3

Khả Năng Cải Thiện Nghịch Cảnh

Tóm tắt từ bộ sách Incerto của Nassim Nicholas Taleb: tài liệu khoa học nghiêm túc, không phải bài viết tự suy luận, suy diễn. 
Toàn bộ luận điểm trong bộ sách là mạnh mẽ và chưa bị bác bỏ sau 20 năm kể từ khi xuất bản tập đầu tiên của bộ sách
Hy vọng bạn có thể ứng dụng chúng vào cuộc sống/công việc để tạo niềm vui + lợi nhuận cho bản thân và nhiều người xung quanh

SỨC KHỎEMAY MẮN & THÀNH CÔNG
HỌC HÀNHTRÍ NÃO
DỰ ĐOÁNMÊ TÍN
XÁC SUẤTANH HÙNG & TỘI ĐỒ
DỮ LIỆUTRÒ ĐÙA CỦA NGẪU NHIÊN
AUTODIDACTTHIÊN NGA ĐEN
R. Feynman, C. MungerKHẢ NĂNG CẢI THIỆN NGHỊCH CẢNH

Ta muốn tồn tại qua nghịch cảnh – Roman Stoics – ta muốn trở nên tốt hơn trước. Sứ mệnh của ta làm thế nào để thuần hóa, thậm chí chế ngự hay khuất phục những tình huống bất ngờ, u ám & không thể giải thích được

Ta thường làm tốt hơn ta nghĩ nhờ khả năng cải thiện nghịch cảnh. Tôi thà rằng khờ khạo mà có khả năng cải thiện nghịch cảnh, còn hơn cực kỳ thông minh nhưng lại mong manh dễ gục ngã vào bất cứ lúc nào

Nắm bắt cơ chế của Antifragile: hướng dẫn tổng quát có hệ thống: ra quyết định bất ngờ trong: sự bất định của hoạt động kinh doanh, chính trị, y học & trong đời sống nói chung

Không dự đoán: xác định fragile vs tiên đoán biến cố

Tước đoạt khả năng cải thiện nghịch cảnh
Hưởng lợi bằng tổn thất của những người khác

Tôi muốn sống hạnh phúc trong một thế giới mà tôi không am hiểu

Bạn có được trật tự giả tạo khi bạn đi tìm trật tự; chỉ khi bạn chấp nhận tính ngẫu nhiên bạn mới đạt được một thước đo trật tự & kiểm soát

Phi tuyến tính

Chứng cuồng hiện đại neomania

Biến cố càng hiếm hoi, hiểu biết của ta về tần suất xảy ra biến cố càng ít ỏi & khó dò tìm

Khả năng cải thiện nghịch cảnh không chỉ là liều thuốc giải độc TND; am hiểu khả năng cải thiện nghịch cảnh giúp ta đở lo sợ về mặt tri thức hơn để chấp nhận vai trò của các biến cố này là những yếu tố cần thiết đối với lịch sử, công nghệ, tri thức, mọi thứ

Sức mạnh không có nghĩa là đã đủ mạnh: ta cần một cơ chế qua đó hệ thống sẽ liên tục tự tái tạo thông qua khai thác sử dụng chúngd chứ không chỉ chấp nhận chịu đựng

Fragilista: họ có xu hướng lẫn lộn giữa những gì họ không biết & những gì không hiện hữu

Chú nghĩa duy lý ngây thơ: naïve rationalist

“Canh bạc của kẻ ngốc”: lợi ích thì ít ỏi & dễ nhận thấy còn các tác dụng phụ tiềm ẩn thì nghiêm trọng và vô hình

Càng đơn giản càng tốt
Sự phức tạp dẫn đến những chuỗi hiệu ứng không lường trước tăng lên theo cấp số nhân

Càng đơn giản càng tốt & càng hữu hiệu

Steve Jobs “bạn phải làm việc cật lực mới đạt được tư duy thuần khiết để trở nên đơn giản”

Người Ả Rập “để hiểu thì không cần kỹ năng, còn để viết thì cần sự thông tuệ”

Các quy tắc suy nghiệm

Nghiên cứu độ nhạy của sự vật trước biến động

Họ hỗn độn: 1)bất định 2)biến thiên 3)hiểu biết không hoản hảo, không hoàn chỉnh 4)cơ hội 5)hỗn loạn 6)biến động 7)hỗn độn 8)mất trật tự 9)thời gian 10)không biết trước 11)ngẫu nhiên 12)náo động 13)yếu tố gây căng thẳng 14)sai sót 15)phân tán kết quả 16)không hiểu biết

Đơn giản bà ngoại bạn gọi đó là kinh nghiệm

Ra quyết định trong trạng thái vô minh

Tôi ăn những gì tôi nấu ra

Cam kết đức tin, những niềm tin không chỉ nói suông, những niềm tin mà ta cam kết đủ để ta dám chấp nhận rủi ro cá nhân

Nguyên tắc đạo lý hàng đầu là Nếu bạn thấy lừa đảo mà bạn không tố giác, thì bạn cũng là kẻ lừa đảo

Tiền bạc & các giao dịch làm trong sạch các mối quan hệ, “sự công nhận”, “công trạng” làm hoen ố chúng
Thèm khát bằng cấp thành tích thật buồn nôn, kinh tởm & không thể tin cậy

Bớt thuốc hay bớt các dược liệu phi tự nhiên khác

Antifragile – Bảng bộ ba

Để đương đầu với sự thành công, bạn cần có nhiều sức mạnh tương xứng, thậm chí cần có nhiều khả năng cải thiện nghịch cảnh

Hormesis: cường độ/liều lượng: tính phi tuyến của phản ứng của cơ thể
giúp khơi mào những lợi ích về sức khỏe

Ý tưởng cho rằng các hệ thống có thể cần ít nhiều căng thẳng & khuấy động thường bị bỏ sót bởi những người nắm bắt được nó trong lĩnh vực này nhưng lại không nắm bắt được trong những lĩnh vực khác

Trường lệ thuộc (domain dependence) trong nhận thức của chúng ta: y học, tài chính, kinh tế, xã hội

Theo một cách nào đó, tất cả chúng ta đều bất lực tương tự, không thể nhận ra cùng một ý tưởng khi nó được đặt trong bối cảnh khác. Cứ như thể số phận bắt ta phải bị lừa bởi phần nông cạn hời hợt nhất của sự việc, bởi bao bì đóng gói của gói quà

Khả năng phản ứng vượt bậc (overcompensation)

Ngôn ngữ học tập – thành ngữ “nên người”

Khó khăn sẽ đánh thức tài năng
“khi đời trao cho bạn một vật vô dụng…”
Năng lượng dư thừa thoát ra từ phản ứng vượt bậc trước khó khăn thất bại sẽ dẫn đến đổi mới cách tân!

“Nhu cầu thực tế là mẹ của phát minh đổi mới”

Sự tiện nghi làm suy nhược ý chí ( của con người và xã hội)

Chúng ta đang sống trong một cuộc khủng hoảng nợ

Do thiếu thử thách nên những đối tượng giỏi nhất trở nên bị xuống cấp

Nếu bạn cần làm việc gì khẩn cấp, hãy giao nhiệm vụ cho người bận rộn nhất (hay người đứng thứ nhì). Càng bận rộn họ càng năng động trong những công việc khác. Kết quả đạt được sẽ cao vượt bậc

Cũng như các ông trùm mafia, những chuyên viên giao dịch có quyền lực nhất là những người nói khó nghe nhất
Làm cho họ (người nghe) phải chuyển sang trạng thái gắng sức về mặt tinh thần. Nghịch lý về sự chú ý

Hành động chống lại tiếng ồn sẽ giúp ta cải thiện sự tập trung tinh thần

Phản ứng cải thiện nghịch cảnh là sự dư thừa
Thiên nhiên thích tự bảo hiểm quá mức cho mình

Họ không bao giờ lưu ý tính không nhất quán sau đây: cái gọi là biến cố trong tình huống xấu nhất, khi xảy ra, đã vượt qua trường hợp tệ hại nhất lúc bấy giờ

Vấn đề Lucretus, kẻ ngốc tin rằng ngọn núi cao nhất trên thế giới là ngọn núi cao nhất ông ta từng nhìn thấy

Thiên nhiên cho rằng vẫn có thể xảy ra tai họa tồi tệ hơn thế nữa
Nếu con người chiến đấu với cuộc chiến sau cùng, thì thiên nhiên đấu tranh cho cuộc chiến sắp tới

Anh áp dụng kiểu rèn luyện “áp lực tối đa”

Một khi ta cố vượt qua sự hạn chế nhận thức vào một lĩnh vực nhất định, ta sẽ thấy hiện tượng đạt kết quả vượt bậc xuất hiện khắp mọi nơi

Sự kháng thuốc của vi khuẩn = tác dụng ngược của sự trừng phạt

“Sự trừng phạt lặp đi lặp lại, trong khi dập tắt lòng căm thù của một ít người, lại khuấy động lòng căm thù của tất cả … hệt như khi cây bị đốn ngọn sẽ lại mọc lên vô số nhánh mới

“Ngươi dựng nên rào cản càng cao, ta càng trở nên hùng mạnh hơn”

Bạn càng tốn nhiều năng lượng cố gắng kiểm soát ý tưởng của bạn & những gì bạn nghĩ tới, các ý tưởng đó cuối cùng sẽ kiểm soát bạn nhiều hơn

Khả năng cải thiện nghịch cảnh của thông tin
“ngọn lữa được nuôi dưỡng bằng những chướng ngại vật”
cường độ chỉ trích/nỗ lực gièm pha ai đó

Chủ nghĩa bảo thủ ngân sách
Khi bạn không mắc nợ, bạn sẽ chẳng lo lắng lắm về tiếng tăm, khi không lo lắng gì về tiếng tăm thì mới có xu hướng đạt được tiếng thơm. Những người ít cần tiền nhất lại là những người mà người ta muốn cho họ vay nhất

Thật là rắc rối ở chỗ, những người mà ta hưởng lợi từ họ nhiều nhất không phải là những người cố gắng giúp ta (chẳng hạn như bằng cách “tư vấn”) mà đúng ra lai là những người ra sức làm hại ta, nhưng cuối cùng họ bị thất bại

Máy móc bị hư hại do những yếu tố gây căng thẳng ở mức thấp (giảm sức bền vật liệu), trong khi vật thể sống bị hư hại do thiếu vắng những yếu tố gây căng thẳng ở mức thấp (Hormesis)

Hiểu lầm ảnh hưởng của tiện nghi: căn bệnh văn minh: tuổi thọ ngày càng dài hơn, trong khi con người ngày càng yếu đi

Sự phân biệt giữa hệ thống phi phức hợp & phức hợp

Trong thế giới phức hợp, bản thân “ý niệm” “nguyên nhân” đã thấy đáng ngờ, gần như không thể dò tìm hay định nghĩa thực sự – không nên quan tâm đến những tờ báo

truyền đạt thông tin giữa các hệ phức hợp bằng các yếu tố căng thẳng
sai lầm & hệ quả đều là thông tin
Đối với các em bé, cảm giác đau là thông tin quản lý rủi ro duy nhất

Sự vô minh về nhân quả: thật khó nhìn thấy mũi tên chỉ từ nguyên nhân đến kết quả, khiến cho nhiều phương pháp phân tích thông thường trở nên không thể áp dụng được, ngoại trừ logic tiêu chuẩn

Đơn giản là chúng ta không thể tách biệt bất kỳ mối quan hệ nhân quả nào trong một hệ phức hợp. (xương, lão hóa)

Con người có xu hướng làm việc với những yếu tố căng thẳng cấp tính tốt hơn so với những yếu tố căng thẳng kinh niên, nhất là khi yếu tố căng thẳng cấp tính được tiếp nối bằng khoảng thời gian hồi phục, để chúng đóng vai trò như những sứ giả truyền tin

“Máy móc: sử dụng nó & mất nó; vật thể sống: sử dung nó hay là mất nó”

Trạng thái cân bằng (equilibrium), không lặp lại nữa

Bạn hấp thu một ngôn ngữ tốt nhất là nhờ vào khó khăn tình thế, từ sai sót này đến sai sót khác, khi bạn cần truyền đạt ý tưởng trong những tình huống ít nhiều căng thẳng, nhất là để bày tỏ những nhu cầu khẩn cấp

Người ta học từ mới không phải với nỗ lực say mê nghiên cứu mà đúng hơn, với một loại nỗ lực khác: để truyền đạt, chủ yếu thông qua buộc phải hiểu suy nghĩ của người khác đồng thời lơ lững nỗi lo sợ phạm sai lầm. Than ôi, thành công, của cải, & công nghệ làm cho phương thức học tập này trở nên khó khăn

Cách tốt nhất để học một ngôn ngữ có lẽ là tình cảnh bị cầm tù ở nước ngoài

Kế hoạch hóa mọi thứ – touristification
So sánh một du khách & một kẻ phiêu lưu (người đi phượt)
So sánh hiện tượng kế hoạch hóa mọi thứ & chính cuộc sống

Hút hết tính ngẫu nhiên của hệ thống –> sống trong tình trạng giam cầm

Có một cảm giác kích động gắn liền với sự ngẫu nhiên

Nếu tôi có thể dự đoán những năm tháng đời mình chính xác sẽ như thế nào, hẳn tôi sẽ cảm thấy muốn chết đi cho rồi

Sự ngẫu nhiên này là cần thiết cho cuộc sống thực tế. Con người đã được kích thích bởi những tác nhân tự nhiên – nỗi sợ hãi, cơn đói, niềm mơ ước – buộc ta phải giải quyết & trở nên thích nghi với môi trường

Trên đời này có một loại người mà cuộc đời họ hệt như một kiểu dự án. Nói chuyện với họ xong rồi, suốt mấy tiếng đồng hồ sau đó bạn không còn cảm giác tốt đẹp về cuộc đời; đời trở nên nhạt như thức ăn không muối. Vốn là người hay tìm kiếm sự kích thích, tôi như có một chiếc máy dò, xem ra phù hợp để dò tìm những gì buồn tẻ, như thể chúng ta được trang bị một bộ lọc tự nhiên, chán ghét sự tẻ nhạt. Cuộc sống tổ tiên ta không có bài tập về nhà, không có các vị sếp, không có các công chức, không có thành tích học thuật, không có trao đổi với hiệu trưởng, không có vị cố vấn có bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh, không có chiếc bàn thủ tục, không có mẫu đơn, không có chuyến đi đến New Jersey, không có sự chặt chẽ về ngữ pháp, không phải trò chuyện với ai đó làm bạn phát chán; toàn bộ cuộc đời là sự kích thích ngẫu nhiên & không có thứ gì, dù tốt hay xấu, mang lại cảm giác đó là công việc phải làm. Có nguy hiểm thật đấy, nhưng không bao giờ buồn chán

Phần lớn đời sống hiện đại là sự tổn thương do căng thẳng kinh niên mà ta có thể tránh khỏi

Chẳng có lý do gì để ta không mơ ước các ưu điểm của cả hai thời đại

Tính mỏng manh ngay từ lúc khởi nghiệp là cần thiết để nền kinh tế trở nên có khả năng cải thiện nghịch cảnh, và đó là điều giúp phát huy tinh thần kinh doanh cùng với những thứ khác: tính mỏng manh của các nghiệp chủ & tỷ lệ thất bại cao của họ

Toàn bộ chất lượng, ổn định & sự tin cậy đều nhờ vào tính mỏng manh của chính các nhà hàng

Ta suy nghĩ một cách tuyến tính, nhưng phản ứng của cơ thể theo liều lượng có tính chất phi tuyến tính. Tư duy tuyến tính của ta không thích biến thể & rút gọn thông tin thành khái niệm nhị nguyên “có hại” hay “có lợi”

Các vật thể sống cần phải chết đi để thiên nhiên có khả năng cải thiện nghịch cảnh – thiên nhiên có tính cơ hội, tàn nhẫn & ích kỷ

Các vật thể sống chỉ có thể có các chiến lược phi dự đoán, vì thế thiên nhiên cũng không thể đoán trước

Sự tiến hóa được hưởng lợi từ tính ngẫu nhiên qua hai lộ trình khác nhau: sự ngẫu nhiên trong đột biến gene và sự ngẫu nhiên trong môi trường – cả hai đều tác động như nhau để làm thay đổi đặc điểm của thế hệ tiếp theo sống sót

Nếu bạn uống thuốc độc với liều nhỏ/Khi bạn bị đói khát

Sử dụng sai lầm như một nguồn thông tin
Giống chi phí hơn là sai lầm
Và lẽ dĩ nhiên bạn sẽ khám phá nhiều hơn trong quá trình đó

Học hỏi từ sai lầm của người khác

Nhắc lại một lần nữa, điều quan trọng là ta đang nói về những sai lầm cục bộ chứ không phải tổng quát, những sai lầm nhỏ, không quan trọng & không chí mạng

Máy bay # nền kinh tế xã hội
Sai lầm nhỏ, không phụ thuộc lẫn nhau – thực chất là tương quan nghịch biến vì sai lầm làm giảm xác suất tương lai

Tất cả những gì họ cần là giữ cho sai lầm của mình ở mức nhỏ đủ để họ có thể tồn tại

Cả thành công & thất bại của bạn đều mang lại thông tin cho bạn

Có thể chẳng bao giờ bạn biết ai đó thuộc loại người nào cho đến khi hoàn cảnh mang lại cho họ cơ hội vi phạm luân thường đạo lý

Sự khác nhau giữa liệu pháp Hormesis & hiện tượng chọn lọc của quá trình tiến hóa: khả năng cải thiện nghịch cảnh của hệ thống xảy ra bằng tổn thất của cá nhân

Cái gì không tiêu diệt được tôi sẽ tiêu diệt những người khác

Ai đó tuy không thành công cũng vẫn mang lại cho người khác tri thức, tri thức tốt nhất về những gì không có hiệu quả

“Gọt chân cho vừa giày”: xảy ra với ý định cao đẹp nhất rằng ta làm thế vì ta muốn mọi việc “hài hòa”, từ đó ta càng làm cho sự việc nổ tung với nỗi lo sợ tính ngẫu nhiên & niềm yêu mến trạng thái êm ả bình lặng của mình

Rủi ro của lao động làm thuê là ngầm ẩn

Các yếu tố căng thẳng là thông tin; sự nghiệp của họ đứng trước một nguồn cung liên tục các yếu tố căng thẳng làm cho họ phải thích nghi một cách cơ hội. Thêm vào đó, họ mở ngỏ với của hời & những bất ngờ tích cực, những quyền chọn tự do – con dấu chất lượng của khả năng cải thiện nghịch cảnh

Tránh né những lỗi lầm nhỏ làm cho những lỗi lầm lớn trở nên nghiêm trọng hơn

John có một nhà tuyển dụng lớn, George có nhiều ông chủ nhỏ nên anh có thể chọn những người phù hợp nhất với mình & vì thế lúc nào cũng có “nhiều quyền chọn” hơn

Một người có ảo tưởng về sự ổn định, nhưng lại mỏng manh; người kia có ảo tưởng về sự biến động, nhưng mạnh mẽ & thậm chí có khả năng cải thiện nghịch cảnh

Voltaire là một người tự thành đạt, một thương gia giàu có, một nhà đầu tư & một con buôn đầu cơ. Cũng đáng lưu ý là phần lớn tài sản của ông hình thành từ khả năng cải thiện nghịch cảnh trước những yếu tố căng thẳng, khi ông bắt đầu xây dựng cơ đồ từ những năm tháng lưu đày đầu tiên

Quy mô của đối tượng có thể quan trọng hơn hệ thống của nó. Vấn đề tâm lý , con người chúng ta coi thường những gì không cụ thể. Năng lực cảm xúc của ta bị trơ ì trước số liệu xác suất

Người Thụy sĩ dựa vào techno (ngón nghề & bí quyết) chứ không phải dựa vào episteme (tri thức)

Bất luận điều gì bị trói buộc vào các kế hoạch thường có xu hướng thất bại. Kế hoạch cộng ty/nhà nước: hoang đường. Những gì còn tồn tại được đến giờ là nhờ tương tác giữa sự thích nghi thể trạng & điều kiện môi trường

Coi sự không có bằng chứng (về nguy hại) là bằng chứng không có (nguy hại), một sai lầm mà ta sẽ thấy có xu hướng phổ biến trong giới trí thức & thâm căn cố đế trong khoa học xã hội

Sứ mệnh trong đời đơn giản là “làm sao đừng trở thành gà tây” hoặc tốt hơn là có khả năng cải thiện nghịch cảnh

“ngục tù” ở đây có nghĩa là mất đi sự tự do chính trị & kinh tế

Machiavelli từng viết, xem ra ngay giữa những vụ giết chóc & những cuộc nội chiến, nền cộng hòa của chúng ta đã trở nên vững mạnh hơn (và) dân chúng thấm nhuần nhiều đức tính … Một chút xáo trộn giúp mang lại nguồn lực cho tâm hồn & điều làm cho nòi giống thịnh vượng hơn không phải là hòa bình, mà là tự do

Nhưng các nhà nước, ngay cả khi tập quyền như ở Ai Cập, hay Trung Quốc, trong thực tiễn cũng không quá khác biệt so với nhà nước La Mã hay Ottoman – ngoại trừ sự tập trung trí lực với các học giả tôn giáo & hệ thống chính trị quan liêu thiết lập sự độc quyền về tri thức

Tính ngẫu nhiên được phân phối thay vì tập trung

Điều đó chẳng khác gì nói rằng bom hạt nhân thì an toàn hơn vì nó ít khi nổ hơn

Thiết bị điều chỉnh vận tốc cơ
Sự kiểm soát nhẹ nhàng thì có tác dụng; nhưng sự kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến phản ứng quá mức, đôi khi làm cho động cơ vỡ tan thành nhiều mảnh

Sự biến thiên cũng đóng vai trò thanh lọc

Các công ty trở nên suy yếu sau những thời gian dài làm ăn phát đạt đều đặn mà không có thoái trào, & tiềm ẩn những điểm dễ bị tấn công âm thầm tích tụ dưới bề mặt – vì thế trì hoãn khủng hoảng không phải là một ý hay

Quy tắc suy nghiệm mà các cựu binh thường sử dụng: lập “đáy mới” -> “máu đổ” -> “dọn dẹp” thị trường -> đưa “những tay chơi yếu kém” ra khỏi thị trường
Biến động, hay thả nổi, nhưng không chìm

Chú lừa của Buridan

Cộng hưởng ngẫu nhiên – luyện mô phỏng – hỗn độn

Việc rút thăm này thật ra là nhằm chọn một lối thoát ngẫu nhiên mà không phải đưa ra một quyết định, vì thế người ta sẽ không phải sống với gánh nặng hệ quả về sau. Bạn làm theo những điều thần thánh bảo bạn làm, nên bạn sẽ không phải tự phê phán dằn vặt mình sau này

Quả bom hẹn giờ được gọi là ổn định

Gói ghém lại sự đời: không có sự ổn định nào mà không có biến động

Tính hiện đại = con người tước đoạt một cách có hệ thống từ hệ sinh thái đầy tính ngẫu nhiên
Hệ sinh thái vật chất – xã hội – nhận thức

Sự tách biệt giữa công việc & vui chơi ( cho dù 2 khía cạnh này từng là như nhau đối với nhiều người vào một thời đại khôn ngoan hơn)

Tính hiện đại làm mở rộng thêm sự khác biệt giữa cảm tính & phù hợp – trong một môi trường tự nhiên, cảm tính là sự cảm nhận về mặt lý tính; ngày nay chúng ta phụ thuộc vào báo chí công luận cho những vấn đề cảm tính của con người như những chuyện tầm phào & những giai thoại & chúng ta quan tâm đến đời sống riêng tư của những người ở những nơi rất xa xôi

Trong quá khứ, khi chúng ta không ý thức đầy đủ về khả năng cải thiện nghịch cảnh & cơ chế kháng thể tự nhiên hay tự tổ chức, ta xoay xở để tôn trọng các thuộc tính này, thông qua xây dựng những niềm tin phục vụ mục đích quản lý các yếu tố bấp bênh mơ hồ & giúp ta tồn tại. Ta giao phó sự cải thiện cho đại diện của các vị thần

Nhà nước tập quyền: đại diện thần thánh -> đại diện con người

Tính hiện đại bắt đầu bằng sự độc quyền kiểm soát bạo lực của nhà nước & kết thúc bằng sự độc quyền kiểm soát tình trạng vô trách nhiệm ngân sách của nhà nước

Sự can thiệp & hiện tượng lợn lành chữa thành lợn què

Và bài học sau cùng là: người ta không nên trông chờ được ban thưởng vì tiết lộ sự thật

“Trước hết, không gây hại”

Kinh Koran nói: Người ta sai lầm khi tự cho rằng mình đúng

Chỉ cần nhớ rằng, việc tấn công vào khả năng cải thiện nghịch cảnh sẽ có tác dụng ngược

Sự bất tài có hai mặt

Vì lý thuyết là một thứ hết sức nguy hiểm. Người ta có thể làm khoa học nghiêm túc mà không cần có lý thuyết
Hiện tượng học: mạnh mẽ & khả dụng

Gọi các kết cấu này là các “ảo tưởng” (chimera) thì đúng hơn là lý thuyết

Greenspan: một người tự do chủ nghĩa & dường như tin vào ý tưởng là để cho hệ thống tự vận hành
người ta có thể mãi mãi tự đánh lừa mình

Chủ nghĩa can thiệp hủy hoại nguồn lực kinh tế & tinh thần; & sự can thiệp hiếm khi sẵn sàng những khi ta cần đến nó nhất. (Nhớ lưu ý điều bạn muốn: sự quản lý quy mô nhỏ cuối cùng có thể hữu ích hơn bất kỳ việc gì cần làm). Giảm quy mô & phạm vi có thể làm cho sự việc ngấm sâu hơn so với quản lý quy mô lớn

“sự đời ngẫu nhiên nhiều hơn bạn tưởng” # “sự đời hoàn toàn là ngẫu nhiên”

“hoàn toàn là chuyện tình cờ may rủi”

TND: Mẹ Thiên Nhiên, mà cũng không xảy ra với các loại thị trường cổ xưa hơn (như các khu chợ Hồi Giáo)

Những ý tưởng đưa ra ở đây, không phải là ý tưởng chính trị, mà là dựa vào quản lý rủi ro

“Hãy xem những gì tôi đã làm cho bạn này” # “Hãy xem những gì tôi đã tránh được cho bạn kìa”

Vị anh hùng thực thụ trong thế giới TNĐ là người ngăn được thảm họa & lẽ dĩ nhiên, vì thảm họa không xảy ra nên không được công nhận hay khen thưởng gì cả

Tướng Fabius Maximus, Người trì hoãn
Đây hóa ra là một chiến lược hết sức hữu hiệu, không phải như một phương thức để đạt các mục tiêu của họ, mà là để thích nghi với thực tế rằng đó là những mục tiêu di động. Sự trì hoãn hóa ra có nghĩa là cứ để yên cho sự việc thể hiện chiều hướng của nó & cho người hành động có cơ hội đổi ý trước khi dấn thân vào những chính sách không thể cứu vãn
Đây hóa ra là một chiến lược hết sức hữu hiệu, không phải như một phương thức để đạt các mục tiêu của họ, mà là để thích nghi với thực tế rằng đó là những mục tiêu di động. Sự trì hoãn hóa ra có nghĩa là cứ để yên cho sự việc thể hiện chiều hướng của nó & cho người hành động có cơ hội đổi ý trước khi dấn thân vào những chính sách không thể cứu vãn
Người La Mã, festina lente, “làm gấp một cách từ từ”
Trung Hoa Lão Tử, ” vô vi”, nghĩa là “thành tựu thụ động”
Trì hoãn là sự phòng thủ tự nhiên, để cho sự việc tự lo liệu & phát huy khả năng cải thiện nghịch cảnh của nó; điều đó đạt được từ sự khôn ngoan của tự nhiên & sinh thái, & không phải lúc nào cũng tệ; ở mức độ tồn tại, chính cơ thể tôi sẽ vùng lên để thoát bẫy

Con người có bản năng trì hoãn chỉ khi mạng sống không bị đe dọa
Tôi không trì hoãn sau khi bị thương nặng
Tôi chỉ trì hoãn với những nhiệm vụ & thủ tục phi tự nhiên

Người trì hoãn không phải là người phi lý, chính môi trường mới phi lý

Thật ra con người chúng ta rất kém trong việc chọn lọc thông tin, nhất là những thông tin ngắn hạn & sự trì hoãn là một phương thức để ta chọn lọc tốt hơn, để ta chống lại hậu quả của việc nhảy ngay vào thông tin

Thời gian là phép thử tốt nhất về tính mỏng manh; thời gian mang đến nhiều xáo trộn & tự nhiên là hệ thống duy nhất có thể được đóng dấu xác nhận chất lượng “mạnh mẽ” theo thời gian

Người điềm tĩnh, có khả năng giữ bình tĩnh trong cảnh nước sôi lữa bỏng được xem là đức tính cần thiết để trở thành một nhà lãnh đạo, chỉ huy quân sự hay bố già mafia. Thường trầm tĩnh & miễn nhiễm trước những thông tin nho nhỏ, sự tự chủ trong những tình huống khó khăn

Loạn thần kinh chức năng trong khuôn khổ công nghiệp –>”phản ứng quá đáng”
Người phản ứng trước thông tin thực tế vs Người phản ứng trước độ nhiễu thông tin

Khi ra quyết định kinh tế & kinh doanh, việc dựa vào dữ liệu gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng. Dữ liệu rất độc hại ứng với những số lượng lớn

Xem xét dữ liệu tỷ lệ tính hiệu trên độ nhiễu 1:1
tần suất hàng năm 1:1
hàng ngày 95:5
hàng giờ 99.5: 0.5 tín hiệu (200 lần) -> lý do khiến những người ngồi nghe tin tức -> tiến thêm dến thất bại

Khả năng chữa bệnh của việc tuyệt thực, thông qua tránh các hoocmon sinh ra cùng với việc đưa thức ăn vào cơ thể. Các hoocmon truyền đạt thông tin đến các phần khác nhau trong cơ thể & quá nhiều hoocmon gây ra rối loạn sinh học

  • yếu tố tâm lý -> phản ứng quá đáng về mặt cảm xúc trước nhiễu

Giải pháp tốt nhất là chỉ nhìn vào sự thay đổi rất lớn của dữ liệu hay tình hình, đừng bao giờ để ý đến những thay đổi nhỏ

Loạn thần kinh chức năng do phương tiện truyền thông. Cách tốt nhất để giảm thiểu can thiệp là định mức giới hạn nguồn thông tin, càng tự nhiên càng tốt. Điều này thật khó chấp nhận trong thời đại internet. Với tôi, thật vô cùng khó khăn để giải thích rằng càng có nhiều số liệu, bạn càng biết ít hơn về những gì đang diễn ra & bạn càng gây ra hiện tượng lợn lành chữa thành lợn què nhiều hơn. Người ta vẫn ảo tưởng rằng “khoa học” có nghĩa là nhiều dữ liệu hơn

1959 đến 61, Trung Quốc: 30 triệu người chết đói: nhà nước “cố gắng tích cực”

Nền văn hóa hiện nay là “siêu can thiệp”, kiểu “nếu nó không hỏng cũng cứ chữa nó”

Làm sao chúng ta có đất nước Đan Mạch hạnh phúc nhất thế giới (giả định rằng hạnh phúc có thể đo lường & có thể ước mơ) lại gắn liền với một nhà nước khổng lồ?

Nhầm tưởng chất xúc tác là nguyên nhân
Ảo tưởng về chuỗi nhân quả cục bộ
“lý thuyết thấm”, percolation theory: nghiên cứu các thuộc tính của tính ngẫu nhiên của địa hình chứ không phải các thuộc tính của một yếu tố riêng lẻ trong địa hình

Điều làm tôi nổi giận là do tôi nhận ra rằng việc dự báo không có tính chất trung dung. Việc dự báo có thể gây tổn thương rành rành cho những người chấp nhận rủi ro/thiệt hại do can thiệp gây ra

Điều làm cho cuộc đời trở nên đơn giản là những người mạnh mẽ & có khả năng cải thiện nghịch cảnh thì không cần phải thấu hiểu chính xác về thế giới như những người mong manh. Và họ không cần dự báo

Chiến tranh/mất điện/… sách vở & tiểu thuyết
bạo loạn/suy thoái/động đất, dịch bệnh, ly khai

những người đang nợ nần chồng chất

Việc không dự đoán trước một trận sóng thần hay một biến cố kinh tế xảy ra thì có thể tha thứ được, nhưng việc xây dựng những thứ mong manh trước các biến cố này thì không thể tha thứ

Không thể trông cậy vào việc xóa bỏ lòng tham, con người đã cố gắng làm điều đó hàng nghìn năm nay mà con người vẫn như thế -> ta không cần những kẻ lên mặt dạy đời nguy hiểm

Đúng hơn, hành động sáng suốt & thực tế hơn là làm sao cho thế giới được bảo vệ trước lòng tham, hay thậm chí ta có thể hy vọng làm sao cho xã hội hưởng lợi nhờ vào lòng tham & những nhược điểm khác của loài người

Thay vì dự đoán -> tập trung vào việc tránh sự liên lụy với thất bại

Warrent Buffet, cố gắng đầu tư vào những doanh nghiệp “tuyệt vời đến nỗi một gã ngốc cũng có thể quản lý được. Vì chẳng chóng thì chầy, người ta sẽ đầu tư vào đó

Có một giới hạn tri thức mà ta không bao giờ có thể vượt qua bất kể khoa học quản lý rủi ro & thống kê phát triển tinh xảo đến đâu

Những gì không thể đo lường & dự đoán vẫn cứ không thể đo lường & không thể dự đoán

Giải thích bằng toán học cho lập luận chống gà tây của mình

Hiệu ứng “được ăn cả ngã về không” đang trở nên xấu đi: một tác giả, một công ty, một ý tưởng, một nhạc sĩ, một vận động viên khi thành công sẽ có cả thế gian này trong túi, hoặc trắng tay hoàn toàn khi thất bại

Khả năng cải thiện nghịch cảnh của các thư viện

Tony Béo có thể đánh hơi thấy tính mong manh, hiểu theo nghĩa đen
Anh cho rằng anh có thể phân loại một người chỉ bằng cách nhìn ông ta đi vào nhà hàng, mà gần như đúng thế thật

Đại dương càng trở nên sâu thẳm hơn khi bạn tiến sâu vào đó

Lòng hiếu kỳ vốn có khả năng cải thiện nghịch cảnh, hệt như cơn nghiện càng gia tăng khi ta càng tìm cách thõa mãn nó. Sách vở có một sứ mệnh bí mật & có khả năng nhân rộng mà những người có những kệ sách phủ kín tường vốn biết rõ
Nero: 15 000 cuốn sách

Y học: Nero đọc sách & sách chuyên ngành (chứ không phải các bài báo)

Kẻ ngốc & kẻ không ngốc
Tony Béo tin rằng những kẻ say mê nghiên cứu khoa học một cách mù quáng, các nhà quản lý, các ông chủ ngân hàng là những kẻ ngốc tối hậu tập trung lại họ còn ngốc hơn so với khi tách riêng

Đối với Nero, một hệ thống xây dựng trên ảo tưởng về sự am hiểu xác suất nhất định sẽ sụp đổ

Thông qua đánh cược chống lại tính mỏng manh, họ trở nên có khả năng cải thiện nghịch cảnh

Nero độc lập về tài chính & anh xem kiếm tiền là sự lãng phí thời gian. Tiền đối với anh không thể là một bản báo cáo thành công xã hội – chỉ có học vấn bây giờ & có lẽ là sự khôn ngoan từng trãi khi về già. Của cải dư thừa, nếu bạn không cần đến, sẽ trở thành một gánh nặng… và những cơn đau đầu tương tự nhân lên theo tiền bạc

“Cậu sẽ trở thành kẻ ngớ ngẫn, lời nói chỉ dành cho những kẻ ẻo lả”. Một hệ thống dựa vào sự cảnh báo bằng lời sẽ bị chi phối bởi những kẻ bá láp không dám chấp nhận rủi ro. Những người này sẽ không tôn trọng bạn & ý tưởng của bạn trừ khi bạn lấy được tiền của họ

Nhu cầu tập trung vào hành động & tránh những lời nói: phụ thuộc vào sự công nhận bên ngoài khiến người ta tiêu hao sức lực. Hãy duy trì sự mạnh mẽ bất kể người khác đối xử với bạn ra sao

Nhìn vào biểu hiện vật chất của các chiến lợi phẩm: không phải là số tiền, mà là tính hữu hình của hành động mới quan trọng

Nero tin vào học vấn uyên thâm, nguyên tắc thẩm mỹ & chấp nhận rủi ro

Nero vs 1 triệu chuyên gia làm việc trong hoạt động kinh tế

Thư viện Harvard: 2 triệu sách ~ 33 triệu giờ đọc ~ 9 nghìn năm

Người không dự đoán có thể dự đoán những gì
Nói chung bạn không thể dự đoán, nhưng bạn có thể dự đoán rằng những người dựa vào dự đoán để chấp nhận nhiều rủi ro hơn sẽ gặp rắc rối, thậm chí có thể phá sản. Tại sao? Những người dự đoán sẽ mong manh trước sai số dự đoán

Seneca (người giàu nhất đế chế La Mã) nói với chúng ta, chàng khẳng định những gì mình nói bằng hành động & nhấn mạnh vào khía cạnh thực hành của chủ nghĩa khắc kỷ

Ít thiệt hại hơn từ cuộc đời

Nhận thức truyền thống về chủ nghĩa khắc kỷ trong tư liệu là về sự bàng quang trước số mệnh. Tư tưởng khắc kỷ chủ trương xem nhẹ giá trị của sự chiếm hữu trần tục

“tôi không mất gì” sau một biến cố bất lợi

Và những người theo chủ nghĩa khắc kỷ xem thường sự xa hoa. Seneca viết về một người sống cuộc đời hoang phí: “Hắn sống trong nợ nần, bất kể hắn vay mượn từ người khác hay từ tương lai của mình”

Trở nên mạnh mẽ trước các cảm xúc theo chủ nghĩa khắc kỷ

Thành công mang lại tình trạng phi đối xứng: giờ đây bạn có nhiều thứ để mất hơn so với những thứ bạn có thể kiếm thêm

Livy “người ta cảm nhận điều tốt không mãnh liệt bằng điều xấu”

Phương pháp thực hành để đối phó với tính mỏng manh của Seneca là trải qua các bài tập tinh thần để dứt bỏ sự chiếm hữu, vì thế khi thiệt hại phát sinh, ta sẽ không cảm thấy dằn vặt đau xót, một phương thức để dành lấy sự tự do trong nhiều hoàn cảnh. Điều này tương tự như mua một hợp đồng bảo hiểm để bảo vệ trước thiệt hại

Seneca thường bắt đầu các chuyến đi với gần như cùng những vật dụng mà chàng sẽ có nếu bị đắm tàu

Phương pháp điều chỉnh tinh thần thích nghi với “điều tồi tệ nhất” có những ưu điểm còn hơn cả phép chữa bệnh, vì nó làm cho ta dám chấp nhận những rủi ro mà đối với nó, tình huống xấu nhất trở nên rõ ràng & không mơ hồ, với sự thiệt hại có hạn & biết trước

Một cuộc sống sáng suốt là biết xác định tâm lý để xóa bỏ cảm giác day dứt trước thiệt hại, mà như ta thấy, được thực hiện bằng cách dứt bỏ về mặt tinh thần mọi vật dụng vật chất để ta không cảm thấy đau lòng khi mất mát. Sự biến động của thế giới không còn tác động tiêu cực đến ta nữa

Thuần hóa các cảm xúc
Chủ nghĩa khắc kỷ là về việc thuần hóa cảm xúc, chứ không nhất thiết là triệt tiêu cảm xúc, không phải là về việc biến con người thành thực vật. Ý tưởng của tôi về nhà hiền triết khắc kỷ thời hiện đại là người biến lo sợ thành thận trọng, biến nỗi đau thành thông tin, biến sai lầm thành khởi động, & biến ước mơ thành nhiệm vụ

Seneca đề xướng một chương trình rèn luyện hoàn chỉnh để đối phó với cuộc đời & sử dụng cảm xúc một cách thích hợp – nhờ vào những bí quyết nhỏ nhỏ nhưng hữu hiệu

Seneca cũng mang đến cho ta cả một danh mục hành động xã hội, đầu tư vào những hành động đúng đắn. Mọi vật có thể bị lấy mất & rời xa ta, nhưng hành động đúng đắn và hành vi đạo đức sẽ còn ở lại

Làm thế nào để trở thành bậc thầy
Seneca nói của cải vật chất là nô lệ của người khôn ngoan và là ông chủ của kẻ ngốc. Qua đó chàng phá vỡ một chút thói quen nổi tiếng của người khắc kỷ: chàng giữ lại lợi lộc. Điều quan trọng là chàng thể hiện sự ưa thích giàu có hơn đói nghèo “mà không bị hại vì giàu”

“Việc ghi sổ các khoản lợi ích rất đơn giản: nó đều là các khoản chi tiêu; nếu người ta trả lại, đó là một khoản lợi rõ ràng; nếu người ta không hoàn trả, nó không mất đi, tôi bạn tặng nó”. Ghi sổ rất đạo đức, nhưng đúng là ghi sổ.

Vì thế chàng chơi chiêu này với số mệnh:giữ lại cái tốt & vứt bỏ cái xấu, cắt giảm thiệt hại & giữ lại lợi ích, một cách vị kỷ, nghĩa là bỏ đi sự thiệt hại từ số phận & giữ lại lợi ích một cách phi triết lý

Tính phi đối xứng triệt để

Phép kiểm tra đơn giản: nếu tôi “không có gì để mất” thì mọi kết quả xảy ra đều có lợi & tôi có khả năng cải thiện nghịch cảnh
Mọi thứ
Câu trả lời là thông qua chiến lược hai đầu. Barbell/bimodel

Bước đầu tiên tiến tới khả năng cải thiện nghịch cảnh bao gồm việc giảm kết quả có hại, chứ không phải gia tăng kết quả có lợi; nghĩa là, giảm liên lụy rủi ro với biến cố TND và để cho khả năng cải thiện nghịch cảnh tự nhiên tự nó phát huy tác dụng

Giảm tính mỏng manh không phải là một chọn lựa mà là một yêu cầu bắt buộc. Điều này nghe có vẻ hiển nhiên nhưng nhiều khi không được chú ý tới

“bát nước đã đổ đi thì không hốt lại được”, tính chất không thể cứu vãn của thiệt hại

Điều quan trọng là lộ trình được chọn, thứ tự của các biến cố chứ không phải điểm đến – phụ thuộc vào trình tự

Doanh nhân quên đi trình tự logic là phải tồn tại rồi mới thành công. Để có lợi nhuận & mua một chiếc BMW, người ta phải tồn tại trước đã

Những khái niệm như tốc độ & tăng trưởng – bất luận thứ gì liên quan đến chuyển động – thì trống rỗng & vô nghĩa khi ta không xem xét đến tính mỏng manh

Tốc độ danh nghĩa (200 km/h) # tốc độ hiệu dụng sẽ chính xác bằng 0 km/h

Nếu sự việc có tính mỏng manh, rủi ro đổ vở làm cho những gì bạn làm để cải thiện nó hay làm cho nó “hiệu quả” sẽ trở nên vô nghĩa, trừ khi trước hết bạn phải giảm rủi ro đổ vỡ cho nó. Publilius Sirius viết, không thứ gì có thể làm một cách vừa vội vã vừa an toàn – gần như không thứ gì cả

Tăng trưởng GDP, cholesterol, máy bay có rủi ro tai nạn cao

Suốt những năm tháng vàng son xung quanh thời kỳ CM công nghiệp, thời kỳ đưa Châu Âu lên ngôi thống trị, tỷ lệ tăng trưởng rất vừa phải, dưới 1% trên đầu người – trước khi nhà nước lao vào tăng trưởng

Kỹ thuật hai đầu này giúp giải quyết vấn đề: rủi ro của các biến cố hiếm hoi thì không thể tính được và mỏng manh trước sai số ước lượng; trong chiến lược hai đầu về tài chính này, ta biết trước mức thua lỗ tối đa

Antifragile: sự kết hợp giữa táo bạo cộng với hoang tưởng – một bên là hạn chế kết quả có hại, tự bảo vệ trước thiệt hại cực độ (hoang tưởng) và một bên là để cho kết quả có lợi hay biến cố TND tích cực tự lo liệu (táo bạo)

Tính phi đối xứng của Seneca: đạt được nhiều kết quả có lợi hơn so với kết quả có hại, đơn thuần bằng cách giảm mối hại cực độ (thiệt hại cảm xúc) thay vì cải thiện sự việc ở khoảng giữa
Món chính tách biệt với món tráng miệng
không nghiền chung thức ăn

Các hệ thống sinh học tràn đầy những chiến lược hai đầu
Phương pháp chọn phối ngẫu, 90% nhà kế toán 10% ngôi sao nhạc rock

Muốn có kết quả vượt bậc đòi hỏi phải có thiệt hại & yếu tố căng thẳng là những công cụ khám phá

Chỉ nguy hiểm nhỏ, thiệt hại nhỏ

Cổ ngữ Do Thái ” Hãy lo cho những gì tệ nhất, còn những gì tốt nhất có thể tự lo liệu”. Nghe có vẻ vô vị, nhưng không phải thế; chỉ cần quan sát là thấy người ta có xu hướng lo cho những gì tốt nhất & hy vọng những gì tệ nhất sẽ tự lo liệu

Tránh xa khoảng giữa dung hòa
Chiến lược hai cực/ hai đầu (an toàn tối đa cộng đầu cơ tối đa)

Công việc viết lách đi kèm với một công việc ngồi mát ăn bát vàng là một mô hình khá dễ chịu, gần bằng sự độc lập tài chính, hay thậm chí tốt hơn sự độc lập tài chính

Hay hơn cả, Spinoza là một nhà chế tạo kính, giúp cho triết lý của ông hoàn toàn miễn nhiễm trước bất kỳ hình thức bồi bút học thuật nào

Hoàn cảnh hai đầu kết hợp giữa doanh nhân & học giả thật là lý tưởng, sau 3 hay 4 giờ chiều, khi tôi rời văn phòng công việc nhẹ nhàng của tôi kết thúc cho đến ngày hôm sau & tôi hoàn toàn tự do theo đuổi những gì tôi cảm thấy giá trị & thú vị nhất

Và nghiệp nghiệp có thể theo từng thời kỳ: một nghề nào đó rất an toàn, rồi đến một nghề nào đó hết sức đầu cơ

Seneca quyết định làm: thoạt đầu chàng có một cuộc đời hết sức phiêu lưu sôi động, rồi tiếp đến chàng lui về viết lách & suy ngẫm triết lý, thay vì sự kết hợp “khoảng giữa” của cả hai
thuần túy hành động, rồi đến thuần túy chiêm nghiệm

Làm việc cường độ cao trong vài giờ ngắn ngủi rồi không làm gì cả trong khoảng thời gian còn lại (giả định không làm gì là thật sự không làm gì) cho đến khi tôi hồi phục hoàn toàn & trông chờ lặp lại
Món chính & món tráng miệng phải tách rời nhau

Thuần hóa tình trạng bấp bênh
Rủi ro cá nhân: không thuốc lá, không đường (nhất là đường fructose), không xe máy, không xe đạp, không mafia Đông Âu, không có tổn thương chí mạng

Chính sách xã hội: bảo vệ những người rất yếu & để những người mạnh làm công việc của họ, thay vì giúp đỡ tầng lớp trung lưu cũng cố các đặc quyền, qua đó cản trở tiến hóa & mang lại đủ loại vấn nạn kinh tế có xu hướng gây tổn thương nhiều nhất cho người nghèo

Nước Anh trước khi trở thành nhà nước quan liêu:
Lớp Quý tộc: duy trì ý thức thận trọng
Nhà phiêu lưu: rong ruổi tìm kiếm cơ hội giao thương/ở nhà sữa chữa máy móc

Phương pháp viết của tôi là như sau: một bên là tham luận văn học mà ai cũng có thể hiểu được, và một bên là tư liệu toán học, không có gì ở khoảng giữa – như các cuộc phỏng vấn với phóng viên, các bài báo, các bài đăng ý kiến

Chế độ rèn luyện: cố gắng nhấc quả tạ tối đa rồi không làm gì cả + bổ sung những chuyến đi bộ dài không gắng sức
thể hình hai đầu

Đọc/chuyện trò

Các quỹ đầu tư cần được tự do & các ngân hàng cần được quốc hữu hóa

Ray Dalio ” Bảo đảm rằng xác suất của phương án không thể chấp nhận được (tức rủi ro phá sản) là bằng không

Rory Sutherland: giảm cồn, tránh cồn 3 ngày/tuần ( vì để cho gan được nghỉ ngơi một thời gian dài) rồi uống tự do trong 4 ngày còn lại

Vì thế cũng hệt như chủ nghĩa khắc kỷ là sự thuần hóa cảm xúc chứ không phải triệt tiêu cảm xúc, chiến lược hai đầu là sự thuần hóa chứ không phải triệt tiêu tình trạng bất định

Bạn có thật sự biết mình sẽ đi đâu?
Nơi hàm chứa sai lầm phổ biến nhất của con người “Một tác nhân sẽ không di chuyển, trừ khi có dự định về mục đích”
Ngụy biện mục đích luận (telelogical fallacy) diễn tả ảo tưởng cho rằng bạn biết chính xác bạn sẽ đi đâu, bạn biết chính xác bạn đã đi đâu trong quá khứ & những người khác đã thành công trong quá khứ vì họ biết họ sẽ đi đâu

Người đi phượt duy lý là người ra quyết định từng bước một để sửa đổi lịch trình của họ, để họ có thể hấp thu sự việc dựa vào những thông tin mới
Người đi phượt không bị giam cầm trong các kế hoạch. Các phượt thủ liên tục thay đổi mục tiêu khi hấp thu thông tin mới

Chưa chắc đúng trong đời sống cá nhân

Sai lầm của suy nghĩ cho rằng bạn biết chính xác bạn sẽ đi đâu & giả định rằng ngày hôm nay bạn biết về những sở thích của bạn vào ngày mai, còn có 1 sai lầm liên quan. Đó là ảo tưởng cho rằng những người khác cũng biết họ sẽ đi đâu & sẽ nói cho bạn biết họ muốn gì nếu bạn hỏi họ

Đừng bao giờ hỏi họ xem họ muốn gì, hay họ muốn đi đâu, hay họ nghĩ họ sẽ đi đâu, hay tệ hơn, họ nghĩ ngày mai họ sẽ muốn gì

Steve Job không tin cậy vào các nghiên cứu thị trường và nhóm khảo sát mà ông chỉ tuân thủ theo óc tưởng tượng của mình
Theo phương thức của ông, người ta không biết họ muốn gì cho đến khi bạn cung cấp cho họ
Khả năng thay đổi chiều hướng hành động này là một quyền chọn để thay đổi

Quyền chọn là điều làm cho bạn trở nên có khả năng antifragile

Tài sản chính của nước Mỹ: đơn thuần là sự chấp nhận rủi ro & sử dụng khả năng chọn lựa, khả năng tham gia vào các dạng thử nghiệm & sửa sai hợp lý, không hổ thẹn khi thất bại, bắt đầu làm lại & lại thất bại

“đồng tiền chết tiệt” – một số tiền đủ lớn để đạt được hầu hết, nếu không muốn nói là toàn bộ lợi thế của sự giàu có (điều quan trọng nhất là trở nên độc lập & có khả năng dành tâm trí cho những gì mình yêu thích) … tác dụng phụ: sự kiện giao du xã hội, lịch sự, nói chuyện kém duyên

Quyền chọn là đại diện của khả năng cải thiện nghịch cảnh

Antifragile ~ có nhiều thứ để được hơn so với những thứ có thể mất
~ kết quả có lợi nhiều hơn so với kết quả có hại
~ phi đối xứng (thuận lợi)
~ yêu thích biến động
~ những gì bạn kiếm được khi bạn đúng nhiều hơn so với những gì bạn thua lỗ khi bạn sai, thì trong dài hạn, bạn sẽ hưởng lợi từ sự biến động (& ngược lại)

Tự do là quyền chọn tối thượng
Sự độc lập tài chính, khi được sử dụng một cách khôn ngoan có thể làm bạn trở nên mạnh mẽ; nó mang lại cho bạn quyền chọn & cho phép bạn thực hiện những chọn lựa đúng đắn

Hơn nữa, bạn sẽ không bao giờ biết về chính mình – những sở thích thật sự của mình – trừ khi bạn đứng trước các quyền chọn & các phương án chọn lựa

Biến động của cuộc đời giúp mang lại cho ta thông tin về những người khác đồng thời cũng mang lại thông tin về chính ta

Cương vị cao nhất mà người ta có thể đạt được: vừa độc lập vừa có năng lực trí tuệ. Ông thậm chí còn có nhiều quyền chọn hơn. Ông không cần phải nói với những người khác – những người tài trợ cho ông – ông sẽ đi đâu, vì có lẽ chính ông còn không biết mình sẽ đi đâu

Lợi ích chính của việc trở nên giàu có (ngoài việc trở nên độc lập) là có thể coi thường những người giàu mà không có chùm nho xanh nào. Nó thậm chí còn ngọt ngào hơn khi lũ ngốc ấy không biết bạn giàu hơn họ

Quyền chọn miễn phí

Tình hình càng bất định chừng nào, quyền chọn càng có giá trị chừng ấy

Những sự việc thích phân tán
Một thuộc tính của quyền chọn: nó không quan tâm đến kết quả bình quân mà chỉ quan tâm đến các kết quả có lợi (vì kết quả có hại không vượt quá một điểm nhất định)
Các quyền chọn ưa thích sự phân tán kết quả & không quá quan tâm đến giá trị bình quân

Ngành hàng xa xỉ

Trí thông minh: quần thể nam giới có nhiều biến thiên & phân tán hơn quần thể phụ nữ

Tăng trưởng xã hội: không xuất phát từ sự nâng cao giá trị bình quân theo kiểu Châu Á mà từ số lượng vô cùng ít ỏi những người dám chấp nhận rủi ro, đủ điên rồ để có những ý tưởng của riêng mình, những người thừa hưởng khả năng vô cùng hiếm hoi là trí tưởng tượng, thừa hưởng phẩm chất còn hiếm hoi hơn là lòng can đảm & những người thúc đẩy sự việc xảy ra

Trường phái Thales: người ra quyết định chú trọng đến kết quả đạt được, hệ quả của hành động
Trường phái Aristotle tập trung vào đúng & sai, hay nói cách khác, tập trung vào logic nguyên thủy
Aristotle tưởng lầm rằng hiểu biết về biến cố & kiếm được lợi nhuận từ đó là như nhau. Mà ở đây, do tính phi đối xứng, hai biến số này không như nhau, như thể hiện rõ ràng qua đồ thị

Tony Béo ” chúng không phải là cùng một thứ”

Nếu bạn “có khả năng chọn lựa”, bạn không cần lắm đến cái mà người ta thường gọi là trí thông minh, tri thức, hiểu biết, kỹ năng & những thứ phức tạp đang diễn ra trong não bộ
Vì bạn không cần phải luôn luôn đúng. Tất cả những gì bạn cần chỉ là sự khôn khéo không làm những điều kém hiểu biết gây tổn thương cho chính mình (những hành động tiết chế nhất định) & nhận ra những kết quả thuận lợi khi chúng xuất hiện. (Mấu chốt là ở chỗ, bạn không cần phải đánh giá trước khi kết quả xảy ra, mà chỉ sau khi kết quả xảy ra)
Thuộc tính này cho phép chúng ta có thể ngu ngốc hay nhận được kết quả tốt hơn so với tri thức của ta
“hòn đá luyện đan”/”độ lệch lồi”/bất đẳng thức Jensen

Califonia Style/Silicon valley style “thất bại sớm ngay từ đầu”

Tự nhiên là sự khai thác khả năng chọn lựa, cho thấy khả năng chọn lựa thay thế trí thông minh như thế nào

tinkering: hoạt động thử nghiệm & sửa sai là hoạt động sữa chữa chắp vá, tiêu biểu cho những sai lầm nhỏ & những mối lợi lớn

Steve Jobs “hãy cứ khát khao, hãy cứ dại khờ”
Hãy cứ điên rồ nhưng giữ lại tính duy lý của việc chọn lựa giới hạn trên khi bạn nhìn thấy nó

Nhưng ta cũng đừng rơi vào ngụy biện tự nhiên: các nguyên tắc đạo lý không nhất thiết xuất phát từ khả năng chọn lựa

Vì vấn đề không phải là về sự may rủi mà là về khả năng chọn lựa. Theo định nghĩa, sự may rủi thì không thể khai thác được; thử nghiệm & sửa sai có thể dẫn đến những sai lầm. Khả năng chọn lựa là đạt được nữa trên may mắn trong sự may rủi

Quyền chọn = Phi đối xứng + Tính duy lý

Tính duy lý một phần nằm ở chỗ giữ lại cái tốt & bỏ đi cái xấu, biết nắm lấy lợi nhuận

Những đối tượng mỏng manh thì không có quyền chọn

Tính duy lý cũng bao hàm trong việc không bác bỏ những gì tốt hơn rõ rệt so với những gì bạn từng có trước đây

Các mô hình nào đó chỉ có thể có những sai lầm bất hạnh, nhất là các mô hình chứng khoán phái sinh & các tình huống gây ra mỏng manh khác

“Cuộc đời là một gamma trường”

Chấp nhận rủi ro không phải là đánh bạc, & khả năng chọn lựa không phải là những tấm vé số

US: công ty tạo ra của cải nhiều nhất:
Các công ty bds (các nhà đầu tư có quyền chọn bằng tổn thất của ngân hàng)
Các công ty công nghệ (hoàn toàn dựa vào việc thử nghiệm & sửa sai)

Nhưng công nghệ chỉ tầm thường sau khi nó đã xảy ra, chứ không phải trước khi ta có nó

Trong quá trình phát minh & ứng dụng dường như có điều gì đó âm thầm lén lút – điều mà con người thường gọi là tiến hóa

Ta cần chút ngẫu nhiên để giúp mình vượt qua và cần khả năng cải thiện nghịch cảnh nhiều gấp đôi, vì tính ngẫu nhiên đóng vai trò nhất định ở hai cấp độ: phát minh & ứng dụng

Nhưng tôi phải mất cả đời mới nhận ra luận điểm thứ hai: việc ứng dụng không nhất thiết xảy ra từ các phát minh. Nó cũng đòi hỏi sự may rủi & hoàn cảnh

Lịch sử y học: ứng dụng rất muộn sau phát minh. Như hai hoạt động tách biệt nhau. Việc thực hành vô cùng khó hơn
Cũng hệt như việc đưa thứ gì đó ra thị trường …

Nói cách khác, ta phải nhận diện được quyền chọn ( một lần nữa, người ta thường bị mù trước các quyền chọn). Khi ấy, tất cả những gì bạn cần là sự khôn ngoan để nhận ra bạn có gì trong tay

Phát minh nửa vời: biến những phát minh nữa vời này thành phát minh trọn vẹn quả thật là một cú đột phá thật sự

Tầm nhìn. Con chuột máy tính. Giao diện đồ họa
Steve Job. Tầm nhìn biện chứng (dialectic) giữa hình ảnh & con người rồi về sau bổ sung thêm âm thanh thành tam biện chứng (trialectic)

Như người ta nói, những sự việc này “lồ lộ trước mắt ta”

Một lần nữa, càng đơn giản càng tốt

Quy tắc suy nghiệm đơn giản & thực tiễn: phát minh càng đơn giản & càng hiển nhiên, thì để nhận ra nó ta càng ít cần đến phương pháp phức tạp. Mấu chốt là ở chỗ, những gì quan trọng chỉ có thể bộc lộ thông qua thực hành

Cả chính phủ & trường đại học gần như không giúp ích gì
tính đơn giản không dẫn đến các giải thưởng

Sự việc có thể sờ sờ ra đó & nhìn chòng chọc vào ta suốt một thời gian dài mà ta vẫn không nhận ra

200 năm: khám phá vi trùng -> thừa nhận vi trùng là nguyên nhân gây bệnh
30 năm: lý thuyết vi sinh vật về sự thối rữa –> việc khử trùng
60 năm: khử trùng –> điều trị bằng thuốc

Và người ta cần duy lý để không thử nghiệm & sửa sai một cách hoàn toàn ngẫu nhiên
Mọi thất bại đều mang thêm thông tin, mỗi thông tin lại có giá trị hơn thông tin trước đó
Sau mỗi phép thử người ta càng đến gần hơn với kết quả (biết mình muốn gì)
ta có thể biết mình nên tiếp tục đi đâu

Đạo lý của việc săn tàu đắm

Mô hình tuyến tính Baconian: Học thuật -> Khoa học & công nghệ ứng dụng -> Thực hành

Lịch sử thuộc về người viết sử/mang nặng định kiến/sự kiện xác nhận thành tích
nhưng không phải một bức tranh hoàn chỉnh về những gì đã đạt được & những gì đã thất bại

Quá trình khác như sau:
Chỉnh sửa ngẫu nhiên (khả năng cải thiện nghịch cảnh)->Các suy nghiệm (công nghệ)-> Thực hành & học việc -> Chỉnh sửa ngẫu nhiên (khả năng cải thiện nghịch cảnh) -> Các suy nghiệm (công nghệ) -> Thực hành & học việc …

Các hiện tượng phụ (epiphenomena)
Một hiện tượng phụ: lòng tham đã có từ trước tính mỏng manh của hệ thống. Nó tồn tại từ rất lâu đời trong lịch sử
20 thể kỷ: tân ước
150 năm trước: lòng tham vô độ & người điều hành lừa bịp
1988 “thập niên của lòng tham”
2008 “lòng tham của chủ nghĩa tư bản”

Với sự trường kỳ đều đặn đáng kinh ngạc như vậy mà người ta vẫn còn xem lòng tham là cái gì đó a) mới mẻ b) có thể cứu chữa

ta không thể dễ dàng thay đổi được bản chất của con người, nhưng ta có thể dễ dàng xây dựng một hệ thống đứng vững trước lòng tham

Tương tự, “thiếu cảnh giác” thường được đưa ra như một nguyên nhân của sai lầm, nguyên nhân thật ra là quy mô & tính mỏng manh

Thiếu cảnh giác không phải là nguyên nhân cái chết của một ông trùm mafia: nguyên nhân cái chết là do đã tạo ra kẻ thù, và biện pháp phòng tránh là kết bạn

“Nguyên nhân Granger” thông qua xem xét các trình tự. Qua đó đưa chiều thời gian vào.
Không tin “A gây ra B” một cách chắc chắn nhưng phương pháp này giúp vạch trần tính nhân quả giả hiệu hay không có đủ bằng chứng về trình tự

Sự khác biệt quan trọng giữa lý thuyết & thực hành chính xác nằm ở việc tìm trình tự các biến cố và ghi nhớ trình tự này

Nếu cuộc đời tiến tới tương lai nhưng ký ức lui về quá khứ, như Kierkegaard quan sát, thì sách vở làm trầm trọng hơn hiệu ứng này – ký ức nhận thức & bản năng của ta đều có trình tự của chúng. Những người hiện diện ở đây hôm nay & nhìn lại những biến cố mà họ không sống trong đó sẽ có xu hướng bị ảo tưởng về nhân quả, chủ yếu do trộn lẫn giữa trình tự của các biến cố … lịch sử hiểm ác, đầy dối trá, đầy định kiến!

Taleb nghi ngờ mối quan hệ thầy – trò mà ta đọc thấy trong lịch sử văn hóa: đôi khi chỉ là suy nghĩ giống nhau

Chọn lựa dữ liệu thuận lợi: hay ngụy biện chứng thực
Chọn lựa dữ liệu có lợi loại bỏ dữ liệu bất lợi (cherry picking)
Người kể chuyện – quyền chọn câu chuyện

Ý tưởng của Seneca và Ovid rằng sự tinh xảo phát triển từ nhu cầu & thành công sinh ra từ khó khăn
“nhu cầu là mẹ của phát minh”
Publilius Syrius “đói nghèo làm nên kinh nghiệm”
“sự tăng trưởng hậu chấn thương”

Cha Taleb “Con cũng thế, con đã ở đây & sẽ trở thành một người thong dong trên bãi biển. Người Amioun chỉ vươn lên khi bị chấn động”

Một thương nhân kiếm tiền rồi cho con cái đi học trường Sorbone, họ trở thành bác sĩ & thẩm phán. Gia đình duy trì sự giàu sang vì bằng cấp giúp các thành viên gia đình vẫn thuộc giới trung lưu sau khi tài sản của ông bà cha mẹ không còn. Nhưng các ảnh hưởng này không có tác dụng ở cấp độ quốc gia

Hơn nữa, cho phép tôi nhắc độc giả rằng sự học rộng biết nhiều và giáo dục có tổ chức không phải là cùng một loại

Wolf “nền giáo dục thật sự là ở đây” & bà chỉ vào căn phòng đầy người đang trò chuyện

Hiệu ứng hào quang:
chơi cờ giỏi -> nhà chiến lược (chưa chắc)
trượt tuyết giỏi -> quản lý cửa hàng giỏi (chưa chắc)

Học là để hiểu biết, trở thành người tốt, đáng để trò chuyện chứ không phải để tăng trữ lượng vàng (tăng trưởng kinh tế)

Sai lầm khi đánh đồng giữa kỹ năng làm việc & kỹ năng nói.
Người thực hành giỏi là họ có thể vô cùng khó hiểu – họ không phải dành nhiều năng lượng để biến những hiểu biết & sự mạch lạc nội tâm thành phong cách tao nhã & ngôn ngữ dễ hiểu

Xét đoán người hành động bằng lời nói

Nghề thủ công: chất lượng nằm ở sản phẩm chứ không phải cuộc chuyện trò

Công chức, do thiếu một thước đo thành công khách quan & thiếu áp lực thị trường, nên được tuyển chọn dựa vào “hiệu ứng hào quang” của hình thức & vẻ ngoài thanh lịch. Tác dụng phụ là làm cho họ giỏi hơn trong các cuộc chuyện trò

Sự tiến hóa không dựa vào những câu chuyện kể, mà là dựa vào hành động

Tôi cảm thấy buồn nôn mất một thời gian trong quá trình “từ bỏ tri thức” của mình; thật ra, có lẽ tôi cũng chưa hồi phục

Tất cả những gì Tony biết là trên đời có những kẻ ngốc
Mối quan hệ nhân quả đích thị là thứ Tony không cho là đương nhiên
“Kuwait & dầu không phải là cùng 1 thứ”
Triển vọng kiếm lời của Tony nhiều hơn triển vọng bị lỗ, và đối với anh, chỉ cần thế

Tất cả những phân tích này đều hay đấy, nhưng nó không liên quan đến dầu – không phải là cùng một thứ

Trong hành động người ta càng đơn giản càng tốt
Càng nghiên cứu nhiều, những vấn đề cơ bản càng trở nên kém rõ ràng; mặt khác, hành động giúp bóc trần sự việc trong hình thái khả dĩ đơn giản nhất

Chúng ta có biến số (nhận thức, ý tưởng, lý thuyết) và một hàm số theo biến số (giá cả hay thực tế)
Đánh đồng hai thứ có nghĩa là bạn nhầm lẫn cái này với cái kia, quên đi rằng ta có một hàm số & hàm số đó có những thuộc tính khác. Bây giờ, giữa biến số & hàm số càng phi đối xứng chừng nào thì sự khác biệt giữa chúng càng lớn. Cuối cùng, chúng có thể chẳng còn liên quan với nhau

Có nhiều thứ không phải như nhau trong đời

Chỉ thuê các nhà vật lý & toán học, những người liên quan đến quá trình nhận thức diễn biến tiếp cận logic bên trong của sự việc, mà không lý thuyết hóa

Lý thuyết nên độc lập với thực hành & ngược lại
Kinh tế học không phải là 1 khoa học & không nên cố vấn chính sách

Sự khác biệt giữa liên tưởng & thực tiễn – những sự việc quan trọng không thể dễ dàng liên tưởng – chủ yếu nằm ở khả năng chọn lựa, những khả năng chọn lựa bị bỏ lỡ

Và tôi lập luận rằng, bạn không cần đến trường để học về khả năng chọn lựa, mà ngược lại, bạn đến trường để trở nên mù quáng, không nhìn thấy nó

Nhờ chủ nghĩa cơ hội & khả năng chọn lựa, bạn có thể tạt ngang qua tương lai
Đây là cách thức – cách duy nhất – để thuần hóa tình trạng bất định; để hành động một cách hợp lý khi ta không thể biết trước tương lai; trong khi dựa vào sự liên tưởng đích xác là điều ngược lại: ta sẽ bị khống chế & bị cản bước tiến bởi tình trạng bất định. Bạn không thể dự đoán tương lại bằng cách xem xét quá khứ một cách ngây thơ

Yogi Berra “Theo lý thuyết, không có sự khác biệt giữa lý thuyết & thực tiễn, nhưng trong thực tiễn thì có”

Mục đích luận vs khả năng chọn lựa
Tri thức liên tưởng vs khả năng cải thiện nghịch cảnh/hoạt động chỉnh sửa có khả năng chọn lựa/thử nghiệm & sửa sai

Sự liên tưởng không phải là nhận thức mà là công cụ
Không phụ thuộc vào một câu chuyện – chuyện kể chỉ có tính chất kích thích (tương tự cho kinh tế học & khoa học xã hội)

Vai trò của sự suy nghiệm có trong truyền thống
Sự tiến hóa cũng tác động đến các kinh nghiệm ngấm ngầm
Karl Popper, nhận thức luận tiến hóa (evolutionary epistemology)

Một ý tưởng không tồn tại bởi vì nó tốt hơn trong quá trình cạnh tranh, mà đúng hơn, vì người có ý tưởng đó đã tồn tại –> học hỏi từ bà ngoại sẽ ưu việt hơn học hỏi từ trường kinh doanh

Sự tự tin quá mức -> vay mượn -> tính mỏng manh của đòn bẩy tài chính

Điều này đạt được thông qua quá trình chọn lọc tự nhiên, sự tồn tại, học việc với những nhà thực hành có kinh nghiệm & tài chuyên môn riêng

Các nhà thực hành không viết mà chỉ làm
Chúng tôi không đưa lý thuyết vào thực tiễn. Chúng tôi tạo ra lý thuyết từ thực tiễn

Các hoạt động áp dụng có xu hướng sinh ra từ thực tiễn, chứ không phải từ lý thuyết

Chúng ta không thể suy luận ra hương vị món ăn bằng cách xem xét bảng thành phần dinh dưỡng và chúng ta có thể quan sát thấy các suy nghiệm của tổ tiên phát huy tác dụng: các thế hệ sửa chữa chắp vá tập thể dẫn đến sự tiến hóa của các công thức nấu nướng

Thậm chí y học ngày nay vẫn là một mô hình học việc với khoa học lý thuyết là hậu cảnh

Một tỷ lệ lớn khác thường các phát minh đã ra đời từ giới mục sư, các cha đạo người Anh không vướng bận lo âu, uyên thâm, sống trong những ngôi nhà rộng lớn, hay chí ít cũng tiện nghi, có người giúp việc, có trà & bánh nướng phết kem, & có vô vàn thời gian rỗi. Và lẽ dĩ nhiên họ cũng có khả năng chọn lựa. Đó là những kẻ nghiệp dư được khai sáng

Cũng như đối với những người có niềm đam mê riêng, bằng chứng cho thấy họ (cùng với những người khao khát phiêu lưu mạo hiểm & nhà đầu tư tư nhân) là trọng tâm của cuộc Cách mạng công nghiệp

“khoa học đam mê”

Chính phủ nên chi tiêu cho hoạt động chỉnh sửa phi mục đích luận, chứ không phải cho hoạt động nghiên cứu
Hầu hết các công ty lớn cũng là kẻ thù của chính họ, như trong ngành dược khổng lồ

Các nhà đầu tư có xu hướng hỗ trợ các nghiệp chủ chứ không phải hỗ trợ các ý tưởng

Bạn đánh cá dựa vào người cưỡi ngựa, chứ không phải dựa vào con ngựa. Tại sao? Bởi vì hoạt động phát minh đổi mới có tính chất trôi dạt tình cờ & người ta cần những khả năng tương tự như những người đi phượt, để liên tục nắm bắt những cơ hội phát sinh, chứ không khóa chặt vào một khuôn đúc quan liêu cứng nhắc

Rõ ràng, đồng tiền nên dành cho những người chỉnh sửa năng nổ xốc vác mà bạn tin rằng sẽ biết khai thác các quyền chọn

“1/n” dàn trải nổ lực cho càng nhiều phép thử càng tốt, nếu bạn đứng trước n quyền chọn, thì hãy đầu tư vào tất cả quyền chọn những số tiền bằng nhau

20 năm sàng lọc: 144 000 mẫu thực vật: 15 000 loài: không có lấy một loại thảo dược chống ung thư nào được phê duyệt
Vinca Alcaloids, một khám phá tình cờ chứ không thông qua chỉ đạo

10 loại thuốc: 9 loại được phát triển từ hoạt động tư nhân
46 loại thuốc có doanh số đáng kể trên thị trường: chỉ có 3 loại liên quan đến ngân sách liên bang

Việc nghiên cứu thành phần hóa học không giúp bạn trở thành đầu bếp giỏi mà cũng chẳng trở thành chuyên gia nếm giỏi – thậm chí còn làm cho bạn tệ hơn trên cả 2 cương vị

Việc nấu nướng đặc biệt trở nên dở tệ bởi vì những người theo tư tưởng mục đích luận

John Kay, tính quanh co (obliquity)

thay thế Chúa trời bằng tự nhiên, số mệnh hay sự vô hình, vô minh, không thể tiếp cận
Logic của sự việc nằm bên ngoài chúng ta
Không một cá nhân nào có manh mối gì về quá trình tổng quát

Con người # loài vật: sự cộng tác mang lại kết quả có lợi to lớn
Hàm siêu cộng (supperadditive function)
1 + 1 > 2; 1 + 1 + 1 > 3
bạn không thể dự đoán sự cộng tác & không thể chỉ đạo nó

Chủ nghĩa hoài nghi chủ yếu là sự hoài nghi đối với tri thức của các chuyên gia chứ không phải hoài nghi về những thực thể trừu tượng như Chúa Trời, những người hoài nghi hầu hết là những người có tín ngưỡng, hay chí ít cũng ủng hộ tôn giáo (nghĩa là ủng hộ người khác có tín ngưỡng)

Nói theo ngôn ngữ quyền chọn, ông ta không thực hiện quyền chọn bất chấp giá trị của nó, vi phạm nghiêm trọng tính duy lý

William Starbuck, vạch trần hiệu quả của việc lập kế hoạch – nó làm cho công ty không nhìn thấy các quyền chọn, bị trói buộc vào chiều hướng hành động, không khai thác được những cơ hội mở ra

Bằng chứng về sự không có không phải là sự không có bằng chứng

đối tượng antifragile, tin tốt có xu hướng không xuất hiện trong dữ liệu quá khứ
đối tượng fragile, chính tin xấu mới không dễ dàng bộc lộ

Phương pháp luận này thể hiện những thuộc tính khó chịu không nhìn từ bên ngoài phẩm chất tốt bị che dấu, còn khiếm khuyết thì bộc lộ

Điều gì cản trở sự phát triển của trẻ em nhiều nhất, đó là những bà mẹ ấp ủ bảo bọc con cái thái quá
họ ức chế bản năng sinh học của trẻ, tình yêu các vật thể sống của trẻ
cố gắng loại bỏ hoạt động thử nghiệm & sửa sai, antifragile trong đời sống của trẻ, tách các em ra khỏi hệ sinh thái, thành kẻ chăm chỉ đến trường, hoạt động trên bản đồ về thực tế có trước

Các em trở thành học sinh ngoan, nhưng trì độn, nghĩa là hệt như những chiếc máy tính, chỉ có điều chậm chạp hơn. Đã thế, các em còn không được đào tạo để xử lý những gì mơ hồ

Miễn là ta có một thư viện thay cho lớp học, & sử dụng thời gian như người đi phượt vô mục đích (nhưng duy lý) hưởng lợi từ những gì tính ngẫu nhiên mang lại cho ta bên trong & bên ngoài thư viện

Miễn là ta có sự mạnh mẽ đúng kiểu, ta cần tính ngẫu nhiên, sự hỗn độn, các cuộc phiêu lưu mạo hiểm, tình trạng bất định, tự khám phá, những tình huống sắp sửa gây chấn thương, mọi thứ làm cho cuộc đời trở nên đáng sống, so với cuộc đời được bố trí sẵn, giả hiệu, vô dụng, của một vị giám đốc ăn mặc bảnh bao nhưng trống rỗng, với lịch trình được sắp đặt sẳn & một chiếc đồng hồ báo thức. Sự giải trí tiểu khiển của họ cũng phụ thuộc vào một chiếc đồng hồ, vì đời họ bị kẹp giữa những cuộc hẹn

Chỉ có những người tự học là tự do. Và không chỉ trên phương diện học tập, những người chống lại sự chuẩn hóa , chống lại việc lên kế hoạch cứng nhắc cho cuộc đời họ cũng thế
và tìm hiểu các ưu tiên hiện sinh của mình

Sư tử bị giam cầm sống lâu hơn, chúng giàu có hơn & được bảo đảm an toàn việc làm cả đời

Cha tôi xem ra không đánh giá cao việc học tập, mà đánh giá cao văn hóa hay tiền bạc
Ông yêu thích sự uyên bác và giới doanh nhân, những người mà vị trí của họ không phụ thuộc vào bằng cấp

Giới y học chính thức, dưới ánh sáng của lịch sử, không giỏi giang gì hơn những người mà họ gọi là lang băm – họ chỉ che dấu sự lừa đảo của họ dưới sức nặng của những lập luận duy lý thuyết phục. Họ chỉ là những kẻ lang băm có tổ chức

hệ thống sinh thái, đời sống thực tế vs trò chơi, cờ bạc, lớp học
Các kỹ năng trong lĩnh vực này không thể chuyển đổi sang lĩnh vực kia

Cứ thử đưa họ ra xa những gì họ học tập một chút thôi & xem họ lúng túng, mất tự tin & bị phủ nhận như thế nào

với bộ mặt bi thảm của người chăm đến phòng tập gym trước một gã gangxto đánh người

Tôi không chính xác là một người tự học, vì tôi cũng có bằng cấp; nói đúng ra, tôi là một người tự học theo chiến lược hai đầu, vì tôi học ở trường lớp chính thức với mức độ tối thiểu để vượt qua các kỳ thi. Nhưng tôi đọc ngấu nghiến số lượng nhiều khoa học nhân văn -> toán học & khoa học -> lịch sử bất kể tự chọn lĩnh vực nào tôi cũng có thể đọc sâu hơn & rộng hơn – điều đó thõa mãn óc tò mò của tôi

tính cách -> bệnh lý Rối loạn tăng động giảm chú ý ADHD -> sử dụng sự kích động tự nhiên như một động lực chính cho việc học rộng

Lúc tôi thấy chán với một quyển sách hay một đề tài này -> tôi chuyển ngay sang một quyển sách hay đề tài khác, thay vì từ bỏ việc đọc sách hoàn toàn – khi bạn bị giới hạn trong tài liệu học tập của nhà trường & bạn cảm thấy chán, bạn có xu hướng từ bỏ & không làm gì cả hay trốn học do chán nản. Mánh khóe là hãy cảm thấy chán một quyển sách cụ thể, chứ không phải chán việc đọc sách. Vì thế, số trang sách hấp thu có thể tăng nhanh hơn. Và bạn sẽ dễ dàng tìm thấy vàng (ấy là nói thế) hệt như trong việc nghiên cứu duy lý nhưng dựa vào sự thử nghiệm và sửa sai không theo chỉ đạo. Điều đó giống hệt như các quyền chọn, như việc thử nghiệm & sửa sai, k bị tắc nghẽn, rẽ đôi những khi cần thiết, nhưng duy trì ý thức tự do & chủ nghĩa cơ hội. Thử nghiệm và sửa sai là tự do

Tôi thú nhận tôi vẫn sử dụng phương pháp đó vào thời điểm viết quyển sách này. Tránh né sự nhàm chán là phương thức hành động đáng giá duy nhất, bằng không, cuộc đời không còn đáng sống nữa

Nhà trường là một mưu đồ được thiết kế nhằm tước đoạt sự uyên bác của con người bằng cách o ép tri thức họ trong một tập hợp tác giả hạn hẹp

Từ 13 tuổi, tôi đã có một cuốn nhật ký thời gian đọc sách của mình, khoảng 30 – 60 hour/tuần, một thói quen mà tôi vẫn giữ suốt

Ông ra điều kiện “chỉ cần không bị đuổi học”
Đó là một chiến lược hai đầu – học tập an toàn ở nhà trường & tự đọc, không kỳ vọng gì từ nhà trường

“xác suất” “ngẫu nhiên” tôi không đọc thứ gì khác suốt vài năm, không tài liệu học tập, không báo chí, không văn chương, không gì cả. Tôi đọc chúng trên giường, nhảy từ cuốn này sang cuốn khác khi có điều gì vướng mắc mà tôi không thông suốt ngay lập tức hay cảm thấy hơi chán. Và tôi duy trì việc đặt mua loại sách này. Tôi thèm khát đi sâu vào vấn đề về những xác suất nhỏ. Thật dễ dàng. Đó là vụ đầu tư tốt nhất của tôi – rủi ro hóa ra là đề tài tôi am hiểu nhất. Năm năm sau, tôi sắp xếp lại cuộc sống & giờ đây tôi đang tiến hành một sự nghiệp nghiên cứu những khía cạnh khác nhau của các biến cố có xác suất nhỏ. Giả sử tôi học tập đề tài này bằng những phương tiện chính thức được đóng gói sẵn, thì chắc giờ đây tôi đã bị tẩy não để cho rằng tình trạng bất định là thứ mà ta thấy trong các sòng bạc, kiểu sự việc đó. Có một lĩnh vực đại loại như toán học ứng dụng: trước tiên tìm một vấn đề, rồi tìm toán học chứng minh cho vấn đề đó (hệt như người ta học ngôn ngữ), thay vì nghiên cứu một cách rỗng tuếch thông qua các định lý & ví dụ giả định, rồi thay đổi thực tế để làm cho nó phù hợp với các ví dụ này

Một ngày kia, vào những năm 1980, tôi ăn tối với một nhà đầu cơ nổi tiếng, một người cực kỳ thành công. Anh thì thầm một cách cường điệu nhưng đích đáng: “Phần lớn những gì người ta biết đều không đáng để biết”

Cho tới giờ, tôi vẫn còn thiên hướng cho rằng những gì quý báu, những gì ta cần biết cho một nghề nghiệp, nhất thiết nằm bên ngoài phần cốt lõi, càng xa trung tâm càng tốt. Nhưng có một điều quan trọng khi đi theo đường lối riêng trong việc chọn lọc tài liệu đọc: những gì tôi được yêu cầu phải học ở nhà trường đã bị lãng quên; trong khi những gì tự tôi quyết định đọc, tôi vẫn còn nhớ

trong trường hợp của Tony, thời gian rỗi là kết quả của sự hiểu biết mang lại lợi ích

Nhưng sức mạnh của Tonny Béo là anh không bao giờ để cho người khác dựng lên câu hỏi. Anh từng dạy Nero rằng câu trả lời được gieo trồng trong mọi câu hỏi; đừng bao giờ trả lời thằng vào một câu hỏi vô nghĩa đối với bạn

Tony & Socrates:
định nghĩa sữa mẹ & nhu cầu uống sữa
con chó định nghĩa chủ & lòng trung thành
chó có bản năng, chúng ta không phải là chó. Những liệu con người chúng ta có khác biệt một cách cơ bản đến mức bị tước bỏ hoàn toàn bản năng xui khiến ta làm những điều mà ta không có chút manh mối gì về chúng? Liệu ta có buộc phải giới hạn đời mình trong phạm vi những gì ta có thể trả lời bằng thứ tiếng Anh Brooklyn nguyên thủy?

Ông lấy đi niềm vui của tình trạng vô minh trước những sự việc mà người ta không thấu hiểu. Và ông không có câu trả lời cho họ

Địa vị đứng đầu của tri thức định nghĩa
Lầm tưởng những gì không thể nhận thức bằng trí tuệ là những thứ phi trí tuệ

Ngụy biện duy lý của kẻ ngốc
“phá hủy một cách sáng tạo” & “sáng tạo một cách phá hủy”

Nietzche: sự tăng trưởng tri thức – hay bất luận thứ gì khác – không thể đạt được nếu không có Dioysian. Nó phơi bày những sự việc mà ta có thể chọn lọc vào một lúc nào đó, biết rằng ta có khả năng chọn lựa. Nói cách khác, nó có thể là nguồn gốc của hoạt động chỉnh sửa ngẫu nhiên, & Apollonian có thể là tính duy lý trong quá trình chọn lọc

Tại sao bị lãng quên? Vì nền giáo dục có tổ chức ưa thích sự kiệt quệ & đơn giản hóa của chủ nghĩa duy lý ngây thơ, dễ dạy, chứ không phải chất liệu phong phú của chủ nghĩa kinh nghiệm & như tôi đã nói, những người công kích tư duy hàn lâm gần như không có người đại diện (ta sẽ thấy điều này thể hiện rõ ràng trong lịch sử y học)

Ernest Renam, theo định nghĩa logic không bao gồm các sai biệt (nuance), mà vì chân lý hoàn toàn nằm trong các sai biệt, nên logic là “một công cụ vô ích để tìm kiếm chân lý trong khoa học đạo đức & chính trị”

Người cổ đại biết rằng tri thức không hoàn chỉnh – tri thức nữa vời – luôn luôn nguy hiểm

Edmund Burke, phản đối cách mạng Pháp do phá hủy “sự lành mạnh về tinh thần chung của thời đại”. Ông tin rằng những biến thiên xã hội lớn làm ta liên lụy với những ảnh hưởng không lường trước & vì thế, ông ủng hộ hoạt động thử nghiệm & sửa sai nhỏ (thực chất là hoạt động chỉnh sửa có dạng lồi) trong các hệ thống xã hội, cùng với sự tôn trọng các quy tắc suy nghiệm phức tạp theo truyền thống

một điều gì đó có tính chất thế tục, giống như thay vì giữ tiền, bây giờ ta giữ kim loại quý, vì chúng không thuộc sở hữu của chính phủ

Đối với Tony, sự phân biệt trong cuộc đời chẳng phải là về đúng hay sai, mà là kẻ ngốc hay không ngốc
Kết quả, những gì xảy ra với bạn (lợi ích hay thiệt hại từ một biến cố) luôn luôn là điều quan trọng nhất, chứ không phải bản thân biến cố

Đúng & Sai ( cái mà ta gọi là “niềm tin”) chỉ đóng vai trò thứ yếu trong các quyết định của con người; chính những kết quả xảy ra từ Đúng & Sai mới đóng vai trò chi phối

Tính mỏng manh chứ không phải xác suất
Đánh đồng giữa biến cố & việc chịu tác hại của biến cố

Nền giáo dục thật là mỏng manh
Giáo dục là một thể chế tăng trưởng mà không có những yếu tố gây căng thẳng từ bên ngoài: cuối cùng rồi sẽ sụp đổ

Thời gian là kẻ bôi xóa chứ không phải người xây dựng & sẽ xóa nhòa những đối tượng mỏng manh, bất kể đó là công trình xây dựng hay ý tưởng

không quá phiền lòng bởi nhận xét của các học giả hàn lâm – cũng hệt như những cô gái làng chơi lắng nghe các nữ tu bình luận về ngón nghề

“gọt chân cho vừa giày” chính xác bao gồm việc giản đơn hóa tính phi tuyến & biến nó thành tuyến tính – việc giản đơn hóa gây ra méo mó dị dạng

Rằng học giả còn có những việc khác để làm như đọc sách trên giường vào buổi sáng, viết lách bên chiếc bàn kê trước cửa sổ, đi bộ (chậm rãi), uống café espresso (vào buổi sáng), uống trà hoa cúc & lại đọc sách trên giường trước khi ngủ

Sự khác nhau giữa một nghìn hòn đá nhỏ & một tảng đá lớn

Lợi bất cập hại: nói đơn giản ra, gia tăng cường độ sẽ gây ra thiệt hại nhiều hơn so với lợi ích đạt được nhờ giảm cường độ tương ứng

Một biến cố lớn bất thường duy nhất sẽ gây hại nhiều hơn so với ảnh hưởng tích lũy của nhiều cú sốc nhỏ

Các biến cố bình thường vốn xảy ra nhiều hơn so với các biến cố cực độ. Trên các thị trường tài chính, những biến cố có độ lớn 0.1% ít nhất cũng xảy ra nhiều hơn 10 000 lần so với những biến cố có độ lớn 10%. Động đất < 2′ R khoảng 3 triệu vụ/năm

Nguyên tắc: đối tượng mỏng manh là đối tượng bị tổn thương bởi các biến cố cực độ nhiều hơn nhiều so với một loạt những biến cố trung gian. Chỉ có thế, & không có cách nào khác để có tính mỏng manh

Kỷ luật cá nhân buộc tôi phải có sự dự phòng
không nhồi nhét quá nhiều cuộc hẹn trong 1 ngày (thông thường, các cuộc hẹn không bổ ích mà cũng chẳng dễ chịu)
vì một ngày trong lịch hẹn khiến tôi có cảm giác hệt như tù nhân

Đây là vấn đề trọng tâm của tính hiệu quả: các loại sai lầm này nhân lên, phình to, với tác động chỉ đi theo một hướng – hướng tiêu cực

Cách trực giác: xem xét thuộc tính gia tăng quy mô: nếu bạn nhân đôi mức độ liên lụy với một biến số rủi ro nào đó, liệu thiệt hại nó gây ra có nhiều hơn gấp đôi hay không?

“More is Different”

Thành phố/Nhà nước: không phải là một ngôi làng lớn
Công ty không phải là một hoạt động kinh doanh nhỏ trở nên lớn hơn

Một “bữa ăn cân bằng”
Đó là sự khước từ liệu pháp Hormesis, yếu tố căng thẳng nhẹ do sự thiếu thốn đôi khi xảy ra sẽ giúp tăng cường sức khỏe

Hiệu ứng lồi này đã bị khoa học bỏ sót hoàn toàn; nhưng không bị bỏ sót trong tôn giáo, các truyền thống & suy nghiệm của người xưa

Chạy, chứ đừng đi
Ý tưởng của hoạt động rèn luyện chính là nhằm mục đích hưởng lợi từ khả năng cải thiện nghịch cảnh trước các yếu tố căng thẳng; như ta đã thấy, tất cả các kiểu rèn luyện chỉ là việc khai thác hiệu ứng lồi

“nhỏ là đẹp”
Nhỏ có thể xấu, nhưng chắc chắn đở mong manh hơn

Làm thế nào để không rơi vào tính thế bắt buộc
Tình thế bắt buộc xảy ra khi người ta không còn chọn lựa nào khác ngoài một việc phải làm & làm ngay lập tức, bất kể chi phí bao nhiêu
Tình thế bắt buộc càng trầm trọng hơn theo quy mô

“lợi thế kinh tế theo quy mô”, quy mô sẽ gây thiệt hại cho bạn vào những lúc căng thẳng; quy mô to lớn không còn là một ý hay vào những thời điểm khó khăn

M&A “giả thuyết ngông cuồng”: số liệu cho thấy, trong điều kiện tốt nhất cũng chẳng có lợi ích gì từ sự gia tăng quy mô này

Động vật lớn mỏng manh trước các cú sốc hơn so với động vật nhỏ “Why cats have nine lives”

Jared Mason Diamond (1937) Guns, Germs, & Steel (1997); Collapse (2005) & The World Until Yesterday (2012)
nhân chủng học, sinh thái học, đĩa lý & sinh học tiến hóa

Chẳng phải do “lòng tham” như chúng ta thường giả định. Vấn đề chủ yếu là do quy mô, & do tính mỏng manh xuất phát từ quy mô

Làm sao để thoát ra khỏi một rạp chiếu phim

“lớn” & “nhỏ” là khái niệm tương đối
“nhỏ” là đơn vị nhỏ nhất khả dĩ ứng với một chức năng hay nhiệm vụ cho trước có thể hoạt động với một mức độ hiệu quả nhất định

Tình trạng thắt cổ chai là cội nguồn của mọi tình thế bắt buộc

Tại sao máy bay không đến sớm. Tác động ở đây có tính chất 1 chiều

“ngụy biện kế hoạch” (planning fallacy)

Dự án Cung điện pha lê không sử dụng máy tính & các nguyên liệu được sản xuất không xa nguồn, với một số ít công việc liên quan trong chuỗi cung ứng

Cái thứ kinh khủng gọi là “hiệu quả”, khiến cho con người giong buồm đến quá gần giông bão

không được vay mượn, buộc phải cân bằng ngân sách

Đa dạng hóa: nguồn ô nhiễm, nguồn tài nguyên khoáng sản, nguồn thực phẩm

Cũng hệt như mọi trẻ em đều đọc Harry Potter & chơi Facebook, con người ta khi giàu có sẽ bắt đầu tham gia vào cùng những hoạt động như nhau & mua sắm những món đồ giống hệt nhau

Tính phi tuyến của sự phồn vinh
chỉ bởi giàu hơn nên thế giới gặp rắc rối nhiều hơn với tính mỏng manh & tính không thể dự đoán gia tăng

Ngay cả ở cấp độ cá nhân, giàu cũng có nghĩa là đau đầu nhiều hơn; để giảm nhẹ những phức tạp phát sinh từ sự giàu có ta có thể phải làm việc vất vả hơn so với khi ta làm việc để trở nên giàu có

tính mỏng manh trong một lĩnh vực bất kỳ – đều nằm ở tính phi tuyến

Bố già (III) “Đúng lúc tôi nghĩ mình đã ngoài cuộc thì họ kéo tôi trở vào”
Có thể tóm gọn như sau: tìm hiểu xem thử những tính toán sai lầm hay dự báo sai lầm của ta khi cân đối lại có phải là lợi bất cập hại hay không & thiệt hại tăng vọt như thế nào
Thiệt hại tăng vọt như vậy có nghĩa là một tảng đá lớn cuối cùng sẽ gây tử vong. Cũng hệt như sự biến thiên lớn của thị trường cuối cùng sẽ xóa sổ công ty

ta có thể đo lường được hiệu ứng lồi này
Kỹ thuật tìm kiếm sự tăng vọt thiệt hại này áp dụng cho mọi thứ dẫn đến việc ra quyết định trong bối cảnh bấp bênh bất trắc & quản lý rủi ro. Tuy rằng điều này thú vị nhất trong lĩnh vực y khoa & công nghệ, nhưng nhu cầu tức thời là trong kinh tế

Quy tắc suy nghiệm để tìm tính mỏng manh (& khả năng cải thiện nghịch cảnh) vận hành như sau
Thâm hụt chính phủ/đòn bẩy tài chính của một công ty: bạn cần vay mượn ngày càng nhiều để đạt được cùng một kết quả như trước, hệt như trong một vụ lừa đảo (Ponzi)

Đòn bẩy hoạt động của một công ty mỏng manh. Nếu doanh số tăng 10% thì lợi nhuận sẽ tăng ít hơn so với mức giảm lợi nhuận phát sinh khi doanh số giảm 10%

Vấn đề duy nhất là, toán học gây nghiện

Fukishima: người ta ước lượng quá thấp đến 10 000 lần

kinh tế học nhìn chung là một chuyên ngành lừa bịp

Đừng lội qua sông nếu nó sâu trung bình là 1.2m

hiệu ứng bậc hai, hiệu ứng lồi

Hòn đá luyện đan:
a) Tính khốc liệt của vấn đề đánh đồng (x & f(x))
b) Vì sao những đối tượng có khả năng chọn lựa sẽ có lợi thế dài hạn & làm thế nào để đo lường khả năng đó
c) Một thuộc tính tinh tế công thêm được gọi là bất đẳng thức Jensen “độ lệch lồi”
trị trung bình của biến số, hàm số theo trị trung bình, trị trung bình của hàm số

Nếu bạn có tính phi đối xứng thuận lợi, hay hiệu ứng lồi dương, các quyền chọn là một trường hợp đặc biệt, thì trong dài hạn bạn sẽ khấm khá một cách hợp lý, đạt được những kết quả cao hơn bình quân khi có tình trạng bất định

Phản đề:
Càng bất định, vai trò của khả năng chọn lựa càng có tác dụng hơn & bạn sẽ đạt kết quả cao hơn. Thuộc tính này hết sức quan trọng trong cuộc sống

thật ra, những thứ càng quyền năng thì sự mô tả bằng ngôn ngữ càng không hoàn chỉnh

Kẻ lừa bịp ở đâu? Khuyên phải làm gì đó, kẻ cho những lời khuyên khẳng định
“Không làm gì cả” không được xem là hành động

thực tế, phương pháp phủ định mới được sử dụng bởi những kẻ chuyên nghiệp, những người được chọn lọc thông qua quá trình tiến hóa: kỳ thủ thường chiến thắng bằng cách không để bị thua, trở nên giàu có vì không bị phá sản (nhất là khi người khác phá sản), tôn giáo chủ yếu bao gồm những điều cấm; quá trình học hỏi trên đường đời chủ yếu là về những gì nên tránh. Bạn giảm được hầu hết rủi ro cá nhân ngẫu nhiên nhờ vào một số ít biện pháp

Hơn nữa, ta bị mắc lừa bởi ngẫu nhiên là ở chỗ, trong hầu hết những tình huống đầy ngẫu nhiên, ta thường không biết chắc liệu 1 người thành công sẽ có kỹ năng hay là 1 người có kỹ năng sẽ thành công – nhưng ta có thể dự đoán được phản đề, nghĩa là 1 người hoàn toàn không có kỹ năng rốt cuộc sẽ thất bại

Tri thức phản đề
Vạn vật phản đề

Các hệ thống chính trị, cơ chế tốt là cơ chế giúp loại bỏ những kẻ xấu

Việc giữ khoảng cách với một người người ngu dốt cũng tương đương với việc kết bạn với một người thông thái
\
Quy luật Pareto 80/20, khi áp dụng 3 lần sẽ thành 50/1 “được ăn cả ngã về không”
ngày nay trong một số lĩnh vực: 99/1
chỉ cần chú trọng sửa đổi 1% của hệ thống là đủ để giảm tính mỏng manh (hay tăng khả năng cải thiện nghịch cảnh) khoảng 99% – và tất cả chỉ mất vài bước, thường là với chi phí thấp, để làm cho sự việc trở nên tốt hơn & an toàn hơn

Giới mafia thường nói, hãy lấy sạn ra khỏi giày

BDS: “vị trí, vị trí, vị trí”

Paul Valely, nhiều điều ta cần phải bỏ qua để hành động

Tôi phát hiện ra rằng tôi đã sử dụng bằng trực giác ý tưởng “càng đơn giản càng tốt” như một sự trợ giúp khi ra quyết định (trái với phương pháp thuận – chống). Ví dụ, nếu bạn có nhiều hơn một lý do để làm điều gì đó ( chọn bác sĩ, thuê người làm vườn hay nhân viên, kết hôn với ai, thực hiện một chuyến đi) thì thôi bạn đừng làm nữa. Điều đó không có nghĩa là một lý do thì tốt hơn 2 lý do mà chỉ có nghĩa là khi phải tìm kiếm đến hơn một lý do, bạn đang cố gắng tự thuyết phục mình hãy làm điều gì đó

Những quyết định hiển nhiên (đứng vững trước mọi sai lầm) KHÔNG CẦN đến hơn một lý do

Lưỡi dao cạo của Bergson “Một nhà hiền triết chỉ nổi tiếng vì một ý tưởng duy nhất, không hơn”

Ta hãy đóng vai nhà tiên tri, dẫu đó không phải là một chọn lựa nghề nghiệp tốt, trừ khi bạn có làn da dày, giới thân hữu chí cốt, ít truy cập internet, một thư viện với những câu tục ngữ cổ xưa thâm thúy & nếu có thể, có khả năng khai thác lợi ích cá nhân từ việc tiên tri của bạn
trước khi bạn được chứng minh là đúng bạn sẽ bị xỉ vả; sau khi chứng minh là đúng bạn sẽ bị ghét bỏ trong một thời gian, hay tệ hơn, ý tưởng của bạn sẽ trở nên “tầm thường” do sự hồi tưởng méo mó sau khi sự việc xảy ra

Phương pháp của Tony – tập trung vào việc khai thác lợi ích vật chất thay vì tìm kiếm sự công nhận – trở nên thuyết phục hơn

Cách làm xác đáng hơn là bớt ra khỏi tương lai, nghĩa là bỏ bớt những thứ sẽ không còn tồn tại trong thời gian sắp tới

TND tích cực còn khó dự đoán hơn TND tiêu cực

“Thời gian có sức mạnh tàn phá mọi thứ” ngay cả những gì vững chắc nhất

Công nghệ mới sẽ xuất hiện – những gì mới lạ sẽ có những năm tháng huy hoàng nhất định. Những gì mỏng manh sẽ được thay thế bằng những thứ khác
Nhưng “những thứ khác” này là những thứ ta không thể dự đoán

Dự đoán liên quan đến đối tượng mỏng manh, dài hạn tin cậy hơn ngắn hạn
Dự đoán tiêu biểu, ngắn hạn tin cậy hơn, giảm chất lượng theo thời gian

Hầu hết mọi thứ từng được tưởng tượng không bao giờ xảy ra
Thế giới của chúng ta hiện nay quá gần gũi với thế giới của người xưa, gần gũi hơn so với những gì họ từng hình dung hay mong muốn tưởng tượng

Những người mô tả tương lai thường có xu hướng mắc chứng cuồng hiện đại (không được điều trị & cũng chẳng thể chữa lành)

Các nhà tư tưởng kỹ trị: “tư duy máy móc”: xu hướng tự kỷ: tính say mê khoa học một cách rồ dại – thiếu hấp dẫn, quan tâm đến đối tượng chứ không phải con người, khiến họ không quan tâm đến bề ngoài của mình. Họ yêu tính chính xác bằng tổn thất của khả năng ứng dụng. Và họ thường không có tri thức văn hóa

Homer, Plato, Shakespeare
Điêu khắc Phidias, Michelangelo, Canova

Và so với hiện tại, quá khứ – khi được xử lý thích hợp – sẽ là người thầy bảo ban ta về các thuộc tính của tương lại tốt hơn nhiều. Để tìm hiểu tương lai, bạn không cần đến những thuật ngữ công nghệ tự kỷ, nỗi ám ảnh với “những ứng dụng đột phá” các kiểu. Bạn chỉ cần như sau: một chút tôn trọng quá khứ, một chút hiếu kỳ về thành tích quá khứ, nỗi khao khát sự thông thái của người xưa, và nắm bắt khái niệm “quy tắc suy nghiệm”, những quy tắc suy nghiệm bất thành văn này thường có ý nghĩa quyết định sống còn. Nói cách khác, bạn sẽ buộc phải tôn trọng những thứ còn tồn tại xung quanh

Một thuộc tính tự nhiên của công nghệ là chỉ muốn được thay thế bởi chính nó

Tôi không nói mọi công nghệ đều không lão hóa, mà chỉ những công nghệ đã có xu hướng lão hóa thì diệt vong

Về mặt thống kê, “trẻ” gần như không làm gì cả

Karl Popper, sai lầm của chủ nghĩa lịch sử. Thực chất: câu trả lời của tôi là: hãy cho các em đọc các tác phẩm cổ điển. Tương lai nằm ở quá khứ. Cách ngôn Ả Rập: Những người không có quá khứ sẽ chẳng có tương lai

Hiệu ứng mắc lừa bởi ngẫu nhiên: Thông tin có một thuộc tính khó chịu: nó che giấu thất bại

Chúng ta lưu ý đến những thứ biến thiên & thay đổi nhiều hơn so với những gì tuy đóng vai trò to lớn nhưng không thay đổi
Nước vs điện thoại
Chứng cuồng hiện đại & tâm lý cả thèm chóng chán
hiệu ứng guồng quay

đồ cổ, tranh, bữa ăn, thợ thủ công

Những sự việc phát triển một cách tự nhiên, bất kể là các thành phố hay những ngôi nhà riêng lẻ, thường có chất lượng tuân theo một kiểu mẫu lặp. Cũng như mọi thứ còn tồn tại, tất cả những tổ chức hữu cơ, như lá phổi hay cây cối đều tăng trưởng dưới một hình thức tự điều khiển nhưng thuần hóa

Mọi thứ trong tự nhiên đều có tính lặp: không đều & phong phú về chi tiết, nhưng theo một kiểu mẫu nhất định

Tk 17 (Baroque), Tây Ban Nha 8 -16 (Moorish)

Thật ngược đời, sự phong phú trong các chi tiết lại dẫn đến sự bình yên trong tâm hồn

Tôi thích viết lách trước cây cối, & nếu có thể, trong những khu vườn hoang sơ với những cây dương xỉ

Công nghệ hiện đại cho phép chúng ta hòa vào thiên nhiên, thay vì một cánh cửa sổ nhỏ, toàn bộ bức tường có thể trở nên trong suốt, giáp với những vùng đất rậm rạp & sum suê cây cối

Những quyển sách đã tồn tại qua 10 năm sẽ còn tồn tại thêm 10 năm nữa; những quyển sách đã tồn tại qua hai thiên niên kỷ sẽ tiếp tục tồn tại thêm một thời gian kha khá nữa

Tương tự, những kết quả dường như không thú vị, không được lưu ý tới, nhiều năm sau có thể hóa ra là những cú đột phá

Sách giáo khoa căn bản phổ thông hay đại học – bất kỳ ngành nào

“Càng ít càng tốt từ những tác phẩm trong vòng 20 năm trở lại đây ngoại trừ những sách lịch sử không nói về 50 năm gần đây”

Vậy thì cái gì mỏng manh? Những gì to lớn, tối ưu hóa, dựa dẫm quá đáng vào cái gọi là phương pháp khoa học thay vì những quy tắc suy nghiệm đã được thời gian kiểm chứng.
Công ty lớn (quy mô), nhà nước tập quyền, ngân hàng trung ương

Cảnh báo, chứ không nhất thiết là dự đoán & dự đoán các thảm họa nếu người ta không lắng nghe

Vai trò kinh điển của nhà tiên tri, không phải là nhìn về tương lai, mà đúng ra là nói về hiện tại. Nhà tiên tri khuyên người ta nên làm gì, hay đúng hơn & xác đáng hơn, theo tôi, khuyên họ không nên làm gì

Sự thật mất lòng
Chúng ta thường không thể học hỏi từ hành vi quá khứ

Sai lần của những nhà khoa học ra sức trở thành mới mẻ theo một phương thức tiêu chuẩn (cũ)

Con chó của Empedocles
Xem xét sự tương đồng giữa con chó & ô gạch: chỉ xem xét lịch sử câu chuyện, chứ không dựa trên sự giải thích duy lý
Tôn giáo, những thói quen của tuổi già

“người khôn ngoan” ” nhà thực hành khôn ngoan”
người thực hành y khoa dựa vào bằng chứng & kinh nghiệm

Ra quyết định dựa vào kết quả, chứ không dựa vào tri thức

phản đề: đừng làm kẻ ngốc: chỉ những gì phi tự nhiên mới cần phải chứng minh lợi ích của nó, chứ những gì tự nhiên thì không cần bằng chứng

Trong một lĩnh vực phức hợp, thời gian sẽ là bằng chứng

Trong bối cảnh phi tuyến tính, những phát biểu đơn giản như “có hại” hay “có lợi” không thể đứng vững: vấn đề là ở liều lượng

vì chính sự tiện nghi thoải mái gây ra tính mỏng manh

thiệt hại nằm ở tương lai, chứ không phải ở quá khứ

chi phí tiềm ẩn thì lớn lao hơn nhiều so với lợi ích cộng dồn

Trong một thị trường “phát triển”, không có bữa trưa miễn phí, & những gì có vẻ là một bữa trưa miễn phí sẽ có một rủi ro ngầm ẩn
“giao dịch của kẻ ngốc”

nếu có thứ thuốc thần kỳ này thì Tự nhiên ắt hẳn đã tự mình tìm thấy. Nhưng nên nhớ rằng tình trạng đau ốm thì hiếm hoi hơn so với tình trạng khỏe mạnh & con người càng đau ốm thì Tự nhiên càng ít có khả năng tự mình tìm ra giải pháp,theo cách ngày càng tăng dần

liều dùng 50% trong một thời đoạn, rồi đến liều dùng 150% trong thời đoạn tiếp theo cho kết quả ưu việt hơn liều dùng 100% trong cả hai thời đoạn

Những loại thuốc làm hạ số đo đặc biệt nguy hiểm do tính phức tạp hợp pháp.

hại não do thuốc mê, bác sĩ gây hại tủy sống, vi trùng bệnh viện

phẫu thuật trị béo phì thay cho việc nhịn đói của những bệnh nhân tiểu đường quá cân

chất khử trùng, việc làm sạch các sản phẩm -> bệnh tự miễn
việc sinh mổ trong những trường hợp không thật sự cần thiết
bổ sung sắt
tẩy trắng gạo & bột mì

bàn chải là tự nhiên, kem đánh răng chỉ để chống lại những sản phẩm bất thường mà ta tiêu thụ như tinh bột, đường & siro ngô có hàm lượng đường fructose cao

Tâm thần học, đặc biệt là tâm thần học nhi đồng

thực phẩm không chỉ là nguồn năng lượng mà còn truyền tải thông tin về môi trường

Các hệ phức hợp có các vòng lặp phản hồi, nên những gì bạn “đốt cháy” phụ thuộc vào những gì bạn tiêu thụ & cách tiêu thụ

Logic tự nhiên sẽ ưu việt hơn logic của bạn

Sự lưỡng phân trong luật pháp: vô tội cho đến khi được chứng minh là có tội, so với có tội cho đến khi được chứng minh là vô tội

tư vấn, loại nghề nghiệp đặt nền tảng trên việc xây dựng những câu chuyện & chủ nghĩa duy lý ngây thơ

Chúng ta dễ bị lừa bởi các lý thuyết. Nhưng lý thuyết đến rồi đi, chỉ có trải nghiệm thực tế ở lại

hiện tượng học quá trình, là biểu hiện kinh nghiệm thực tế

nếu bạn phát triển cơ bắp, bạn có thể ăn nhiều mà không bị mỡ bụng. Nâng tạ giúp làm nổi cơ bắp

Vì thế, bí quyết hành động trong mỗi cuộc phiêu lưu là càng vững mạnh càng tốt trước những thay đổi trong lý thuyết

Những người theo chủ nghĩa kinh nghiệm nhất quyết nói “Tôi không biết” khi đứng trước những tình huống chưa từng thấy một cách chính xác trong quá khứ, tức là trong những điều kiện gần giống

Người cổ đại thận trọng hơn

pharmakon (dược phẩm) vừa có nghĩa “độc dược” vừa có nghĩa “điều trị”

Xu hướng đổ lỗi cho hoàn cảnh

“tôi chẳng buồn để ý đến thuốc thang”

“không bác sĩ nào tìm thấy niềm vui trong tình trạng khỏe mạnh của bạn bè mình, không một chiến binh nào hài lòng trước cảnh thanh bình của thành phố quê hương”

Biến thiên ngẫu nhiên thường bị nhầm lẫn là thông tin, vì thế dẫn đến sự can thiệp

Việc đi khám bác sĩ thường xuyên ~ truy cập thông tin quá thường xuyên

thật khó lý giải sự khác biệt giữa “có ý nghĩa thống kê” & “có ý nghĩa thực chất”

Mọi xu hướng ước lượng thấp này đều dẫn đến hành động chứ gần như không bao giờ dẫn đến phi hành động

khi hai biến số cùng ảnh hưởng đến một kết quả (chất béo & carbonhydrate), đôi khi ta chỉ nhìn thấy ảnh hưởng của một trong hai biến số
Muối & cao huyết áp

Tôi là một người ra quyết định kết hợp & sẽ không bao giờ tách rời giữa hai vai trò: người ra quyết định & người theo thuyết xác suất kết hợp với một triết gia

duy lý ngây thơ ấu trĩ – chỉ chú trọng vào những gì đã biết mà bỏ qua những gì không biết

Điều kiện duy nhất cho chủ nghĩa duy lý tinh tế: khi ta tin tưởng & hành động như thể ta không biết toàn bộ câu chuyện – có nghĩa là, để trở nên tinh tế, bạn cần chấp nhận rằng bạn không tinh tế

Tuổi thọ gia tăng (với điều kiện không có chiến tranh hạt nhân) là sự kết hợp nhiều yếu tố: vệ sinh, penicilin, giảm tội phạm, phẫu thuật cứu người & một số nhà thực hành y khoa hoạt động trong những tình huống đe dọa mạng sống nghiêm trọng

điều trị một khối u không gây tử vong sẽ làm rút ngắn tuổi thọ của bạn – hóa trị là độc hại

Sai lầm logic: suy luận ngược: nếu tất cả những người chết sớm vì ung thư đều có một khối u ác tính, điều đó không có nghĩa là mọi khối u ác tính đều dẫn đến tử vong vì ung thư

ta cần phải có một xã hội miễn nhiễm trước sư ngu ngốc của các nhà làm luật thông qua phân quyền những quyết định quan trọng

Giảm bớt sự can thiệp y học
Chi tiêu ít hơn, sống lâu hơn là một chiến lược phản đề
Đừng hút thuốc
“về cơ bản, điều tốt có nghĩa là không có điều xấu”

“mưu cầu hạnh phúc” không tương đương với việc “tránh né thất bại”

“Đôi khi tình trạng thiếu dinh dưỡng giúp phục hồi hệ thống” tâm trạng vui vẻ, nghĩ ngơi & dinh dưỡng tiết chế

kỳ ăn chay thi thoảng: thông qua hạn chế calori

nhiều người cải thiện sức khỏe nhờ từ bỏ những sản phẩm vốn không tồn tại từ thời tổ tiên ta: đường & các sản phẩm carbonhydrate khác dưới dạng phi tự nhiên, các sản phẩm lúa mì, sữa & các sản phẩm từ bò, soda, rượu vang, viên vitamin, thực phẩm chức năng, bác sĩ gia đình, thuốc nhức đầu & các loại thuốc giảm đau khác

Nước & café
không tiêu thụ ngọt /carbonhydrate mà không kèm lượng xơ lớn

Loại bỏ: báo sáng, xếp, việc đi lại hàng ngày, máy điều hòa, tivi, dự báo kinh tế, tin tức cổ phiếu, máy tập thể hình

Nỗi khổ do tiền bạc gây ra

Người La Mã có một mối quan hệ lạ lùng với sự phồn vinh: bất kể thứ gì “mềm yếu” hay “nhẹ nhàng”đều bị xem là tiêu cực. Người La Mã không thích tiện nghi & am hiểu tác dụng phụ của sự tiện nghi thỏai mái

Bộ tộc hoạng mạc & người đô thị

không có kính mát nếu bạn mắt nâu

Bố già của phong cách sống theo tổ tiên Paleo, Art De Vany

Nếu tài sản đích thực trên đời này bao gồm những giấc ngủ không muộn phiền, ý thức minh mẫn, lòng biết ơn tương ái, không đố kỵ, sự ngon miệng, sức mạnh cơ bắp, năng lượng thể chất, những tiếng cười thường xuyên, không có những bữa ăn một mình, không có những lớp tập thể hình, có chút công việc thể chất (hay thú vui), nhu động ruột tốt, không có những phòng họp & có những nỗi ngạc nhiên thường kỳ, thì đó là sự loại trừ (loại trừ hiện tượng lợn lành chữa thành lợn què)

Tôn giáo & chủ nghĩa can thiệp ngây thơ

“nhóm Paleo” hay “nhóm ăn chay”

Tôn giáo, khống chế những thiệt hại do sự dồi dào sung túc gây ra

Ta thường mắc sai lầm do bỏ qua tính phí tuyến trên 2 phương diện: thành phần thực phẩm & tần suất tiêu thụ thực phẩm

Khi ta là động vật ăn cỏ, ta ăn một cách đều đặn; nhưng khi ta là thú săn mồi, ta ăn uống ngãu nhiên hơn. Vì thế, protein nhất thiết được tiêu thụ một cách ngẫu nhiên vì những lý do thông kê

hấp thu 3 lần protein trong một ngày & không có protein trong hai ngày tiếp theo chắc chắn sẽ không tương đương về mặt sinh học với việc hấp thu vừa phải “đều đặn” nếu phản ứng chuyển hóa của cơ thể ta có tính phi tuyến

Chính thống giáo Hy Lạp: 200 ngày ăn chay / năm
Kỳ chay chính thống: 40 ngày gần như không ăn sản phẩm động vật , không bánh kẹo & ngay cả dầu olive

Seneca nói “Đối với một người ốm, mật ong sẽ có vị ngon hơn”

tình trạng căng thẳng do rèn luyện + do tiết chế thực phẩm vốn có cùng tác dụng -> ta trở nên sắc sảo & tráng kiện hơn

tác dụng “làm sạch” của hiện tượng tự tiêu là mấu chốt của sự trường thọ
thỉnh thoảng bị thiếu đói sẽ mang lại lợi ích về sức khỏe & chỉ cần có thế

Trong tự nhiên, ta cần hao tốn năng lượng mới có cái ăn

Khả năng cải thiện nghịch cảnh của con người tự bộc lộ trong quá trình chỉnh đốn lại các gene nhằm đáp ứng trước sự thiếu đói

Đi bộ nhiều/Ngủ nhiều

trẻ em hay sách đều mang theo thông tin lưu lại qua nhiều thế kỷ

Tôi không muốn sống mãi như một con vật ốm yếu
Tôi tồn tại để nhận lấy một cái chết hào hùng vì tập thể, để sinh ra con cháu ( chuẩn bị & lo liệu cho chúng) hay để viết những cuốn sách; thông tin của tôi, gene di truyền của tôi, khả năng cải thiện nghịch cảnh trong tôi, sẽ là những thứ tìm kiếm sự bất tử, chứ không phải tôi
Nhường chỗ cho người khác

Đối với những người khắc kỷ, sự thận trọng có cùng bản chất với lòng dũng cảm – dũng cảm chống lại thôi thúc bản năng
thận trọng được xem là lòng dũng cảm của vị đại tướng

tôi ngưỡng mộ ông vì học vấn uyên thâm của ông, nhưng không khiếp sợ vì sự uyên bác tự nó không làm nên con người
Nếu bạn chấp nhận rủi ro & đương đầu với số phận một cách đầy phẩm giá, không một hành động nào của bạn có thể làm cho bạn trở nên tầm thường nhỏ bé; nếu bạn không dám chấp nhận rủi ro, không một hành động nào của bạn có thể giúp bạn trở thành vĩ đại, không hề có

Tony Béo có 2 quy tắc kinh nghiệm:
1) không bao giờ bước lên máy bay nếu không có phi công trên khoang
2) bảo đảm phải có thêm 1 phi công nữa

Nhưng giờ là thời đại thông tin. Ảnh hưởng của sự chuyển giao tính mỏng manh chắc cũng từng có trong lịch sử, nhưng giờ đây nó sâu sắc hơn, trong sự kết nối của thời hiện đại & tính vô hình gần đây của chuỗi nhân quả

“Thế giới tri thức” dẫn đến sự tách rời giữa “biết” & “làm” (cùng trong một con người) & dẫn đến tính mỏng manh của xã hội

Lời nói thật nguy hiểm: Những người lý giải bao biện sau khi sự việc xảy ra luôn luôn ra vẻ thông thái hơn những người dự đoán, bởi họ chuyên nghề nói suông

nhưng vì ký ức con người có xu hướng chỉ ghi nhớ những gì nhất quán, nên họ sẽ nhớ lại những gì họ từng thoáng nghĩ đến trong quá khứ mà nhất quán với nhận thức hiện tại

rồi những kẻ ngốc gặp rắc rối do đọc những lời nói nhảm này lại trông chờ vào đó như một sự hướng dẫn trong tương lai & lại tiếp tục gặp rắc rối nữa

Quá khứ thì lung linh hư ảo bởi các định kiến chọn lọc của bộ não & những hồi ức không ngừng thay đổi. Đặc điểm chính của kẻ ngốc là họ không bao giờ biết họ ngốc, vì đó là cách thức vận hành của bộ não chúng ta

tìm hiểu quyết định của ai đó, thể hiện qua hoạt động đầu tư riêng của họ

Thật ra, đâu cần kiếm được “lợi nhuận” từ các biến cố như Tony & Nero để chứng tỏ mình không ngu ngốc: chỉ cần tránh bị thiệt hại bời những biến cố đó là đủ rồi

Bạn không thể ngồi than vãn về thế giới. Bạn cần vươn lên đỉnh cao

Phải trang trọng xem xét các chiến lợi phẩm của mình. Giá trị biểu tượng. Chiến thắng vô hình thì đâu có giá trị

Bởi vì người ta chỉ cần nhất quán trong phạm vi một bài báo mà thôi, chứ không cần nhất quán xuyên suốt sự nghiệp

Gerd Gigerenzer, đừng bao giờ hỏi bác sĩ xem ta nên làm gì. Hãy hỏi bác sĩ xem bác sĩ sẽ làm gì nếu ở vào địa vị của ta

Tony Béo chỉ thích “kiếm tiền” chứ không cần “chứng tỏ mình đúng”

Những người có khả năng cải thiện nghịch cảnh có thể thua trong một thời gian dài mà không sao cả, miễn là họ tình cờ đúng một lần; trong khi đối với người mỏng manh, chỉ một lần thua có thể tàn đời

kẻ ngốc cố sao cho đúng, kẻ không ngốc cốt sao kiếm tiền

kẻ ngốc tìm cách thắng trong cuộc tranh luận
kẻ không ngốc tìm cách thắng cuộc & kiếm lợi

Thua trong cuộc tranh luận kể cũng tốt

Đối với Mẹ Thiên Nhiên, ý kiến hay dự đoán đều không quan trọng, tồn tại mới quan trọng

Sứ mệnh của chúng ta là làm sao cho những lời rao giảng đở rẻ tiền hơn

“decimation”: xử tử 10%, bốc thăm ngẫu nhiên nếu nghi ngờ hèn nhát

Tarek, 711, “Sau lưng các bạn là biển cả, trước mặt các bạn là quân thù đông đảo hơn. Tất cả những gì các bạn có là thanh gươm & lòng can đảm

Đừng bao giờ dồn kẻ thù vào chân tường

Nếu nhà khoa học nghiên cứu trong lĩnh vực toán học thuần túy hay thần học, hay dạy thơ, thì không có vấn đề gì. Nhưng nếu họ đang nghiên cứu trong các lĩnh vực ứng dụng, hãy cắm ngay biển báo nguy hiểm

“đừng xem những gì các học giả viết mà hãy nhìn kỹ những gì họ làm”

tình trạng không nhất quán giữa lời nói & lối sống của người ta có thể vô cùng rõ ràng & thuyết phục

Chỉ những người có niềm tin đích thực suy cho cùng mới tránh được tự mâu thuẫn với chính mình & không trở thành kẻ diễn giải bao biện sau khi sự việc xảy ra

Các công ty nhỏ & các cơ sở thủ công có xu hướng bán cho ta những sản phẩm lành mạnh, những sản phẩm xem ra cần thiết một cách tự nhiên & tự phát; còn những công ty lớn, trong đó có các công ty dược khổng lồ, có xu hướng sản xuất ra những thứ gây hại trên quy mô bán sĩ, lấy tiền của ta, rồi lại còn miệng chửi tay đấm lũng đoạn nhà nước nhờ vào lực lượng vận động hành lang. Hơn nữa, bất kỳ thứ gì đòi hỏi phải có hoạt động tiếp thị xem ra đều có những tác dụng phụ

Có những ngoại lệ: những công ty mang tâm hồn của người thợ thủ công, thậm chí có những công ty mang tâm hồn của người nghệ sĩ. Jobs, bên trong Iphone. Điều này chỉ có một người thợ thủ công thực thụ mới có thể làm được – những người thợ mộc với niềm tự hào cá nhân cảm thấy giả mạo khi chế tác bên trong chiếc tủ khác với bên ngoài. Một lần nữa, đây là một dạng dư thừa dự trữ, với kết quả về thẩm mỹ & đạo đức

Nghề thủ công. Không quảng cáo & tiếp thị: phô mai, rượu vang, thịt, trứng, cà chua, rau húng quế, táo, các nhà hàng, tiệm cắt tóc, nghệ thuật, sách vở, khách sạn, giày, áo sơ mi, kính mắt, quần, quả olive, dầu olive,… Điều này cũng áp dụng cho các thành phố, viện bảo tàng, nghệ thuật, tiểu thuyết, âm nhạc, tranh ảnh, tượng

Sự truyền khẩu là một bộ lọc tự nhiên hiệu nghiệm. Thật ra, đó là bộ lọc duy nhất

Cơ chế cung cấp hàng hóa rẻ nhất ứng với một quy cách sản phẩm cho trước lan tỏa trong bất luận thứ gì bạn nhìn thấy trên kệ hàng. Không chỉ là động cơ/từ cơ cấu thiết kế. Đó là tối ưu hóa thông qua tối đa hóa (hình ảnh & đóng gói) hay tối thiểu hóa ( chi phí & công sức)

Các công ty không có đạo đức tự nhiên: họ chỉ tuân theo bảng cân đối kế toán
Là công ty (niêm yết đại chúng) thì đâu có biết xấu hổ
Là công ty thì đâu có biết thương hại
Là công ty thì đâu có ý thức danh dự, các tài liệu tiếp thị lại đề cập đến “niềm tự hào”
Là công ty thì đâu có lòng độ lượng

Cuối cùng, nếu bạn có bao giờ phải chọn lựa giữa lời hứa của một kẻ cướp & một công chức, hãy chọn kẻ cướp

Lawrence xứ Ả Rập: đừng bao giờ tin lời những người không được tự do

Xem ra có một lợi thế sống sót cho những công ty thuộc sở hữu gia đình hay những công ty quy mô vừa & nhỏ do chủ sở hữu điều hành

Chỉ có ý thức danh dự mới có thể dẫn đến quan hệ. Bất kỳ quan hệ nào

Giàu có nhưng lệ thuộc: hiệu ứng guồng quay
Lòng tham có khả năng cải thiện nghịch cảnh, nhưng nạn nhân của lòng tham thì không có khả năng cải thiện nghịch cảnh

Quy trở lại vấn đề của kẻ ngốc khi tin rằng sự giàu có làm cho người ta trở nên độc lập hơn

Tantalus, kẻ bị trừng phạt vĩnh viễn trong thần thoại: hái quả quả vươn xa, uống nước, nước rút xuống

Và tầng lớp bị nhử mồi trường kỳ này là một trạng thái hiện đại
Seneca Debeneficisis: mọi thứ đều là riêng tư

Người ta gần như không liên lụy gì đến những kẻ quyền thế giàu có khác, tương tự như các ông trùm mafia không hòa nhập với những ông trùm mafia khác ngoài khu vực quyền hạn của mình
Những địa chủ, chính khách địa phương

Những người có thể đánh mất vị thế của mình trong những thành phố lớn lại bảo toàn thân phận ở các tỉnh lẻ quê hương.

Nghề nghiệp chỉ là đồng tiền chết tiệt từng giúp Thales xứ Miletus đánh giá lòng trung thực của ông
Sparta, nhân cách con người hoàn toàn là lòng can đảm

Tony Béo, nhân cách con người bắt đầu ở trình độ “tự làm chủ”, làm chủ các quan điểm của mình. Và nó không liên quan đến của cải, dòng dõi, trí thông minh, hình thức bề ngoài, cỡ giày, mà đúng hơn, nó liên quan đến lòng can đảm

Tony Béo, người tự do là người mà không ai có thể ép họ làm điều mà họ không muốn làm

Chỉ những người có lòng can đảm mới tự do với quan điểm của mình. Những kẻ ẻo lả là bẩm sinh, chứ không phải là một tính cách mới hình thành. Họ vẫn ẻo lả bất kể họ độc lập như thế nào, bất kể họ giàu có ra sao

Cơ chế thao túng luân thường đạo lý, trong đó người ta điều chỉnh niềm tin theo hành động, chứ không phải điều chỉnh hành động theo niềm tin

Quyền chọn số liệu thuận lợi
Quyền chọn dừng khi có kết quả đúng
Có thể tìm những mối tương quan thống kê – những mối tương quan không đích thực nổi lên bề mặt

Dữ liệu có một thuộc tính chắc chắn: trong những tập hợp dữ liệu lớn, những biến thiên lớn có thể quy cho độ nhiễu (hay phương sai) chứ không phải là thông tin (hay tín hiệu) 80% giả mạo

Hãy nhìn quanh mình, nhìn vào đời mình, các đối tượng, các mối quan hệ, các thực thể
Thời gian là biến động
Giáo dục, theo ý nghĩa định hình tính cách, nhân cách & tiếp thu kiến thức thực thụ, cũng giống như sự xáo trộn

Có những thứ bị đổ vỡ do sai lầm, nhưng những thứ khác vẫn nguyên vẹn. Có những lý thuyết bị xé tan, nhưng những thứ khác vẫn không suy suyễn. Hoạt động phát minh đổi mới chính xác là thứ được lợi nhờ tình trạng không chắc chắn: có những người ngồi chờ tình cảnh bấp bênh bất trắc & sử dụng nó làm nguyên liệu, hệt như những người thợ săn thời cổ đại

To lớn & nhanh chóng thật ghê tởm

Và Bảng Bộ Ba cho ta chỉ báo về những gì nên làm để sống trong một thế giới không muốn chúng ta am hiểu nó, một thế giới mà chính vì ta không am hiểu nên lại càng hấp dẫn

Cách tốt nhất để xác minh rằng ta còn sống là kiểm tra xem ta có yêu thích biến động hay không

Đó là lời khen ngợi tuyệt vời nhất Nero từng nhận được từ Tony, tin rằng Nero có thể đọc được suy nghĩ của mình
Mà quả thật anh đã đọc được