1

Trò Đùa của Ngẫu Nhiên

Tóm tắt từ bộ sách Incerto của Nassim Nicholas Taleb: tài liệu khoa học nghiêm túc, không phải bài viết tự suy luận, suy diễn. 
Toàn bộ luận điểm trong bộ sách là mạnh mẽ và chưa bị bác bỏ sau 20 năm kể từ khi xuất bản tập đầu tiên của bộ sách
Hy vọng bạn có thể ứng dụng chúng vào cuộc sống/công việc để tạo niềm vui + lợi nhuận cho bản thân và nhiều người xung quanh

SỨC KHỎEMAY MẮN & THÀNH CÔNG
HỌC HÀNHTRÍ NÃO
DỰ ĐOÁNMÊ TÍN
XÁC SUẤTANH HÙNG & TỘI ĐỒ
DỮ LIỆUTRÒ ĐÙA CỦA NGẪU NHIÊN
AUTODIDACTTHIÊN NGA ĐEN
R. Feynman, C. MungerKHẢ NĂNG CẢI THIỆN NGHỊCH CẢNH
BOOKS

hãy bớt nghiêm trọng hóa kiến thức đi

Con người thực tế, lấy bất định làm nghề, cảnh giác để tránh bị sự ngẫu nhiên che mắt, cố gắng đánh lừa những cảm xúc gắn với những kết quả mang tính xác suất

đầu tư thêm cho vị thế thắng; tăng vốn cho mảng có lời, giảm vốn ở mảng lỗ

đi tìm hiểu sự bất định –> nghiên cứu về cách con người bị sự bất định che mắt

sự kiện hiếm gặp đóng vai trò quan trọng trong việc lý giải về thế giới mà ta đang sống mà ta vẫn thấy chúng phi lý và ngược đời như tổ tiên ngày xưa

Thiên kiến nhận thức muộn (hindsight bias): các sự kiện trong quá khứ luôn luôn có vẻ ít tính ngẫu nhiên hơn so với bản chất thực của chúng. Mọi người thường cho rằng những sự kiện đã xảy ra là có thể dự đoán được từ trước –> họ nghĩ rằng mình phải biết điều đó sớm hơn

Kể chuyện quá khứ bằng sự giải thích của một cái đầu bị lừa dối theo hướng hợp lý hóa sự việc đã xảy ra. Bị loạn trí

Các phát ngôn tiết lộ nhiều điều về người phát ngôn hơn là về thông điệp mà chúng muốn truyền tải

Bạn có thể dự đoán sai tất tần tật mọi chuyện trong suốt cuộc đời mình nhưng vẫn ung dung tin rằng lần tới mình sẽ đoán đúng

Tài sản quan trọng nhất cần phải bảo vệ & vun vén là sự hoài nghi tri thức vốn đã ăn sâu bén rễ trong tôi

trêu chọc những người đề cao quá mức bản thân & chất lượng kiến thức của mình

Lòng dũng cảm để giữ vững tinh thần hoài nghi; lòng dũng cảm phi thường để nội quan, để đối diện chính mình & để thừa nhận những giới hạn của bản thân

Chúng ta được mẹ thiên nhiên nhào nặn để tự lừa dối chính bản thân mình

Xác suất: thuần túy về mặt định tính, sách vở >< mặt định lượng “khoa học”

Vấn đề quy nạp của Humme (hay những suy luận của Aristotle về cái toàn thể) >< mô hình của các công trình về đánh bạc

Xác suất là sự chấp nhận rằng tri thức của chúng ta thiếu sự chắc chắn & là sự phát triển các phương pháp đối phó với sự ngu dốt cùa chúng ta

Điểm cốt lõi của tư duy xác suất là cân nhắc đến những kết quả thay thể có thể đã xảy ra, là suy nghĩ rằng lẽ ra thế giới đã có thể khác đi như thế nào

Tôi đã dành cả sự nghiệp để công kích lối sử dụng xác suất theo hướng “định lượng”

May mắn trong thế giới tài chính là loại may mắn mà không ai hiểu được nhưng hầu hết những người tham gia vào đó lại nghĩ rằng họ hiểu, do đó những thiên kiến càng bị khuyếch đại lên nhiều lần

mọi việc mang tính ngẫu nhiên nhiều hơn chúng ta tưởng chứ không phải là “toàn bộ chỉ là ngẫu nhiên”

hầu hết những người thành công ở London đều là những gã ngốc may mắn chứ không phải là “tất cả những người thành công ở London đều là những gã ngốc may mắn”

chủ nghĩa hoài nghi >< chủ nghĩa hư vô

Có chuẩn bị, có kỹ năng, sự kiên trì, tính bền bỉ, sự kiên nhẫn: cực kỳ cần thiết nhưng chỉ là điều kiện cần

Đa phần thành công do thiểu số thời cơ mang đến, nên nếu không nắm bắt được một thời cơ như vậy, cả sự nghiệp của một đời người sẽ đi tong. Hãy chớp lấy may mắn của bạn!

Đôi khi não bộ của chúng ta quay ngược chiều mũi tên nhân quả

Ngụy biện khẳng định hậu thức

Nhầm lẫn giữa điều kiện cần với nguyên nhân

Ngụy biện đường vòng: việc sử dụng thông kê mà không có logic là sai lầm, NHƯNG việc sử dụng logic mà không có thống kê không phải là sai

Ngành truyền thông báo chí chỉ là giải trí đơn thuần, không phải là công cụ tìm kiếm sự thật. Hãy tránh xa những kẻ có vẻ không biết rằng họ chỉ đơn thuần là kẻ mua vui mà lại thật thà tin tưởng rằng mình là nhà tư tưởng

Việc trao đổi, liên lạc với những người thông minh giúp ích cho sự khai sáng của một cá nhân nhiều hơn là sục sạo lần mò trong thư viện

Có điều gì đó ẩn sâu trong bản chất giúp chúng ta phát triển nhiều ý tưởng khi đối thoại & giao du với người khác

a) Lật đổ quan niệm về con người được phát triển từ chủ nghĩa duy lý giáo điều của thời kỳ Hy Lạp Hóa (23 thế kỷ)
b) Phản bác Lý thuyết về tính hữu dụng (trong các giai đoạn khác nhau của nó) với những hệ quả đối với nhiều khía cạnh quan trọng như hạnh phúc

Bây giờ, hiểu về hạnh phúc là một mưu cầu thực sự

Luôn đảm bảo rằng bất cứ phát ngôn nào của tôi cũng có người đối chất

Sự may mắn được ngụy trang & nhìn nhận là phi may mắn (tức là các kỹ năng)

Sự ngẫu nhiên được ngụy trang & nhìn nhận là phi ngẫu nhiên (tức là thuyết tiền định)

kẻ ngốc gặp may

Người tiền sử đưa tay gãi mũi & chợt thấy trời đổ mưa

Câu thành ngữ có thể phản biện “Thiên thời địa lợi”

gán ý tứ sâu xa cho một cụm chữ xuất hiện ngẫu nhiên cạnh nhau

chỉ ra những “điểm bình thường” & “bất thường” trong dữ liệu thuần túy ngẫu nhiên

cố ý đón nhận sự nhầm lẫn giữa tạp âm và ý nghĩa

gán ghép ý nghĩa cho mọi dạng thức hiện thể

dò tìm hình dạng con người trong những vết mực loang

“tôi thấy thánh đường trong mây

Những người chấp nhận rủi ro”” trong kinh tế thực ra chỉ là nạn nhân của ảo tưởng (lạc quan và tự tin thái quá khi đánh giá thấp những hậu quả có hại có thể xảy ra). Hành động “”chấp nhận rủi ro”” của họ thường bị sự ngẫu nhiên che mắt”

Bảng về sự nhầm lẫn

Chúng ta đều đọc thấy những thông điệp dài dòng và phức tạp trong gần như mọi hình thức biểu hiện của tự nhiên có sự bất đối xứng (lòng bàn tay, cặn ở đáy của cốc café ở Thổ Nhĩ Kỳ, bói bài, bói lá trà,…) cộng với các giả thuyết về sự phức tạp và “hỗn độn” –> từ đó tìm ra các dấu hiệu để bốc phét và lừa đảo

Thông tin xấu (sai) còn tồi tệ hơn việc không có thông tin nào

nhóm Tầm nhìn Ảo Tưởng tin vào tư duy & lý trí – vượt qua rào cản văn hóa –> nhân loại tốt hơn, có thể dùng ý chí để kiểm soát bản năng & biến đổi bản năng chỉ qua lời ra lệnh đơn thuần nhằm đạt hạnh phúc lý trí

nhóm Tầm nhìn Bi Kịch tin vào sự tồn tại những giới hạn & khiếm khuyết cố hữu trong cách chúng ta suy nghĩ & hành động, đồng thời đòi hỏi chúng ta phải thừa nhận thực tế này, lấy đó làm cơ sở cho bất kỳ hành động nào của cá nhân & tập thể

Karl Popper: chủ nghĩa bác bỏ & sự hoài nghi những “câu trả lời” của giới trí thức (hoặc bất kỳ ai tự tin rằng mình biết chắc bất kỳ điều gì)

Freidrich Hayek & Milton Friedman: nghi ngờ chính phủ
Adam Smith: nghi ngờ ý định con người
Herbert Simon: tính lý trí bị hạn chế
Amos Tversky & Daniel Kahneman: phương pháp dựa trên kinh nghiệm để giải quyết vấn đề & thiên kiến

Chúng ta không hoàn hảo và không cần phải nhọc hơi sửa chữa những khiếm khuyết của mình làm gì –> tìm cách đi đường vòng qua những khiếm khuyết này thay vì dùng lý trí để giải thích chúng

Trận chiến giữa bộ não (không bị sự ngẫu nhiên che mắt) & cảm xúc (hoàn toàn bị ngẫu nhiên che mắt)

Chúng ta cần có những mẹo tinh ranh, vì những lời rao giảng về đạo đức không có tác dụng gì. Mù quáng tin vào những phương pháp vô ích này

Nhà thực nghiệm hoài nghi >< nhà đạo đức học

Đằng sau hành động khuyên nhủ là việc giả định rằng cơ chế nhận thức – chứ không phải cơ cấu cảm xúc – có khả năng kiểm soát ở mức độ nào đó đối với các hành vi của chúng ta (bị chứng minh là sai lầm trong khoa học hành vi hiện đại)

việc quan sát vô số nỗi bất hạnh hiện hữu trong mọi tình huống khiến chúng ta bớt đi sự tự mãn về những lạc thú hiện tại của mình, hoặc không còn ngưỡng mộ hạnh phúc của một người vì trong tương lai biết đâu nó lại thay đổi. Vì tương lai bất định vẫn chưa tới, với vô vàn tương lai khả dĩ có thể xảy ra, và chúng ta chỉ có thể nói một người là hạnh phúc khi đấng tối cao tiếp tục [đảm bảo] hạnh phúc cho người đó đến cuối đời
chưa hết thì chưa kết thúc
ba mươi chưa phải là tết

Những gì xuất hiện với sự hỗ trợ của may mắn có thể bị may mắn lấy đi (và thường là bị lấy đi một cách nhanh chóng & bất ngờ)

Những gì xuất hiện với rất ít sự hỗ trợ của may mắn sẽ có khả năng kháng cự tốt hơn trước sự ngẫu nhiên

Một sự việc dẫu đạt được thành công nhiều lần đến mức nào cũng không quan trọng nếu như cái giá của thất bại vượt quá ngưỡng có thể chịu đựng

Tôi sẵn sàng chấp nhận những khoản lỗ nhỏ, chỉ cần phần thắng của tôi to

Thị trường cổ phiếu là một hình thức đầu tư lừa đảo nên không muốn sở hữu cổ phiếu

Anh sở hữu dòng tiền dồi dào, nhưng tài sản của anh không bị lạm phát như phần còn lại của thế giới

Giá trị tài sản ròng của anh không phải là hàm số tính toán những khoản đầu tư từ nguồn tiết kiệm – anh không làm giàu nhờ đầu tư mà dựa vào thu nhập bằng tiền mặt

Anh không chấp nhận bất cứ rủi ro nào đối với những khoản tiết kiệm của mình, & đầu tư vào những kênh an toàn nhất có thể

Hoạt động giao dịch hàng ngày: tinh thần làm việc chăm chỉ khiến người ta chú trọng vào tạp âm hơn là tín hiệu

Nero tin rằng tâm lý lao động chăm chỉ và tính kỷ luật kết hợp với nhận thức nhạy bén về rủi ro có thể giúp người ta đạt được một cuộc sống thoải mái. Ngoài việc đó ra, tất cả đều là ngẫu nhiên: hoặc là chấp nhận những rủi ro lớn (một cách vô thức), hoặc là gặp may mắn khác thường. Thành công ở mức độ vừa phải có thể dựa vào kỹ năng và lao động. Thành công lớn là do những sự biến thiên.

Tầng lớp nhà giàu mới nổi bị đè nén – tức tầng lớp những người vẫn còn cay cú về quá khứ nghèo hèn của mình nên giờ đây muốn khỏa lấp đi điều đó bằng cách trưng ra các tài sản của mình

Vì lý do nào đó, ngôn từ & lý trí trở nên vô hiệu trước một viên kim cương ngoại cỡ, một biệt thự khổng lồ & một bộ sưu tập xe thể thao. Sự khinh thường về tri thức không kiểm soát được nỗi ganh tỵ cá nhân

Nero thì không thể bị bật bãi. Ngôi nhà khiêm tốn cùng với 4000 cuốn sách trong đó, là tài sản riêng của anh. Không biến cố nào trên thị trường có thể cướp nó ra khỏi tay anh được. Mọi khoản tổn thất của anh đều trong giới hạn. Phẩm giá nhà giao dịch của anh sẽ không bao giờ, không bao giờ bị đe dọa

Anh cũng vui mừng vì giờ đây anh không còn phải băn khoăn về phong cách giao dịch của mình khi thấy những người khác giàu lên – vì họ không hiểu cấu trúc của sự ngẫu nhiên & các chu kỳ của thị trường

Chuỗi thành tích liên tục sẽ tiêm vào não họ quá nhiều serotonin khiến họ càng tự đánh lừa bản thân hơn nữa và tin mình có khả năng đánh bại các thị trường

năng lực “lãnh đạo”, “trên đà thành công”, tác phong điềm tĩnh & tự tin, sự thể hiện cảm xúc, những ấn tượng hết sức bề ngoài “sức lôi cuốn”, “cảm xúc xã hội”: một hình thái bệnh lý tâm thần
Nhưng cách đi đứng, cách nghe điện thoai & sự do dự trong hành động sẽ chắc chắn tiết lộ tâm trạng của họ

tất cả những tay làm ăn phát đạt đều khệnh khạng

Tâm lý học tiến hóa: ưu điểm vượt trội của động vật, có thể nhằm mục đích phát tín hiệu: nó khiến kẻ thắng cuộc trở nên nổi bật hơn, hỗ trợ hiệu quả cho quá trình lựa chọn bạn tình

Việc tính đến cả các kết quả khả dĩ quan sát được và KHÔNG quan sát được nghe có vẻ điên rồ –> lịch sử thay thế: phương pháp kế toán thay thế

Thực tế cuộc sống còn khác nghiệt hơn cả trò cò quay Nga. Sau khoảng 10 lần thử, người ta quên đi sự tồn tại của viên đạn và yên tâm sống trong cảm giác an toàn giả mạo

Vấn đề coi nhẹ lịch sử, khi những người đánh bạc, nhà đầu tư, và những người ra quyết định cảm giác rằng chuyện xảy ra với người khác không nhất thiết sẽ xảy ra với mình

Người ta không thể quan sát được “họng súng của thực tế”. Rất hiếm khi nguồn tạo lại hiển hiện rõ ràng trước những con mắt trần trụi

Cuối cùng là yếu tố vô ơn trong việc cảnh báo người khác về thứ gì đó trừu tượng (theo định nghĩa, tất cả những gì không xảy ra đều là trừu tượng)

Tư duy khoa học + đầu óc nhanh nhẹn kiểu đường phố

Công chúng quan sát các dấu hiệu bên ngoài của sự giàu có mà không bận tâm để ý đến nguồn gốc tạo nên sự giàu có ấy (nguồn tạo)

Ông là một trong số rất ít người có đủ dũng cảm để chỉ quan tâm đến nguồn tạo mà hoàn toàn bỏ qua kết quả

Sự ám ảnh về rủi ro: gần như nghĩ đến mọi tình huống có thể xảy ra. Cách nhìn ra những rủi ro vô hình trong các danh mục đầu tư

Hãy cẩn thận với những người “giỏi làm ăn” & tiêu tiền như rác; nghĩa trang của các thị trường nhan nhản bia mộ của những kẻ tự phong là biết cách kiếm “lợi nhuận”

Chủ nghĩa hiện thực có thể gây căng thẳng. Nhưng chủ nghĩa hoài nghi theo tinh thần xác suất thì còn tệ hơn nữa. Thật khó hòa mình vào cuộc sống khi đeo căp kính của xác suất, người ta sẽ thấy xung quanh mình nhan nhản những kẻ ngốc bị ngẫu nhiên che mắt, trong vô số tình huống khác nhau – ấy vậy nhưng họ vẫn ngoan cố sống trong các ảo ảnh nhận thức của mình

Tác giả không đánh giá các vị anh hùng dựa theo kết quả: chiến thắng & thất bại không liên quan gì đến lòng quả cảm – số phận của họ phụ thuộc vào các lực lượng ngoại lai, chủ yếu là từ các vị thần ranh mãnh (ở đây còn có cả thói gia đình trị). Anh hùng là anh hùng bởi vì sự quả cảm trong hành vi của họ, không phải do họ thành hay bại

Thói quen tôn sùng & hạ bệ các nhà tiên tri dựa trên vòng quay trong ổ đạn là triệu chứng của một căn bệnh đã ăn sâu vào cốt tủy trong thế giới hiện đại: sự bất lực không thể đương đầu được với cấu trúc phức tạp của sự ngẫu nhiên

Đánh đồng lời dự đoán với lời tiên tri là dấu hiệu của sự thiếu hiểu biết về tính ngẫu nhiên

Vậy thì tại sao phải đi tranh cãi với một phóng viên kiếm ăn từ việc lợi dụng lối tư duy truyền thống của đám đông?

Não bộ của chúng ta có xu hướng tìm kiếm những dấu hiệu bề ngoài khi xử lý các vấn đề liên quan đến rủi ro và xác xuất, những dấu hiệu này được xác định chủ yếu dựa vào cảm xúc mà chúng gợi nên hoặc dựa vào việc chúng có dễ dàng thâm nhập vào đầu óc của chúng ta hay không

Cả cơ chế phát hiện rủi ro & né tránh rủi ro đều không được xử lý ở phần “suy nghĩ” trong não bộ, mà lại ở phần điều khiển cảm xúc (theo giả thuyết “rủi ro cũng là cảm giác”)–> Điều đó có nghĩa là tư duy lý trí hầu như không có liên hệ gì với cơ chế né tránh rủi ro. Có vẻ như nhiệm vụ chủ yếu của tư duy lý trí là hợp lý hóa hành động của một người bằng cách gán ghép logic cho hành động đó

Thừa mứa những câu tục ngữ. Thói thường thích những gì có thể lý giải ngay lập tức & thích “nói tóm lại”

Hầu hết các câu châm ngôn được diễn đạt theo hình thức thơ ca đều sai lầm. Trí tuệ vay mượn có thể rất tồi tệ. Tôi phải cố gắng lắm để không bị dao động trước những ý kiến nghe có vẻ xuôi tai

Câu nói của Einstein rằng tư duy thông thường chẳng qua chỉ là tập hợp những quan điểm sai lầm mà chúng ta tiếp thu ở tuổi 18

Những ý tưởng nghe có vẻ thông minh trong một cuộc trao đổi, một cuộc họp, hay đặc biệt là trên truyền thông, đều đáng ngờ

Tìm người chuyên trách nghiên cứu nguồn tạo, tức ổ đạn tạo ra lợi nhuận & thua lỗ
Như đã nói, nguồn tạo của thực tế là không quan sát được

Nó không hẳn là một phương pháp tính toán, mà đúng hơn là một cách tư duy. Toán học chủ yếu là công cụ để chiêm nghiệm hơn là công cụ tính toán

Kịch bản thay thế/ lối mẫu thay thế: sự nghiên cứu trình tự các kịch bản theo trục thời gian

Quá trình ngẫu nhiên ( stochastic proccess) chỉ động lượng của các sự kiện diễn biến theo dòng chảy của thời gian

Tôi có 2 cách để học hỏi từ lịch sử: từ quá khứ, bằng cách đọc tác phẩm của người đi trước; & từ tương lai nhờ vào món đồ chơi Monte Carlo của tôi

Trí nhớ có ý thức & trí nhớ tiềm thức
Trí nhớ quy nạp & trí nhớ kinh nghiệm

Hầu hết các phản ứng né tránh rủi ro xuất phát từ kinh nghiệm đều thuộc về loại trí nhớ kinh nghiệm (khác với trí nhớ quy nạp, trí nhớ có ý thức)

Mọi chuyện có thể còn tệ hơn thế: Trong một số khía cạnh, chúng ta còn không rút kinh nghiệm từ chính lịch sử của bản thân

Cuối cùng, gần như không có ai thật sự sống sót cả, gấu rụng như sung & bò bị xẻ thịt, vì khi âm nhạc ngưng tiếng, lợi nhuận trên giấy sẽ biến mất

Tôi chưa từng gặp ai xem thường lịch sử mà chưa thất bại cả

Mọi chuyện luôn rõ ràng sau khi chúng đã xảy ra. Khi bạn nhìn về quá khứ, thì quá khứ luôn mang tính tất định, vì chỉ có một quan sát duy nhất xảy ra

Thiên kến nhận thức muộn, “tôi đã biết trước thế rồi mà”

Sai lầm không phải là thứ được xác định sau khi sự đã rồi, mà được xác định trong những thông tin có được cho đến thời điểm sự kiện diễn ra

Mọi người rồi sẽ quay trở về những đặc điểm lâu dài của mình

Vấn đề của thông tin không nằm ở chỗ nó gây phân tâm và nhìn chung là vô dụng, mà là nó độc hại

Người thông thái lắng nghe ý nghĩa, kẻ ngu ngốc chỉ nhận được tạp âm

“Thần linh nhìn sự việc trong tương lai, người thường nhìn ở hiện tại, nhưng người thông thái thì nhìn những sự việc sắp xảy ra”

Trong sự trầm tư cao độ, âm thanh kín đáo của những sự việc sắp diễn ra tìm đến với họ & họ lắng nghe một cách tôn kính, trong khi ở ngoài đường kia, người ta không nghe thấy gì cả

Xác suất thành công ở các quy mô thời gian # nhau

Bị vắt kiệt cảm xúc

Kiểm soát được cảm xúc bản thân(chuyện không thể) –>cũng như không thể kiểm soát được nhịp tim? Độ mọc của râu tóc?

Kiểm soát được cảm xúc bản thân(chuyện không thể) –>cũng như không thể kiểm soát được nhịp tim? Độ mọc của râu tóc?

Vấn đề của tôi là tôi không phải người có lý trí & rất dễ bị chết chìm trong sự ngẫu nhiên để rồi khốn khổ vì những đòn tra tấn cảm xúc

Nếu đằng nào tôi cũng bị sự ngẫu nhiên che mắt, thì tốt hơn hết là bị che mắt bởi những sự ngẫu nhiên đẹp đẽ và vô hại

Đó là triệu chứng của những rắc rối mang tính hệ thống; nó cho thấy rằng toàn bộ cộng đồng giao dịch đang cùng thực hiện một hoạt động giống nhau. Trí tuệ của một nhà giao dịch lẽ ra phải hướng anh ta thực hiện điều mà “những người khác không làm”

Hiệu ứng trạm cứu hỏa: trao đổi lâu với nhau -> quan điểm ngớ ngẩn như nhau

Ông đã sống sót qua mọi chu kỳ thị trường mà người ta có thể hình dung ra
“Kinh tế học, kinh tế linh tinh học. Tất cả đều là động lượng của thị trường thôi mà”

Vấn đề cắt ngang. Vào một thời điểm xác định trên thị trường, những nhà giao dịch thành công nhất thường là những người phù hợp nhất với chu kỳ mới diễn ra
Các nghề có khả năng miễn nhiễm cao hơn với sự ngẫu nhiên. Nha sĩ? Nghệ sĩ piano?

Thông thường, phản ứng của anh trước những thua lỗ đầu tiên là mặc kệ thị trường

Chu kỳ trong Kinh thánh, cần 7 năm để trở thành anh hùng nhưng chỉ cần 7 ngày để trở thành kẻ bại trận

Lý do không phải vì mất tiền. Các nhà giao dịch giỏi đã quen với chuyện thua lỗ như cơm bữa. Lý do ở đây là đã bị bật bãi; mất nhiều hơn so với kế hoạch thua lỗ dự tính. Không còn sự tự tin nữa

Nhưng có sự khác biệt giữa tài sản đạt được từ trên xuống và từ dưới lên

Khi trao đổi với họ, có chung những đặc điểm của một kẻ ngốc bị ngẫu nhiên che mắt nhưng hết sức thành công & hoạt động trong những môi trường mang tính ngẫu nhiên nhất

Sơ lược nguyên nhân
Đánh giá quá cao độ chính xác trong những niềm tin của mình, hoặc là về mặt kinh tế (Carlos) hoặc về mặt thống kê (Johnn)

Đồng đo la Mỹ bị đẩy giá cao (nghĩa là ngoại tệ bị định giá thấp) trong giai đoạn đầu thập niên 1980

Xu hướng bám chặt lấy các công cụ tài chính. Trung thành với các tư tưởng không phải là điều tốt cho giới giao dịch, khoa học – hay bất cứ ai

Xu hướng thay đổi nội dung câu chuyện: “tầm nhìn dài hạn”: hoán đổi vị trí nhà đầu tư & nhà giao dịch

Không chuẩn bị trước kế hoạch hành động phòng trường hợp thua lỗ

Thiếu tư duy phản biện, thể hiện qua việc không đánh giá lại lập trường của mình về việc “cắt lỗ”. Xem xét kết quả không mong đợi mà không kiểm chứng với khung phân tích

Phủ nhận

Xu hướng nghĩ rằng sỡ dĩ các nhà giao dịch thành công là bởi vì họ giỏi. Đảo chiều mối quan hệ nhân quả, cho rằng họ giỏi chỉ bởi vì họ kiếm được tiền. Người ta có thể kiếm tiền trên các thị trường tài chính một cách hoàn toàn ngẫu nhiên

Thuyết tiến hóa ngây thơ: Rất nhiều người nghiệp dư tin rằng các loài động thực vật sinh sản theo con đường một chiều tiến đến sự hoàn hảo

Các tổ chức không sinh sản như các sinh vật trong tự nhiên – các học thuyết của Darwin xoay quanh sự phù hợp về mặt sinh sản, không phải là về sự sống sót

Không di chuyển liên tục. Nhảy chứ không trượt

Đây không phải là ý nghĩa của sự tiến hóa; tính trung bình, các loài vật sẽ phát triển theo hướng phù hợp, nhưng k phải với từng cá thể loài vật & cũng không phải vào mọi thời điểm

tiến hóa có nghĩa là sự phù hợp với một & chỉ một chuỗi thời gian nhất định, không phải với trung bình tất cả những môi trường khả dĩ tồn tại

Đừng cố giải thích nó với một doanh nhân ngây thơ ủng hộ thuyết Darwin – hoặc với người hàng xóm giàu có đối diện nhà bạn

Hai giá trị kỳ vọng & trung vị không đồng nghĩa với nhau-> tồn tại một sự bất đối xứng–> tỷ lệ sống sót trung bình không liên quan đến trung vị của tỉ lệ sống sót
khái niệm độ nghiêng lệch “trung vị không phải là thông điệp giá trị trung bình (còn gọi là trung bình hay kỳ vọng)

Nhầm lẫn giữa xác suất & kỳ vọng
Nhầm lẫn giữa xác suất & kỳ vọng (xác suất nhân kết quả)
môi trường đối xứng vs bất đối xứng (không phải là 50/50)

bò hay gấu chỉ là những từ ngữ rỗng tuếch
không có bất kỳ ứng dụng nào trong thế giới của sự ngẫu nhiên nhất là khi thế giới có những kết quả bất đối xứng

Xác suất xảy ra của một sự kiện không quan trọng, điều quan trọng cần xét đến là khi nó xảy ra thì kiếm được bao nhiêu. Tần suất kiếm lợi nhuận không có ý nghĩa; quan trọng là mức độ của lợi nhuận

Mình không hay biết gì & cũng không tỏ vẻ xấu hổ về việc đó. Tôi không quan tâm đến thị trường & không đưa ra dự đoán nào. Hết

“Những khoản đặt cược nghiêng lệch”, luôn cố gắng tận dụng những sự kiện hiếm gặp (lợi nhuận rất lớn)

kiếm được bộn tiền & có điều kiện theo học đủ mọi lĩnh vực

Những đồng tiền thể hiện tính ổn định nhất trong lịch sử lại dễ bị sụp đổ nhất

Lịch sử dạy chúng ta rằng những chuyện chưa từng xảy ra sẽ xảy ra. Ngoài những chuỗi thời gian được xác định hạn hẹp; tầm nhìn càng rộng thì bài học càng hay

“Hãy cẩn thận với vùng nước lặng”
“vấn đề đồng peso”

Lý do cảm xúc đơn thuần, bị hút vào những chiến lược ít gặp biến động, nhưng những biến động đều rất lớn

Con người nhạy cảm với sự có mặt/vắng mặt của một yếu tố kích thích hơn là cường độ của nó -> muốn số lượng các thiệt hại phải thấp & số lượng các khoản lợi nhuận phải cao, chứ không tối ưu hóa hiệu quả đầu tư tổng thể

Sự bất định bất kham: doanh thu phin & sức khỏe/sống khoảnh khắc lười biếng, theo sau giai đoạn tiêu tốn năng lượng ở mức cao
Art De Vanny, 65 tuổi sỡ hữu thân hình = 1/2 tuổi

Càng có nhiều thông tin, bạn càng tự tin về kết quả: Nhiều là bao nhiêu? –> Sự bất đối xứng về tri thức

“Vấn đề của tính đứng yên”. Thay đổi thành phần của cái chum (thị trường) mọi chuyện thay đổi

Kiến thức kinh tế lượng là vô dụng – chuyên gia thống kê tài chính

Lời phê phán của Lucas
Nhà lập kế hoạch tập trung

Các giá trị phân phối không đứng yên –> sai lầm đắt giá (rất đắt)

Vấn đề phép quy nạp: n thiên nga trắng vs 1 thiên nga đen

Nếu không có phương pháp hợp lý, các quan sát kinh nghiệm sẽ khiến bạn đi lạc lối

Ông lĩnh hội kiến thức về thế giới từ các dữ liệu quá khứ đã được lọc sạch các định kiến, bình luận & những câu chuyện

Niederhoffer: mọi phát biểu “có thể kiểm chứng” đều nên được kiểm chứng, bởi vì đầu óc chúng ta tạo ra rất nhiều lỗi quan sát khi dựa dẫm vào những ấn tượng chung chung

Phát biểu kiểm chứng được là phát biểu có thể được chia nhỏ thành những thành phần định lượng & có thể được kiểm định bằng thông kê

Chủ nghĩa kinh nghiệm ngây thơ: không chỉ đơn thuần “hãy nhìn vào thực tế”

Tôi có thể sử dụng dữ liệu để chứng minh một định đề là sai, nhưng không thể chứng minh nó là đúng. Tôi có thể sử dụng lịch sử để bác bỏ một phỏng đoán, chứ không thể xác nhận là nó đúng

“chưa bao giờ đi xuống” # “không bao giờ đi xuống”

chỉ có thể sử dụng dữ liệu để bác bỏ thay vì để xác nhận các giả thiết

thị trường (& cuộc sống) không phải là những tình huống thắng/thua đơn thuần, vì cái giá của sự thua cuộc có thể khác hoàn toàn so với cái giá của chiến thắng

tối đa hóa xác suất thắng cuộc không dẫn đến việc tối đa hóa giá trị kỳ vọng từ cuộc chơi khi chiến lược có thể bao gồm độ nghiêng lệch

Tôi cũng học được cách tránh xa những người có bản tính cạnh tranh, vì họ có xu hướng vật chất hóa mọi thứ & hạ thấp thể giới thành các phân loại, vd số lượng bài báo/năm, đứng thứ bao nhiêu

Thật phi triết học khi đầu tư vào lòng tự hào & bản ngã của mình cho những thứ như “nhà/thư viện/xe của tôi lớn hơn những người khác”

Chỉ những khám phá tự thực hiện này mới tồn tại lâu dài

Vốn chưa bao giờ ấn tượng với những người có tiền

Soros biết xử lý sự ngẫu nhiên bằng cách duy trì lối tư duy phản biện cởi mở & không xấu hổ khi thay đổi qua điểm của mình

Nhân viên = nô lệ = nỗ lực chăm chỉ = sự tầm thường kém hiệu quả

Sự hậu thuẫn của tài khoản ngân hàng để có thể mua thời gian dành cho những chiêm nghiệm và tận hưởng cuộc sống

Triết học: thời gian rãnh rỗi: thời gian biểu nhẹ nhàng: lập tức quên nó đi ngay ngày hôm sau. Tiếp xúc quá nhiều với triết học có thể đưa người ta vào chỗ rắc rối

Popper: chỉ có 2 loại giả thuyết:
1 giả thuyết đã được bác bỏ
2 giả thuyết chưa được bác bỏ

“Vấn đề ranh giới”: không cung cấp những điều kiện để có thể bác bỏ nó
chiêm tinh học vs khoa học
không thể chứng minh là sai vì sẽ có các giả thiết phụ

Vấn đề của kiến thức & khám phá không nằm ở việc xử lý những gì chúng ta biết, mà nằm ở việc xử lý những gì chúng ta không biết

“Đây là những người có nhiều ý tưởng táo bạo, nhưng họ cũng giữ tư duy phê phán cao độ với chính những ý tưởng của mình; họ cố gắng tìm hiểu xem liệu ý tưởng của mình có đúng hay không bằng cách trước tiên là xác định xem chúng có sai không. Họ đưa ra những phỏng đoán mạnh mẽ & cố gắng bác bỏ chính những phỏng đoán của mình

Việc xác nhận là bất khả thi

không để một sự kiện hiếm nào làm hại tôi

Khoa học chỉ đơn thuần là sự phỏng đoán, chỉ là việc thiết lập những phỏng đoán

xã hội mở & xã hội khép kín
trí óc mở & trí óc khép kín

Quy nạp & trí nhớ
Nhưng sự thu gọn này lại làm giảm đi mức độ phát hiện sự ngẫu nhiên

Khoa học thống kê: nếu giúp ích -> sử dụng
nếu đặt ra mối đe dọa -> không sử dụng

Tôi muốn tận dụng những gì tốt nhất mà quá khứ có thể đem lại nhưng không kèm với những rủi ro của nó

Sử dụng thống kê & các phương pháp quy nạp để thực hiện những khoản cược táo bạo. Không sử dụng chúng để quản lý rủi ro & khả năng tiếp xúc với rủi ro

Họ đảm bảo rằng cái giá phải trả khi mắc sai lầm đã được giới hạn ( & họ không tính xác suất từ dữ liệu quá khứ)
Con khỉ & máy đánh chữ

Giả định làm tốt trong quá khứ –> làm tốt hơn trong tương lai –> giả định yếu, rất yếu & yếu đến mức nó trở nên vô dụng trong việc ra quyết định

Bởi vì mọi chuyện phụ thuộc vào 2 yếu tố: hàm lượng ngẫu nhiên trong nghề nghiệp & số lượng khỉ đang hoạt động

Khỉ được giấu đi, chỉ nhìn thấy kẻ chiến thắng, kẻ thất bại sẽ biến mất hoàn toàn

Thiên kiến kẻ sống sót
500 000 us > 99,5% us
50 tuổi > 90% Harvard, > 60% Yale

Hiệu ứng guồng quay xã hội
Hiệu ứng guồng quay tâm lý

Loài người không thể có lý trí hơn, hoặc không thể không cảm nhận được sự khinh miệt của xã hội, ít nhất là đối với các đặc điểm sinh học hiện thời. Vận dụng lý trí không khiến người ta cảm thấy nguôi ngoai hơn

Tư duy ngược lại lại lẽ thường là một nỗ lực vô nghĩa

Ưu điểm của chủ nghĩa tư bản nằm ở chỗ xã hội có thể thu lợi từ lòng tham thay vì lòng nhân từ của con người, nhưng không cần phải ca tụng lòng tham như vậy là một thành tựu về đạo đức (hoăc trí thức)

Thiên kiến kẻ sống sót ngụ ý rằng hiện thể có hiệu quả hoạt động tốt nhất sẽ là thứ rõ ràng nhất. Tại sao? Vì kẻ thất bại sẽ không xuất hiện

Người ta nói rằng thái độ lạc quan là dấu hiệu tiên đoán thành công. Tiên đoán? Nó cũng có thể tiên đoán thất bại

Tài nghệ tốt hơn chất liệu

Người thực hành sự ngẫu nhiên: phải khiêm tốn + sự hoài nghi bản thân

Ngay cả cái đồng hồ hỏng cũng chỉ đúng giờ hai lần mỗi ngày

Hãy nhớ rằng không ai chấp nhận vai trò của sự ngẫu nhiên trong thành công của bản thân, mà chỉ chấp nhận nó khi họ thất bại

Thành tích quá khứ vừa không có ý nghĩa vừa không liên quan

“Thế giới thật nhỏ bé!”: thử kiểm chứng lại khả năng gặp 1 người cụ thể, ở 1 nơi cụ thể vào 1 thời gian cụ thể

Bộ kiểm chứng ngược (backtest): tìm nguyên tắc khớp với dữ liệu –> nạo vét dữ liệu –> xàm chó
Thiên kiến khai phá dữ liệu

Mùa kiếm tiền: bị kết quả đánh lừa

Các quốc gia/công ty có thành tích tốt nhất không chiếm một phân khúc lớn trong tập hợp ban đầu: sự ngẫu nhiên chỉ cho phép một số nhóm đầu tư hoạt động cực kỳ tốt

phát ngôn ngu ngốc “Trong giai đoạn 20 năm bất kỳ, thị trường luôn luôn đi lên”

Sự so sánh giữa 2 hoặc nhiều cá nhân/thực thể. Đối với 1 chuỗi thời gian đơn lẻ, chúng ta chắc chắn bị sự ngẫu nhiên đánh lừa, nhưng sự ngu ngốc này càng được nhân lên khi có sự so sánh giữa hai người, hay giữa 1 người với mức đối chuẩn. Tại sao? Bởi vì cả hai đều ngẫu nhiên

Sự ngẫu nhiên trông không có vẽ ngẫu nhiên đâu!
Cụm ung thư, nguồn tạo dữ liệu ngẫu nhiên nhân tạo

Việc khám phá ra điều thiếu vắng & sự thiếu vắng những khám phá thường bị trộn lẫn với nhau

Tôi muốn duy trì thái độ của một người hoài nghi

Tôi không bao giờ nói rằng tất cả những người giàu có đều là kẻ ngu ngốc & tất cả những người thất bại đều k may mắn – tôi chỉ muốn nói rằng nếu k có thêm nhiều thông tin bổ sung, tốt nhất đừng đánh giá gì cả. Như thế an toàn hơn.
Tôi không có kết luận nào

Cuộc sống không công bằng theo cách phi tuyến tính

Hiệu ứng đống cát
“Cọng rơm làm gãy lưng con lạc đà”
“Giọt nước làm tràn ly”
Một đầu vào bổ sung rất nhỏ, gây ra một kết quả bất tương xứng

Sự nổi tiếng có động lượng riêng
Một nhóm công chúng biết đến vì có 1 nhóm công chúng # biết

Việc ép buộc một động lượng lý trí vào quá trình này có lẽ là không cần thiết và thậm chí là bất khả thi

Hiện tượng ” kết quả phụ thuộc đường dẫn”

Hiệu ứng vòng tròn/ Hiệu ứng mạng lưới

Nguyên nhân đơn giản có lẽ vì toán học chỉ có vai trò hỗ trợ thứ yếu trong thế giới thực của chúng ta

Trong thế giới đầy rẫy sự ngẫu nhiên của chúng ta, toán học chỉ đơn thuần là một cách tư duy & chiêm nghiệm không hơn

đôi khi việc tìm kiếm các “điểm then chốt” là ngốc nghếch vì có thể chúng không ổn định & chỉ được phát hiện sau khi mọi chuyện đã xảy ra. Phải chăng những “điểm then chốt” này không hẳn là điểm cụ thể mà là sự tiến triển (nguyên lý lũy thừa Parreto)

điều quan trọng ở đây là chúng ta nhận thức được sự tồn tại của những sự phi tuyến tính này, chứ không phải là cố gắng dựng mô hình cho chúng

Vì tính chất phi tuyến tính này, người ta không thể lĩnh hội được bản chất của các sự kiện hiếm gặp
Những người biết nỗ lực thêm chút nữa sẽ được tưởng thưởng. Hầu hết mọi người bỏ cuộc trước khi phần thưởng xuất hiện

Con lừa của Buridan, “tung đồng xu để phá vở trạng thái tiến thoái lưỡng nan trong cuộc sống & để sự ngẫu nhiên hỗ trợ quá trình ra quyết định

Có một nhóm người ủng hộ nhiệt thành sẽ tốt hơn là một đám đông chỉ dừng ở mức xem trọng tác phẩm của bạn – được 10 người yêu thương thì tốt hơn được cả trăm người thích

Quá nhiều thành công là kẻ thù (hãy nghĩ về sự trừng phạt đổ lên đầu những người giàu có & nổi tiếng); quá nhiều thất bại sẽ gây nản chí. Lựa chọn mong muốn của tôi là không có cả hai thứ này

Thõa mãn vừa đủ -> Khiếm khuyết, không chỉ là thiếu hoàn hảo

Tư duy kinh tế học trong hai thế kỷ vừa qua: Daniel Kahnerman & Amos Tversky: tìm hiểu những khía cạnh trong đó loài người không được tạo hóa ban cho tư duy xác suất có lý trí & hành vi tối ưu trong sự bất định

“heuristic & thiên kiến”

Khoa học chuẩn tắc & khoa học thực chứng

Nguyên nhân của những thiên kiến như thế này nằm ở chỗ tâm trí bạn không thể lưu trữ & sử dụng mọi thứ bạn biết cùng lúc. Một điểm trọng tâm của phương pháp heuristic là nó bỏ qua việc suy luận

“Thiên kiến mỏ neo”

“heuristic tác động”

“thiên kiến nhận thức muộn”

“Thiên kiến mất tầm nhìn”: khởi động lại ở mức 0

Sự phụ thuộc vào trạng thái cục bộ thay vì trạng thái toàn thể (kèm theo đó là hiệu ứng thua lỗ tệ hại hơn lời lỗ) sẽ ảnh hưởng đến nhận thức của bạn về tình trạng của mình

Đề cao tầm quan trọng của mẫu nhỏ + không sử dụng bộ não thống kế trong quá trình suy luận

Heuristic sẵn có: ước tính tần suất dựa trên mức độ dễ nhớ
Heuristic đại diện
Heuristic mô phỏng: tương ứng với lối tư duy phản thực tế
Heuristic tác động: cảm xúc do các sự kiện gợi lên sẽ quyết định xác suất của chúng trong tâm trí

Nhờ vào việc thực hành trò chơi xác suất sẽ xây dựng được một bộ máy xác suất bẩm sinh phát triển hơn rất nhiều so với phần dân số còn lại, trong đó có cả
1) Chúng ta không suy nghĩ mà sử dụng heuristic khi lựa chọn
2) Chúng ta mắc những sai lầm xác suất nghiêm trọng trong thế giới ngày nay – bất kể nguyên nhân thực sự ở đây là gì

Proust: sự ngạc nhiên của mọi người khi nhận thấy rằng cảm xúc của những người anh hùng trong sử thi Hormer lại giống với những gì chúng ta trải qua vào ngày nay

Hầu hết mọi vấn đề của chúng ta đều xuất phát từ một thực tế là chúng ta tiến hóa thoát ra khỏi một môi trường sống như vậy nhanh hơn rất nhiều so với bô gene của mình. Và tệ hơn là bộ gene của chúng ta không hề thay đổi chút nào

Nhiều module: 1 vấn đề giống nhau: “sự đóng kín” của module

Module nổi bật nhất được sử dụng khi chúng ta cố gắng tìm ra kẻ gian lận

Chúng ta không thể ra quyết định mà thiếu đi cảm xúc. Vai trò của cảm xúc là ngăn chúng ta trì hoãn. Có vẻ cảm xúc mới chính là yếu tố thật sự làm việc “dầu nhờn của tư duy”

Cảm xúc tác động đến tư duy. Chúng ta có cảm xúc trước (não giữa) sau đó mới tìm kiếm lời giải thích (tân vỏ não)

Vấn đề Linda, những người có lý trí & giáo dục cho rằng xác suất của một sự kiện là cao hơn so với xác suất của một sự kiện khác lớn hơn bao trùm nó

Một chiều có nghĩa là chúng ta đang nhìn vào một biến số duy nhất, không phải là tập hợp các sự kiện riêng biệt. Một chứng khoán, một chiều. Nhiều chứng khoán, đa chiều – lập mô hình toán học
Vẻ đẹp của khoa học là nó cho phép xảy ra cả 2 loại lỗi sai này. May mắn là có một con đường ở giữa, chỉ có điều đáng buồn là rất ít người đi

Quyền chọn chỉ là một giá trị trung bình có trọng số của tất cả các trạng thái khả dĩ mà tài sản có thể có

Dòng chảy vs vị trí “biến động lâu dài”
Người bán lợi nhuận vs người mua lợi nhuận
Người bán quyền chọn vs người mua quyền chọn

Nhiều người lý trí lại hút thuốc hay đánh lộn, vốn là những hoạt động không mang lại cho họ lợi ích nhãn tiền nào. Thay vì làm cho hành động khớp với não bộ, lại làm cho não bộ khớp với hành động của họ

Mọi người thường đề cao kiến thức của bản thân & đánh giá thấp xác suất họ mắc sai lầm

Phóng viên được đào tạo về các phương pháp diễn đạt hơn là các phương pháp đào sâu tìm hiểu sự việc
người có khả năng giao tiếp tốt nhất vs có nhiều kiến thức

Họ thường lẫn lộn giữa thiếu vắng bằng chứng & bằng chứng của sự thiếu vắng

Do một quy tắc xác suất gọi là phân phối giá trị tối đa của biến ngẫu nhiên, giá trị tối đa của giá trị trung bình không nhất thiết là ít biến động hơn giá trị tối đa trung bình

Nó là hệ quả vì nó là thứ đến sau

Tính nhân quả có thể rất phức tạp. Việc tách biệt một nguyên nhân đơn lẻ là một điều cực kỳ khó khăn khi có rất nhiều thứ xung quanh. Đó gọi là phân tích đa biến

Cuối cùng, bản thân yếu tố đó phải có mức độ tin cậy hợp lý; nếu con số này dưới ngưỡng 90% thì câu chuyện chấm dứt. Home lại quá ám ảnh với tính nhân quả & không thể chấp nhận được những kết luận ở bất cứ nơi nào khác

Mẹo ở đây là nhìn vào những sự thay đổi lớn về tỉ lệ phần trăm. Nếu sự kiện nào đó diễn biến trong khoảng thay đổi hàng ngày của nó, thì sự kiện đó được coi là tạp âm.

Sự dịch chuyển 2% có ý nghĩa nhiều hơn 4 -10 lần so với 1%
Sự dịch chuyển 7% có ý nghĩa nhiều hơn vài tỷ lần so với 1%

Tại sao tôi muốn mọi người học một chút thống kê? Câu trả lời là có quá nhiều người chỉ đọc những lời giải thích. Chúng ta không thể hiểu bằng trực giác những khía cạnh phi tuyến của xác suất

Giới chuyên nghiệp quên mất thực tế sau đây. Ước tính & dự đoán sẽ không quan trọng bằng mức độ tin cậy của ý kiến đó

Hoạt động của tôi trên thị trường (và các biến ngẫu nhiên khác) ít phụ thuộc vào quan điểm của tôi về tình hình của thị trường hay biến ngẫu nhiên mà phụ thuộc phạm vi lỗi sai mà tôi cho phép đối với mức độ tin cậy đó

Tuy tôi làm nghề giao dịch & đã đầu tư khá nhiều thời gian để nghiên cứu về đề tài này, song tôi vẫn cho rằng mình cũng dễ bị ngẫu nhiên che mắt như bất cứ ai mà tôi biết. Tính con người trong tôi sẽ tìm cách đánh lừa tôi; tôi phải tự bảo vệ mình. Tôi được sinh ra để bị sự ngẫu nhiên lừa dối

Đừng bao giờ thử trở thành Odysseus. Anh ta là một nhân vật huyền thoại nhưng tôi thì không. Anh có thể được trói vào cột buồm; còn tôi thì chỉ có thể đạt tới vị trí của một anh thủy thủ cần phải nhét sáp vào tai

Tôi hiểu rằng tôi không đủ thông minh, không đủ mạnh mẽ để chiến đấu với cảm xúc của mình. Bên cạnh đó, tôi tin rằng tôi cần cảm xúc để hình thành những ý tưởng và có được năng lượng để thực thi chúng

Tôi bị cảm xúc của mình chi phối – nhưng với tư cách là một người yêu nghệ thuật, tôi hạnh phúc với điều đó. Tôi cũng chỉ giống như tất cả những nhân vật mà tôi chế giễu trong cuốn sách này. Tôi có thể còn tệ hơn họ vì có thể tồn tại mối tương quan tiêu cực giữa niềm tin & hành động (Popper)

Dù tôi có học hỏi & cố gắng hiểu rõ xác suất bao lâu, những cảm xúc của tôi sẽ phản ứng với những tính toán hoàn toàn khác biệt, những tính toán mà bộ gen tối dạ của tôi muốn tôi thực hiện. Nếu bộ não của tôi có thể nói được sự khác nhau giữa tạp âm & tín hiệu thì trái tim tôi không thể làm điều đó

Một tin tốt là có những mánh khóe, đó là tránh giao tiếp bằng mắt. Tại sao? Bởi vì khi nhìn chằm chằm vào mắt người khác, một phần khác của não bộ, phần nhiều cảm xúc hơn sẽ được kích hoạt
Tưởng tượng kẻ kia là một cư dân sao hỏa, hơn là một con người

Điều tốt nhất tôi có thể làm là không đọc bình luận của họ nữa. Không đọc những bình luận của họ về thị trường giúp cho tôi không phải phung phí cảm xúc. Sáp đã ở trong tai tôi rồi
Ngoại trừ bình luận của một số người cụ thể mà họ muốn nhận được phản hồi, những người mà họ kính trọng về mặt tri thức

Lời nhận định sẽ tiết lộ về tác giả của nó hơn là về thông tin mà anh ta muốn truyền tải, trừ khi tác giả của lời nhận định là người có uy tín

Càng ít tin tưởng vào độ tin cậy của cây thước (trong xác suất điều này gọi là tiền định) thì bạn càng thu được nhiều thông tin về cây thước và ít thông tin về cái bàn

Lời khen luôn rất vào tai, dù tác giả của nó là ai – đây là điều mà những kẻ ưa thao túng người khác biết rõ

Mệnh lệnh câm lặng kiểu Odysseus: Tôi tắt hoàn toàn âm thanh. Thông điệp truyền đi sẽ là điều ngược lại

Xem những điều mê tín nhẹ nhàng như những nghi lễ hơn là những hành động thật sự quan trọng nhằm bẻ cong đường đi không mong muốn của nữ thần Fortuna

“chú rệp của con bạc” đang phát triển một cách mê tín trong hành vi của mình

Định nghĩa rõ nhất của việc đánh bạc là một hoạt động khi người tham gia có được sự phấn khích trước một kết quả ngẫu nhiên, dù xác suất ủng hộ hay chống đối anh ta

Nền giáo dục và văn hóa đã lừa cho tôi tin rằng sự mê tín của tôi là mang tính văn hóa nên nó có thể được gạt bỏ thông qua một hoạt động gọi là tư duy. Sinh lý là bộ não cổ xưa nhất

Xem xét 2 sự kiện A & B, rất khó để không giả định rằng A gây ra B, B gây ra A, hoặc cả hai tác động lẫn nhau. Thiên kiến của chúng ta ngay lập tức thiết lập một liên kết nhân quả

Lỗi sai loại I vs lỗi sai loại II
dương tính giả vs âm tính giả
chấp nhận giả thuyết sai vs bác bỏ một giả thuyết đúng

Bác bỏ một giả thuyết sẽ khó khăn về mặt cảm xúc hơn là chấp nhận nó

Những kết quả lý trí mà tôi thu được từ các tính toán xác suất không được ghi nhận đủ sâu để tác động lên phương hướng hành động của mình. Bộ não & bản năng của tôi không hề hành động hòa hợp với nhau

Như vậy, giải pháp không nằm ở việc thuần hóa con tim tôi –> mà phải thực thi những biện pháp nghiêm túc

Chúng ta biết khá rõ về những hành vi nên làm. Vấn đề nằm ở việc thực hiện, chứ không phải chúng ta không biết. Mình chỉ là loài động vật cần những mánh khóe ở mức độ thấp kém hơn, chứ không phải là những bài rao giảng

Nói chuyện với một người hút thuốc lá là cách tốt nhất để hiểu lý do tại sao rất lý trí trong nhận thức & rất ngờ nghệch trong thực thi

Xác suất không phải là về khả năng xảy ra (cách tính toán) mà là về niềm tin vào sự tồn tại của một kết quả, nguyên nhân, hay động cơ thay thế. Hãy nhớ rằng toán học là công cụ để suy tư, không phải để tính toán

Các bậc cao niên luôn xem xác suất là một thước đo niềm tin có tính chủ quan & linh động

Vì lời dạy chủ yếu của các nhà hoài nghi là không có gì là chắc chắn cả, nên chúng ta có thể đưa ra các kết luận với nhiều mức độ xác suất khác nhau & chúng sẽ là nguồn định hướng hoạt động

Xác suất, đứa con của chủ nghĩa hoài nghi
Cicero thích tư duy bằng xác suất hơn là đưa ra những giả định chắc chắn – hữu ích vì nó cho phép ông mâu thuẫn với chính mình

Popper duy trì thái độ tự phê phán, không ngoan cố bám vào một quan điểm chỉ vì trước đó ông đã phát ngôn ra nó

“chúng tôi yêu cầu quyền được mâu thuẫn với chính mình”

Nền văn hóa hiện đại biến sự tự mâu thuẫn trở thành điều đáng xấu hổ, và đây là một tai hại trong khoa học

Nigel Babbage, có một điểm đặc biết khác người là hoàn toàn không phụ thuộc vào lối mòn trong những quan điểm của mình

Ông không xấu hổ. Điều gì đã khiến ông thay đổi ý kiến? Ông còn không cho rằng mình có nghĩa vụ phải giải thích

George Soros thay đổi ý kiến tương đối nhanh mà không hề tỏ ra hổ thẹn

Soros thu lại toàn bộ tiền mà không có một lời giải thích nào. Đặc điểm phân biệt những nhà đầu cơ thật sự như Soros với những người khác là các hoạt động của họ không phụ thuộc vào lối mòn. Họ hoàn toàn tự do, không chịu sự ràng buộc của những hành động quá khứ. Mỗi ngày mới của họ là một tờ giấy trắng

Sự phụ thuộc vào lối mòn
Tranh 20 000 -> 40 000: nếu không mua, người ta sẽ nói bạn bám chặt vào lập trường của mình. Không có lý do nào để giữ một bức tranh mà bạn sẽ không mua với giá thị trường hiện tại – tất cả chỉ là một sự đầu tư về mặt cảm xúc

Rất nhiều người bám chặt ý tưởng của họ cho đến khi qua đời

Niềm tin được gọi là phụ thuộc lối mòn nếu như trình tự của các ý tưởng được sắp xếp sao cho ý tưởng đầu tiên hoàn toàn chiếm ưu thế

Nobel/ Tính bất khả ngộ của Giáo hoàng/ thể chế “khoa học” –> đừng thần thánh hóa những ý tưởng hiện thời

vấn đề phép quy nạp: Làm sao họ biết đó là sự kiện hiếm
Hãy so sánh họ với Soros người luôn khẳng định rằng ông có thể mắc sai lầm

Mỗi buổi họp ở công ty, Soros đều bắt đầu bằng cách nói với mọi người rằng chúng ta chỉ là một lũ ngu dốt không biết gì & dễ mắc lỗi, chỉ có điều là tình cờ chúng ta được trời phú cho đặc ân hiếm hoi là nhận thức được điều này

Thiên kiến quy kết. Bạn quy thành công của mình cho kỹ năng, nhưng lại nói thất bại là do ngẫu nhiên –> mọi người ảo tưởng rằng họ làm tốt hơn so với thực tế –> 80-90% số người nghĩ rằng họ xếp ở vị trí trên trung bình (& trung vị) trong rất nhiều khía cạnh

Lưu ý, những anh hùng trong sử thi được đánh giá dựa trên hành động của họ, chứ k phải là kết quả. Dù những lựa chọn của chúng ta có tinh vi & phức tạp đến đâu, dù chúng ta kiểm soát xác suất tốt cở nào, thì sự ngẫu nhiên luôn là yếu tố quyết định
Giải pháp là phẩm giá. Vd: thái độ bình thản trước áp lực

Không nịnh hót

Ra tín hiệu với bạn tình tiềm năng trong giai đoạn tán tỉnh: “Nghe này, tôi rất thích anh/cô, nhưng tôi sẽ không làm bất cứ đều gì tổn hại phẩm giá của mình. Như vậy, chỉ cần một sự xúc phạm nhỏ nhất là anh/cô sẽ không bao giờ thấy tôi lần nữa”

Hãy lắng nghe trong sự run rẩy của cảm xúc, đừng run rẩy trong những lời van nài và chê trách của kẻ hèn nhát

Trong sự run rấy của cảm xúc. Không có sự cứng rắn nào cả. Cảm xúc không có gì sai lầm & thấp kém cả – chúng ta được tạo ra để có chúng. Cái sai là không đi theo con đường anh hùng hay ít nhất là con đường cao quý. Đó chính là ý nghĩa thật sự của chủ nghĩa khắc kỷ

Chủ nghĩa khắc kỷ không liên quan gì đến khái niệm về sự gồng mình tỏ ra cứng rắn như chúng ta vẫn tưởng
Những nguyên lý của nó có thể được tổng kết như sau: người khắc kỷ là người kết hợp được những phẩm chất của sự khôn ngoan, cách ứng xử chính trực & lòng dũng cảm. Người khắc kỷ sẽ miễn nhiễm với những xoay chuyển của cuộc sống vì anh ta sẽ vượt lên trên những vết thương do những mánh khóe bẩn thỉu của cuộc sống gây ra

Letters from a Stoic – Seneca

Những lời khuyên không ai hỏi đến & những bài rao giảng về cách hành xử trong cuộc sống

Sự ngẫu nhiên & Sự thanh lịch cá nhân
Chủ nghĩa khắc kỷ tác động đến phẩm giá & thẩm mỹ cá nhân, vốn là một phần trong bộ gene của chúng ta. Hãy bắt đầu nhấn mạnh sự thanh lịch cá nhân vào vận đen tới đây của bạn. Hãy thể hiện rằng mình biết cách sống trong mọi hoàn cảnh.
Vào ngày bạn bị xử tử, hãy ăn mặc sao cho thật bảnh bao (nhớ cạo râu cho kỷ), hãy tạo ấn tượng tốt cho đội hành quyết bằng cách đứng thật thằng với phong thái tự hào. Khi bị chuẩn đoán mắc ung thư, đừng vào vai nạn nhân (đừng kể cho ai khác, chỉ chia sẽ thông tin với bác sĩ thôi) – như vậy bạn sẽ không phải nghe những lời sáo rỗng & không có ai coi bạn như một nạn nhân xứng đáng với lòng thương hại của họ đâu; hơn nữa, thái độ cao quý sẽ khiến cho cả thất bại lẫn chiến thắng mang tính anh hùng như nhau). Hãy hết sức lịch sự với thư ký của bạn khi bạn thua lỗ tiền bạc (thay vì trút giận lên anh ta như thói quen của rất nhiều nhà giao dịch mà tôi khinh bỉ). Đừng đổ lỗi cho người khác về số phận của bạn ngay cả khi họ xứng đáng với việc đó. Đừng than thân trách phận, ngay cả khi người bạn đời bỏ bạn để chạy theo một huấn luyện viên trượt tuyết đẹp trai hay một cô người mẫu trẻ đầy tham vọng. Đừng than phiền. Điều duy nhất mà nữ thần may mắn Fortuna không thể kiểm soát chính là hành vi của bạn

Vấn đề về kỹ năng nghịch đảo
Sự lặp lại là chìa khóa để tiết lộ kỹ năng do tác động của hiệu ứng tính ergodic

Sự khác biệt giữa việc đánh giá dựa trên quá trình & đánh giá dựa trên kết quả

“Tiền biết nói”, “ra quyết định đúng đắn”, CEO vs doanh nhân, MBA & cao ráo

Các cổ đông gánh lấy phần rủi ro; các vị lãnh đạo ôm phần thưởng

Kinh tế học là một lĩnh vực mang tính kể chuyện và khi từ hiện tại nhìn về quá khứ thì kiểu gì họ cũng đưa ra được những lời giải thích xác đáng

Chúng ta phải đưa vào trong đầu của những người có trách nhiệm đo lường sự đóng góp của các cấp lãnh đạo rằng những gì họ thấy không nhất thiết phải là những thứ đang tồn tại ở đó. Cuối cùng, cổ đông là những người bị sự ngẫu nhiên đánh lừa

Sự bất định & hạnh phúc
Người thõa mãn vừa đủ thay vì người tối đa hóa

Người sống dưới áp lực tự áp đặt về việc phải đạt được sự tối ưu khi tận hưởng cuộc sống lại cảm thấy khổ sở & khó khăn. Mục tiêu & mong muốn của họ không thay đổi theo trải nghiệm. Họ không phải trải qua những hiệu ứng guồng quay nội bộ. Họ không hề hám lợi lẫn tham lam

Tạo ra để sống như nhân viên cứu hỏa
Chúng ta không được thiết kế cho thời gian biểu

Nó dao động nhưng không chìm xuống
Tính khó đoán là một hàng rào bảo vệ mạnh mẽ

Rabbi Hillel không hề tổng kết, ông đưa ra một nguồn tạo then chốt của ý tưởng này: Đừng làm với người khác những điều bạn không muốn họ làm với bạn; phần còn lại chỉ là những lời bình luận mà thôi

Tôi mất cả cuộc đời để tìm ra nguồn tạo của mình: Chúng ta ưa thích tính rõ ràng, tính ghi dấu, tính cá nhân, tính tường thuật & tính hữu hình; chúng ta khinh bỉ tính trừu tượng. Tất cả mọi thứ tốt đẹp (thẩm mỹ, đạo đức) & sai trái (bị sự ngẫu nhiên đánh lừa) đồng hành với chúng ta có vẻ đều bắt nguồn từ nó

Sự hình thành tiền “mới” và tiền “cũ” trong các gia đình

Xác nhận hệ quả: Ngụy biện logic
Nếu có p thì có q
Có q
Suy ra, có q
70% dân số có thể gây ra lỗi sai này

Toán học mâu thuẫn với xác suất
Sự chắc chắn vs ngược lại hoàn toàn

Khả năng phạm sai lầm & thuyết khả ngộ
“Không có gì là hoàn toàn trái ngược với triết học, quả ngọt của cuộc đời khoa học, hơn là thuyết bất khả ngộ dù nó được dàn trải trong những cạm bẫy giáo hội xưa cũ, hay dưới sự ngụy trang “khoa học” gần đây

Cảm xúc xã hội: lãnh đạo & kẻ theo chân: ít liên quan đến kiến thức hay kỹ năng mà liên quan đến đặc điểm hình thể hay phong cách

Chính xác thì mọi người không học hỏi được từ phản ứng trong quá khứ của họ đối với những việc tốt và cả việc xấu

Vị nha sĩ & lý thuyết triển vọng: tài sản không còn quan trọng nữa, và chỉ có sự khác biệt trong tài sản là quan trọng, khi việc khởi động lại hủy bỏ toàn bộ hiệu ứng tích lũy
1 triệu usd từ dưới lên hay từ trên xuống & tác động của nó lên chất lượng cuộc sống
Xem xét lại toàn bộ/hoàn toàn các lý thuyết kinh tế học
Chủ nghĩa khoái lạc

Trí thức công chúng & trí thức khoa học

Hiệu ứng trạm cứu hỏa & hội tụ ý kiến: lĩnh vực lựa chọn bạn tình, “cuộc thi sắc đẹp”, khi mọi người thường có xu hướng chọn thứ mà người khác chọn & gây ra một vòng phản hồi tích cực

Hiệu ứng tự vận động: nhìn chằm chằm vào 1 điểm sáng

Tiến hóa & các xác suất nhỏ: thuyết Darwin ngây thơ
Nhầm lẫn giữa phổ biến giữa điều kiện tối ưu cục bộ & điều kiện tối ưu toàn thể, trộn lẫn với sự bất lực trong việc từ bỏ niềm tin vào luật số nhỏ

“Tiến hóa không có sự nhìn xa trông rộng” Miller (2000)

Bị độ nghiêng lệch âm đánh lừa: ngụy biện quy nạp
“sự tự tin thái quá vào những khuynh hướng ban đầu”

đo đạc xác suất vs đo đạc nhiệt độ/cân nặng
Điều đó có nghĩa rằng khi chúng ta tính toán xác suất từ dữ liệu quá khứ, chúng ta đang chấp nhận những giả định về độ nghiêng lệch của bộ kiến tạo của các chuỗi ngẫu nhiên – tất cả dữ liệu đều phụ thuộc vào bộ kiến tạo. Tóm lại, với những gói dữ liệu bị nghiêng lệch, sự ngụy trang của những đặc điểm tham gia vào cuộc chơi và chúng ta có xu hướng tin vào những gì chúng ta thấy

“phần bù vốn”: có thể là một ảo ảnh quang học đến từ thiên kiến kẻ sống sót – hoặc đó là một quá trình có bao gồm sự xuất hiện của những thiên nga đen

Động lực phi tuyến tính: điểm chuyển tiếp: tính chất động lực học

Đừng nghiêm trọng hóa “sự tương quan” & những ai hay sử dụng từ này

“mù lòa” về xác suất

Nguyên nhân xấp xỉ: Tôi ăn vì tôi đói

Nguyên nhân hoàn toàn: Nếu tôi không có động lực để ăn, tôi sẽ bước ra khỏi nguồn gene một cách lịch sự

4 tính chất khả dụng của Kahneman (khả dụng trải nghiệm, ký ức, dự đoán, quyết định) và khẳng định tính phi lý trí nếu tính khả dụng quyết định vượt quá tính khả dụng dự đoán

Sự nhạy cảm với mất mát: mất mát có ý nghĩa hơn lợi lộc nhưng bạn nhanh chóng bớt nhạy cảm với chúng ( 1 mất mát 10 000 $ tốt hơn 10 mất mát 1000$). Lợi lộc ít có ý nghĩa hơn mất mát & những lợi lộc lớn lại còn ít có ý nghĩa hơn ( 10 món lợi 1000$ tốt hợn là 1 món lợi 10 000$)

Guồng quay khoái lạc: “Sự tái khởi động”

Đừng đánh giá thấp những kết quả khả dĩ

Sinh học thần kinh giao tiếp bằng mắt: Ramachadran Blakeslle (1998): bàn về trung tâm thị giác chiếu đến hạch hạnh nhân
Những nhà khoa học ghi nhận phản ứng tế bào trong hạch hạnh nhân & tìm thấy rằng, ngoài việc phản ứng lại với biểu lộ khuôn mặt & cảm xúc, các tế bào còn phản ứng lại với hướng nhìn của mắt. Vd, một tế bào có thể kích hoạt nếu 1 người khác đang nhìn trực tiếp vào bạn, trong khi tế bào bên cạnh chỉ kích hoạt khi cái nhìn người đó lệch đi khoảng 3cm. Và những tế bào khác nhau kích hoạt khi cái nhìn quay vào bên trái hay bên phải … vai trò quan trọng của cái nhìn trong những giao tiếp xã hội của loài linh trưởng – cái nhìn quay đi của cảm giác tội lỗi, hỗ thẹn hay bối rối; cái nhìn mạnh mẽ trực diện của người yêu, hay cái nhìn đe dọa của kẻ thù

Có được giả định đúng đắn quan trọng hơn việc có được những mô hình phức tạp

Vẻ ngoài & thành công: khi tôi nghĩ về sự phán xét về tính cách, tôi luôn được gợi nhớ về Sherlock Holmes trong cuốn The Sign of Four của Connan Doyle. “Điều quan trọng đầu tiên là không cho phép phán xét của bạn bị thiên lệch vì những phẩm chất cá nhân. Tôi bảo đảm với bạn rằng người đàn bà lôi cuốn nhất tôi từng biết đã bị treo cổ vì đầu độc ba đứa trẻ để chiếm tiền bảo hiểm của chúng và người đàn ông kinh tởm nhất mà tôi quen biết là một nhà từ thiện đã dành gần 1/4 triệu bảng cho những người nghèo ở London”

Tối đa hóa: “càng ít càng nhiều”