái tiến thoái lưỡng nan trong cuộc sống & để sự ngẫu nhiên hỗ trợ quá trình ra quyết định

Có một nhóm người ủng hộ nhiệt thành sẽ tốt hơn là một đám đông chỉ dừng ở mức xem trọng tác phẩm của bạn – được 10 người yêu thương thì tốt hơn được cả trăm người thích

Một chiều có nghĩa là chúng ta đang nhìn vào một biến số duy nhất, không phải là tập hợp các sự kiện riêng biệt. Một chứng khoán, một chiều. Nhiều chứng khoán, đa chiều – lập mô hình toán học
Vẻ đẹp của khoa học là nó cho phép xảy ra cả 2 loại lỗi sai này. May mắn là có một con đường ở giữa, chỉ có điều đáng buồn là rất ít người đi

Tính nhân quả có thể rất phức tạp. Việc tách biệt một nguyên nhân đơn lẻ là một điều cực kỳ khó khăn khi có rất nhiều thứ xung quanh. Đó gọi là phân tích đa biến

Cuối cùng, bản thân yếu tố đó phải có mức độ tin cậy hợp lý; nếu con số này dưới ngưỡng 90% thì câu chuyện chấm dứt. Home ai quá ám ảnh với tính nhân quả & không thể chấp nhận được những kết luận ở bất cứ nơi nào khác

Mẹo ở đây là nhìn vào những sự thay đổi lớn về tỉ lệ phần trăm. Nếu sự kiện nào đó diễn biến trong khoảng thay đổi hàng ngày của nó, thì sự kiện đó được coi là tạp âm.

Sự dịch chuyển 2% có ý nghĩa nhiều hơn 4 -10 lần so với 1%
Sự dịch chuyển 7% có ý nghĩa nhiều hơn vài tỷ lần so với 1%

Xem những điều mê tín nhẹ nhàng như những nghi lễ hơn là những hành động thật sự quan trọng nhằm bẻ cong đường đi không mong muốn của nữ thần Fortuna

“chú rệp của con bạc” đang phát triển một cách mê tín trong hành vi của mình

Định nghĩa rõ nhất của việc đánh bạc là một hoạt động khi người tham gia có được sự phấn khích trước một kết quả ngẫu nhiên, dù xác suất ủng hộ hay chống đối anh ta

Nền giáo dục và văn hóa đã lừa cho tôi tin rằng sự mê tín của tôi là mang tính văn hóa nên nó có thể được gạt bỏ thông qua một hoạt động gọi là tư duy. Sinh lý là bộ não cổ xưa nhất

Xem xét 2 sự kiện A & B, rất khó để không giả định rằng A gây ra B, B gây ra A, hoặc cả hai tác động lẫn nhau. Thiên kiến của chúng ta ngay lập tức thiết lập một liên kết nhân quả

Vì lời dạy chủ yếu của các nhà hoài nghi là không có gì là chắc chắn cả, nên chúng ta có thể đưa ra các kết luận với nhiều mức độ xác suất khác nhau & chúng sẽ là nguồn định hướng hoạt động

Popper duy trì thái độ tự phê phán, không ngoan cố bám vào một quan điểm chỉ vì trước đó ông đã phát ngôn ra nó

“chúng tôi yêu cầu quyền được mâu thuẫn với chính mình”

Nền văn hóa hiện đại biến sự tự mâu thuẫn trở thành điều đáng xấu hổ, và đây là một tai hại trong khoa học

Ông không xấu hổ. Điều gì đã khiến ông thay đổi ý kiến? Ông còn không cho rằng mình có nghĩa vụ phải giải thích

George Soros thay đổi ý kiến tương đối nhanh mà không hề tỏ ra hổ thẹn

Nhật ký thân yêu: khi lịch sử chạy ngược
Tôi cũng học được sự khác nhau giữa các quy trình thuận & nghịch

Nội dung cuốn nhật ký mô tả sự kiện ngay khi nó đang xảy ra chứ không phải sau đó
Có sự khác biệt giữa trước khi & sau khi

“Có chúa mới biết”

Cánh nhà báo có xu hướng không hẳn là tụ tập quanh những ý tưởng tương đồng mà thường là quanh cùng một khuôn mẫu phân tích. Họ đặt các nhóm sự kiện tương đồng vào một mức độ quan trọng như nhau & chia thực tiễn thành nhiều danh mục
Việc phân loại phạm trù luôn làm giảm tính phức tạp thực sự của vấn đề

“nhặt đồng xu trước đầu xe lu”

Nhận thức luận, triết học lịch sử, thông kê học đều hướng đến mục tiêu thấu hiểu sự thật, tìm hiểu cơ chế sản sinh ra sự thật & tách biệt tính quy tắc khỏi tính ngẫu nhiên trong những vấn đề lịch sử

Tôi không thể xây dựng sự nghiệp nếu chỉ dựa vào cá cược các hiện tượng Thiên Nga Đen – không có đủ cơ hội cho bạn kiếm lời đâu. Trái lại, tôi có thể tránh sa vào chúng & bảo vệ các danh mục đầu tư của mình khỏi những khoản thua lỗ lớn

Nó là một cái đệm tâm lý: Số tiền không quá lớn để khiến bạn trở nên hư hỏng, nhưng đủ để giúp bạn tự do chọn lựa một nghề nghiệp mới mà không cần quá bận tâm đến các khoản tiền thưởng. Nó bảo vệ bạn khỏi việc bán rẻ linh hồn & giải phóng bạn khỏi thế lực bên ngoài – bất kỳ thế lực nào. ( Sự độc lập được thể hiện tùy theo mỗi cá nhân: Tôi không khỏi ngạc nhiên trước việc rất nhiều người có thu nhập cực kỳ cao lại phải chịu cảnh ăn bám, bởi thu nhập càng cao, họ càng lệ thuộc vào khách hàng, vào ông chủ & càng nghiện kiếm tiền)

Không bao giờ tham gia vào các cuộc “họp”, tránh xa danh hiệu “kẻ thành đạt” và những người ăn mặc sang trọng nhưng không bao giờ đọc sách & trung bình sau mỗi 3 năm, tôi lại xin nghĩ 1 năm để lấp đầy những khoảng trống văn hóa khoa học và triết học của mình

Theo Art De Vany, đa số những gì chúng ta cho là kỹ năng lại là sự quy kết sau khi sự việc đã xảy ra. Chính bộ phim làm nên tên tuổi của diễn viên & một lượng lớn vận may phi tuyến tính đã làm nên bộ phim

Các nhà khoa học cười nhạo các bậc tiền bối. Tôi và quý độc giả cười nhạo trạng thái hiện tại của nhận thức xã hội

Làm sao có thể chỉ ra thuộc tính của những thứ chưa biết (vô hạn) dựa vào những thứ đã biết (hữu hạn)? Con gà có thể học được gì từ các biến cố của ngày hôm qua để biết điều gì đang chờ đợi nó vào ngày mai? Nó có thể học nhiều điều, nhưng có lẽ hơi ít hơn những gì nó nghĩ & chỉ cần cái “hơi ít hơn” ấy thôi cũng đủ để tạo nên sự khác biệt

Bàn tay cho bạn ăn cũng chính là bàn tay vặn cổ bạn
Người Đức Do Thái đang trong quá trình hợp nhất 1930
Người Libang bị ru ngủ bởi cảm giác an toàn giả tạo 1975

Vấn đề thậm chí còn có tính tổng quát hơn, nó nhằm vào bản chất của chính kiến thức thực nghiệm. Nhiều thứ tỏ ra có ích trong quá khứ cho đến khi đột nhiên không còn hữu ích nữa & những gì chúng ta học đượctrong quá khứ, nếu nhẹ nhất thì trở nên sai lầm hoặc không liên quan, còn nặng thì gây ra lạc lối nghiêm trọng

Lưu ý rằng sau mỗi sự kiện, bạn bắt đầu dự đoán khả năng xảy ra của các yếu tố ngoại lai theo hướng cục bộ, nghĩa là trong phạm vi của quá trình vừa mới làm bạn ngạc nhiên, chứ không phải ở một nơi nào khác
Sau khủng hoảng tài chính 1987, tháng 10 hàng năm giới tài chính lại đón chờ khủng khoảng tiếp theo

Việc ngây thơ coi những gì quan sát được từ quá khứ như một cái gì đó điển hình hay đại diện cho tương lai chính là nguyên nhân duy nhất khiến chúng ta không thể hiểu được Thiên Nga Đen

Các sự cố cần được xem xét dưới thước đo thời gian tương đối, chứ không phải tuyệt đối: những trận động đất kéo dài trong vài phút, sự kiện 11/9 kéo dài trong vài giờ, nhưng những biến đổi lịch sử và công nghệ đều là những Thiên Nga Đen kéo dài suốt nhiều thập kỷ

TND tích cực cần nhiều thời gian để phát huy tác dụng trong khi những hiện tượng tiêu cực thì diễn ra rất nhanh – phá hoại bao giờ cũng dễ dàng & nhanh chóng hơn xây dựng rất nhiều (nổ vài giờ vs xây dựng lại mất 2 năm –> 7000 lần)

Bạn đang phải đối mặt với một sự cố bất lợi ư? Đừng lo lắng. Ai biết được, biết đâu nó hóa ra lại có ích cho bạn thì sao. Việc hoài nghi kết quả của một hậu quả sẽ khiến bạn giữ được điềm tĩnh

Lý lẽ của điểm quy chiếu như sau: Đừng tính toán các khả năng thông qua lợi thế chiến lược của tay cờ bạc thắng cuộc, mà phải xuất phát từ tất cả những ai tham gia vào nhóm đánh bạc ngay từ đầu
Nhưng từ điểm quy chiếu của người thắng bạc (đây mới là điểm mấu chốt, chúng ta không tính đến những người thua bạc) một chuỗi dài chiến thắng sẽ xuất hiện một cách quá khác thường đến mức không thể lý giải nổi đó là nhờ may mắn

Trong cuộc sống, bạn không thể biết được các khả năng; bạn cần phải khám phá ra chúng, và người ta cũng không định nghĩa được nguồn gốc của bất định

Chúng ta lo lắng về những gì đã xảy ra chứ không phải là những gì lẽ ra đã xảy ra nhưng lại không xảy ra

Hãy tắt tivi, hạn chế thời gian đọc báo, không thèm đọc blog. Hãy rèn luyện để có thể đưa ra những quyết định dưạ trên khả năng lý luận của chính mình, tống cổ Hệ thống 1 ra khỏi những quyết định quan trọng

Chúng ta là những gã khờ ủng hộ cho những ai giúp đở mình vược qua sự bất định, dù đó là một thầy bói hay các viện sĩ (ngu dốt) có nhiều công trình được xuất bản hoặc các viên chức nhà nước sử dụng phương pháp toán học dỏm

“Tương lai không phải là những gì từng xảy ra”

Xét theo khía cạnh này, việc phỏng đoán (điều tôi không biết nhưng có thể người khác biết) và dự đoán (điều chưa từng xảy ra) là cùng một hành động

Vấn đề không phải là bạn có thường dự đoán đúng không, mà là các sai số tích lũy của bạn lớn đến mức nào

Trong số gần 1 triệu tài lệu về chính trị học, tài chính & kinh tế học đã xuất bản , chỉ có một lượng nhỏ kiến thức được kiểm tra về chất lượng dự đoán

Vấn đề của chuyên gia: không có sự khác biệt nào giữa các kết quả dự đoán cho dù đó là của một tiến sĩ hay một sinh viên chưa tốt nghiệp
Những người có danh tiếng đưa ra dự báo tồi hơn so vớ những người không có danh tiếng

Với các dự án & công việc kinh doanh của con người, càng đợi lâu thì thời gian chờ đợi càng kéo dài

Việc dự đoán sẽ bộc lộ 3 ngụy biện:
1) Các vấn đề về tính biến thiên (variability matters) xem xét một dự đoán quá nghiêm túc mà không chú ý đến tính chính xác của nó
Đừng qua sông nếu nó có độ sâu trung bình hơn 1m

2)Sự suy biến của dự đoán khi thời gian dự đoán bị kéo dài. Chúng ta không nhận biết đầy đủ mức độ khác biệt giữa tương lai gần & tương lai xa

3) việc hiểu lầm đặc tính ngẫu nhiên của các biến số đang được dự đoán
Chính giới hạn thấp hơn của các dự đoán (tức trường hợp tồi tệ nhất) mới có ý nghĩa với một chính sách & quan trọng hơn nhiều so với chính dự đoán

Tôi chưa bao giờ có một viễn cảnh & chưa bao giờ có các dự đoán chuyên môn nào – nhưng ít nhất tôi biết là tôi không thể dự đoán và có một số ít người (những người mà tôi quan tâm) xem đó là một tài sản

Mô hình khám phá cổ điển như sau: Bạn tìm kiếm những điều mình biết (vd, con đường mới để đến Ấn Độ) và tìm thấy thứ mà mình không biết đã có ở đó ( Châu Mỹ)

Hầu hết mọi thứ hiện nay đều là sản phẩm của sự cầu may
Những nhà khám phá như những kẻ mộng du tình cờ va vào các kết quả nhưng không nhận thức được thứ mình đang có trong tay

“Giải pháp tìm kiếm vấn đề” Chúng ta tạo ra đồ chơi. Một vài trong số những đồ chơi này làm thay đổi thế giới

Lập luận của Poincare rất đơn giản: khi dự đoán về tương lai, mức độ chính xác của bạn về các động lực của quá trình mà bạn đang định hình phải ngày càng cao hơn, vì tỷ lệ sai số của bạn sẽ tăng lên rất nhanh chóng. Không thể nào là gần chính xác vì các dự đoán của bạn sẽ suy yếu một cách bất ngờ – cuối cùng bạn cần phải chỉ ra được những điều đã xảy ra với độ chính xác vô hạn.

“bài toán 3 vật thể của Poincare: nếu chỉ có 2 hành tinh trong hệ mặt trời, bạn có thể dự đoán vô hạn định về hành vi của những hành tinh này. Nhưng nếu thêm 1 vật thể thứ 3, ví dụ, sao chổi thật nhỏ giữa 2 hành tinh này, lúc đầu sẽ không gây ra tác động hay độ lệch nào, nhưng theo thời gian ảnh hưởng của vật nhỏ bé này đến 2 hành tinh kia có thể sẽ bùng phát. Những khác biệt nhỏ ở nơi mà vật thể nhỏ bé này tọa lạc rốt cuộc sẽ điều khiển tương lai của 2 vật thể khổng lồ kia
Thật đáng tiếc, thế giới chúng ta lại phức tạp hơn rất nhiều so với bài toán 3 vật thể; nó chứa đựng nhiều hơn 3 vật thể. Chúng ta đang đối mặt với thứ được gọi là hệ động lực – còn thế giới mà chúng ta chứng kiến lại quá nhiều so với một hệ động lực

Giả định về khó khăn của việc dự đoán số nhánh cây mọc ra từ một cái cây; ở mỗi chạc cây, chúng ta có cấp số nhân về các nhánh cây mới

Michael Berry: dự đoán chuyển động của các quả bóng bida trên bàn:
để đoán được chính xác lần va chạm thứ 9, bạn cần phải tính đến lực kéo hấp dẫn của người đứng cạnh bàn
để ước tính cú va chạm thứ 56, mọi vật thể cơ bản của vũ trụ đều cần phải hiện hữu trong các giả định của bạn. Một electron ở rìa vũ trụ, cách chúng ta 10 tỷ năm ánh sáng, phải xuất hiện trong các tính toán đó, vì nó tạo ra một hiệu ứng có ý nghĩa lên kết quả
Bây giờ, hãy xét đến một gánh nặng nữa, đó là việc kết hợp các dự đoán về nơi xuất hiện của các biến số này trong tương lai. Việc dự đoán chuyển động của một quả bóng bida trên bàn đòi hỏi bạn phải có kiến thức về các động lực của toàn vũ trụ, cho đến từng nguyên tử!

Dự đoán và ý chí tự do. Và mọi thứ sẽ càng khó đoán hơn nữa khi có sự tham gia của con người nếu bạn xem họ là những vật thể sống và có ý chí tự do
Người hành động theo lý trí phải là người nhất quán: họ không thể thích táo hơn cam, cam hơn lê, rồi lại thích lê hơn táo.

case 1 (viên đá đang tan chảy): tưởng tượng hình dáng của vũng nước mà viên đá đó tạo ra khi tan chảy
case 2 (nước từ đâu ra?): cố thiết lập lại hình dạng viên đá đã từng có. Lưu ý là vũng nước đó k nhất thiết là kết quả của 1 viên đá
case 2 khó hơn case 1 rất, rất nhiều
Quá trình tiến về phía trước thường được sử dụng trong vật lý và ứng dụng kỹ thuật; còn quá trình lùi về phía sau là cách tiếp cận lịch sử phi thực nghiệm và không thể lặp lại được

Những giới hạn ngăn cản bạn phục hồi lại trạng thái ban đầu của một quả trứng đã được rán cũng sẽ ngăn cản bạn cơ cấu ngược lịch sử

Hiệu ứng “cánh bướm ở Ấn Độ”: bướm đập cánh -> cơn bão, cơn bão -> bướm đập cánh
Sự hỗn loạn giữa hai quá trình này đang lan rộng một cách khủng khiếp trong văn hóa đại chúng

Một lần nữa, thông tin không đầy đủ/Sự mờ đục

Thế giới là thứ mờ ảo & chúng ta bị đánh lừa bởi vẽ bề ngoài

Rõ ràng, lịch sử không phải là nơi để tạo ra lý thuyết hay rút ra kiến thức tổng quát & cũng không phải là thứ giúp ích cho tương lai vì nếu không thận trọng, chúng ta có thể nhận lấy sự khẳng định tiêu cực từ lịch sử (những thứ vô giá trị) đồng thời kèm theo đó là vô số những ảo tưởng về kiến thức

Cách tiếp cận của vị bác sĩ thực nghiệm đối với phương pháp quy nạp là biết về lịch sử mà không cần rút ra lý thuyết từ đó

Học cách đọc lịch sử, có được tất cả những thông tin mà bạn có thể đạt được, đừng cau mày với những chuyện vặt, cũng đừng rút ra bất kỳ mối liên kết nào, đừng cơ cấu ngược quá nhiều – nhưng nếu làm được như thế thì cũng đừng đưa ra những tuyên bố khoa học to tát. Hãy nhớ rằng những người theo chủ nghĩa thực nghiệm hoài nghi là những người tôn trọng truyền thống. Họ dùng nó như một điều mặc định, một điểm xuất phát để hành động & khôn gì ngoài mục đích đó

a) hãy phân biệt các sự kiện ngẫu nhiên tích cực ( một số phân khúc trong lĩnh vực xuất bản, nghiên cứu khoa học & đầu tư vốn mạo hiểm) & các sự kiện ngẫu nhiên tiêu cực ( ngân hàng & cho vay, quân đội, bảo hiểm, đầu tư ăn theo)
Và bạn sẽ dành chiến thắng nếu biết sự ngu dốt của mình nằm ở đâu, có thể nói nếu bạn là người duy nhất nhìn vào những cuốn sách chưa đọc

b) đừng tìm kiếm những gì chính xác và cục bộ. Đơn giản là đừng thiển cận. Khái niệm rằng cơ may hỗ trợ cho những thứ đã chuẩn bị sẵn – hiểu rằng mỗi sáng bạn không tìm kiếm điều gì đó đặc biệt mà làm việc chăm chỉ để tạo điều kiện cho những điều bất ngờ xuất hiện trong đời sống công việc của mình
Yog Berra,” Bạn cần phải hết sức thận trọng nếu không biết được nơi mình đang đến bởi có thể bạn sẽ không đến đó được”
Đầu tư vào khả năng chiến đấu, chứ không phải vào việc dự đoán

c) nắm bắt mọi cơ hội hoặc bất cứ thứ gì trông giống cơ hội
TNĐ tích cực cần có một bước đầu tiên: Bạn cần phải đặt mình vào tính thế dễ bị ảnh hưởng bởi chúng. Hãy làm việc chăm chỉ, không phải với công việc nhàm chán, mà hãy theo đuổi những cơ hội như thế & tiếp xúc tối đa với chúng

d) hãy thận trọng với các kế hoạch chính xác của cơ quan chính phủ. Hãy nhớ rằng mối quan tâm của “những người đày tớ của nhân dân này” là phải tồn tại & tự kéo dài sự tồn tại đó – chứ không phải tìm ra sự thật

e) Yogi Berra “có những người mà nếu họ không biết gì thì bạn cũng không thể kể cho họ biết được”. Đừng lãng phí thời gian tranh cãi với những nhà dự đoán, các nhà phân tích chứng khoán, các chuyên gia kinh tế & các nhà khoa học xã hội, trừ khi là bạn muốn chơi khăm họ

Taleb on May mắn & Thành công

Taleb on Trí não

Taleb on Mê tín

Taleb on Anh hùng & Tội đồ